Một chuồng úm có thể hiển thị đúng nhiệt độ cài đặt nhưng gà vẫn tụ lại vì lạnh. Nguyên nhân có thể nằm ở nền chưa ấm, gió lọt qua chân vách hoặc cảm biến treo quá cao. Ngược lại, tăng sưởi theo tiếng kêu của một nhóm gà có thể làm phần còn lại của đàn quá nóng.
Vì vậy, quản lý úm cần kết hợp ba việc: chọn bảng phù hợp với giống và phương thức nuôi, đo đúng nơi gà sống, rồi kiểm tra phản ứng thực tế của đàn. Bảng nhiệt độ là điểm xuất phát để điều chỉnh, không phải mệnh lệnh buộc mọi chuồng phải giống nhau.
Bài này tập trung vào gà thịt nuôi nền. Trại gà đẻ hậu bị hoặc gà giống cần dùng chương trình riêng của đơn vị cung cấp con giống.
1. Vì sao không thể chỉ nhìn tuổi gà để đặt nhiệt?
Cùng là gà ba ngày tuổi nhưng hai đàn có thể cần cách vận hành khác nhau. Một đàn vừa trải qua hành trình vận chuyển dài, nền chuồng còn lạnh và phân bố không đều. Đàn còn lại đã ăn uống tốt, nền khô ấm và không có gió lùa. Chỉ nhìn ngày tuổi sẽ bỏ qua những khác biệt đó.
Nhiệt gà nhận được đến từ không khí, nền và nguồn sưởi bức xạ. Nhiệt gà mất đi còn chịu ảnh hưởng của chuyển động không khí và độ ẩm. Vì vậy, hai chuồng cùng 31°C chưa chắc tạo cảm giác nhiệt giống nhau.
Người quản lý cần ghi rõ đối tượng nuôi, nguồn giống, cách sưởi và vị trí đo trước khi chọn bảng. Nếu không biết con số áp dụng cho nhiệt không khí hay bề mặt chất độn, bảng dù chính xác vẫn có thể bị dùng sai.
2. Phân biệt bốn loại nhiệt độ trong chuồng úm
Nhiệt độ không khí ngang tầm gà phản ánh môi trường xung quanh con vật tại vị trí đo. Đây là thông số thường được dùng trong bảng quản lý đàn.
Nhiệt độ bề mặt chất độn liên quan trực tiếp đến vùng tiếp xúc với chân và bụng gà. Lớp trấu phía trên ấm chưa có nghĩa toàn bộ nền bên dưới đã ổn định.
Nhiệt độ dưới chụp sưởi có thể cao hơn vùng rìa do nhận bức xạ mạnh. Không lấy điểm nóng nhất dưới chụp làm nhiệt đại diện toàn khu úm.
Nhiệt độ cơ thể gà là thông số sinh học, khác cả ba loại trên. Việc đo cần người được hướng dẫn, dụng cụ phù hợp và thao tác nhẹ nhàng; không suy nhiệt cơ thể trực tiếp từ nhiệt kế treo tường.
Phiếu kiểm tra phải ghi loại phép đo. Dòng “nhiệt độ 32°C” thiếu vị trí và đối tượng đo rất khó dùng để tìm nguyên nhân sự cố.
3. Bảng tham khảo từ ngày đầu đến ngày 21
Bảng dưới trình bày một ví dụ theo các mốc tuổi trong hướng dẫn Arbor Acres Broiler Pocket Guide 2020. Đây là nhiệt độ không khí đo bằng nhiệt kế bầu khô, ứng với từng mức độ ẩm tương đối trong chương trình gà thịt của tài liệu. Bảng không thay thế hướng dẫn hiện hành của giống đang nuôi.[1]
| Tuổi gà | Khi độ ẩm tương đối 50% | Khi độ ẩm tương đối 60% |
|---|---|---|
| Mới nhận gà | 33,2°C | 30,8°C |
| 3 ngày | 31,2°C | 28,9°C |
| 6 ngày | 29,9°C | 27,7°C |
| 9 ngày | 28,6°C | 26,7°C |
| 12 ngày | 27,8°C | 25,7°C |
| 15 ngày | 26,8°C | 24,8°C |
| 18 ngày | 25,5°C | 23,6°C |
| 21 ngày | 24,7°C | 22,7°C |
Hai cột giúp thấy vì sao một nhiệt độ cố định không phù hợp với mọi mức ẩm. Không nên từ đây kết luận rằng mọi đàn 21 ngày đều phải hạ xuống 22,7°C. Giống, khối lượng, tình trạng lông, tốc độ gió và kiểu sưởi vẫn cần được xem xét.
Những ngày nằm giữa hai mốc cần điều chỉnh theo đường nhiệt đã được trại thống nhất với kỹ thuật giống. Không hạ đột ngột nhiều độ chỉ vì lịch vừa chuyển sang một dòng mới.
4. Dùng độ ẩm để giải thích nhiệt, không chạy theo con số
Độ ẩm tương đối cho biết mức hơi nước so với khả năng chứa hơi nước của không khí ở nhiệt độ đang xét. Khi nhiệt độ thay đổi, độ ẩm tương đối có thể đổi dù lượng hơi nước chưa thay đổi tương ứng.
Do đó, tăng sưởi làm số phần trăm độ ẩm giảm chưa chắc đã đưa được nước ra khỏi chuồng. Nước từ phân, đường uống và quá trình đốt nhiên liệu vẫn cần được kiểm soát.
Một chuồng có không khí tương đối khô nhưng khu vực dưới núm uống ướt vẫn có vấn đề cục bộ. Ngược lại, phun nước để nâng độ ẩm mà không kiểm tra nền có thể làm chất độn đóng bánh.
Mỗi lần chỉnh ẩm cần trả lời: nguồn nước nằm ở đâu, hơi ẩm được đưa ra bằng cách nào và bề mặt gà tiếp xúc hiện ra sao? Không giải quyết cả ba câu hỏi bằng việc tăng công suất sưởi.
5. Đặt cảm biến ở nơi phản ánh đàn gà
Cảm biến điều khiển cần đặt theo thiết kế hệ thống và hướng dẫn giống, tại độ cao phù hợp với giai đoạn nuôi. Tránh để đầu đo nhận trực tiếp bức xạ mạnh từ chụp hoặc bị nước nhỏ vào.
Ngoài điểm điều khiển, cần kiểm tra các vị trí dễ khác biệt: gần vách, gần cửa, rìa khu úm, vùng cuối đường gió và nơi gà tập trung bất thường. Số đo trung bình không cho biết khu vực lạnh nhất đang ở đâu.
Trước khi kết luận hai khu vực chênh nhiệt, đặt các thiết bị cạnh nhau để kiểm tra sai lệch giữa chúng. Một cảm biến luôn đọc cao có thể làm cả hệ thống sưởi ngắt sớm.
Khi di chuyển đầu đo theo tuổi gà, phải ghi ngày và vị trí mới. Nếu không, biểu đồ thay đổi có thể chỉ do chuyển chỗ đo, còn người trực lại tưởng môi trường biến động.
6. Đọc phân bố đàn trước khi thay đổi sưởi
Gà phân bố tương đối đều, có nhóm ăn uống và nhóm nghỉ yên là tín hiệu thuận lợi. Tuy nhiên, cần quan sát toàn khu trước khi bước sâu vào, vì chuyển động của người có thể làm đàn dạt ra và che mất phân bố ban đầu.
Gà tụ sát nguồn nhiệt gợi ý cần kiểm tra điều kiện lạnh. Gà tránh xa vùng sưởi gợi ý kiểm tra quá nóng. Gà dồn về một phía có thể liên quan đến luồng khí không đều hoặc tác động khác trong chuồng.
Các dấu hiệu này không phải chẩn đoán chắc chắn. Một vùng thiếu nước, ánh sáng không phù hợp hoặc thiết bị cản đường cũng có thể làm đàn phân bố lệch.
Trình tự hợp lý là quan sát, đo tại điểm bất thường, kiểm tra cám nước và thiết bị rồi mới điều chỉnh. Nếu gà yếu, thở bất thường hoặc hao hụt tăng, cần phối hợp thú y thay vì chỉ thử đổi nhiệt.
7. Vận hành chụp sưởi gas theo vùng
Với sưởi cục bộ, gà cần tiếp cận được vùng ấm và có chỗ di chuyển ra rìa. Bố trí máng ăn, máng uống phải giúp đàn sử dụng được cả khu úm, tránh ép chúng chọn giữa đủ ấm và có nước.
Khoảng treo, công suất, áp suất nhiên liệu và khoảng cách an toàn phải theo tài liệu của thiết bị. Không tự hạ chụp sát chất độn để sửa nền lạnh khi chưa kiểm tra yêu cầu phòng cháy.
Nguồn gas, bộ điều áp và đường ống cần được người có chuyên môn lắp đặt, kiểm tra. Cơ chế bảo vệ khi mất lửa phải hoạt động theo thiết kế.
Việc bàn giao không chỉ gồm bật được chụp. Cần xác nhận cảm biến đọc hợp lý, nguồn sưởi đáp ứng khi chuồng cần nhiệt và không tạo vùng quá nóng khiến gà né tránh.
8. Sưởi gas phải đi cùng kiểm soát chất lượng không khí
Thiết bị đốt nhiên liệu có thể làm phát sinh khí và hơi nước trong chuồng. Đốt không hoàn toàn còn đặt ra nguy cơ carbon monoxide, tức CO. Tài liệu khuyến nông của Đại học Florida lưu ý nguy cơ tích tụ CO khi khu úm thông gió kém.[2]
Cảm biến CO₂ không thay thế cảm biến CO. Một hệ thống chỉ đo nhiệt và độ ẩm cũng không đủ để chứng minh quá trình đốt đang an toàn.
Không đóng kín mọi đường khí vào nhằm giữ nhiệt. Cách làm đó có thể khiến không khí xấu đi dù nhiệt kế vẫn đạt yêu cầu.
Khi có cảnh báo khí, mùi gas hoặc dấu hiệu bất thường của thiết bị, người trực thực hiện quy trình khẩn cấp đã được huấn luyện, bảo vệ người và đàn, đồng thời gọi bộ phận chuyên môn. Không tự sửa bộ đốt đang có sự cố hoặc dùng lửa thử rò rỉ.
9. Quạt đảo nhiệt làm gì trong khu úm?
Không khí ấm có xu hướng tích tụ phía trên. Quạt đảo nhiệt giúp trộn không khí và giảm chênh lệch giữa các tầng, nhưng không tạo thêm nhiệt và không thay thế quạt hút đưa khí thải ra ngoài.
Tài liệu NC State Extension giải thích rằng vị trí và hướng quạt ảnh hưởng đến chuyển động không khí ở nền. Quạt đặt không phù hợp có thể tạo vùng gió mạnh khiến gà con bị lạnh.[3]
Vì vậy, không chọn quạt chỉ theo đường kính cánh. Cần xét chiều cao trần, vật cản, khoảng cách đến vách và đường hồi của không khí.
Sau khi thay đổi hướng hoặc tốc độ quạt, phải kiểm tra lại khu vực gà ở. Việc phần trên chuồng đều nhiệt hơn chưa đủ để kết luận toàn đàn đã dễ chịu hơn.
10. Phối hợp quạt đảo nhiệt với thông gió tối thiểu
Ba chức năng cần phân biệt là cấp nhiệt, trộn khí và thay khí. Một thiết bị có thể hỗ trợ nhiều mặt, nhưng không vì thế mà ba chức năng trở thành một.
Quạt đảo nhiệt đang chạy không chứng minh chuồng có đủ không khí mới. Quạt hút chạy cũng chưa chứng minh khí mới đã được phân phối đến vùng nuôi nếu không khí đi tắt qua chỗ hở.
Trong thời tiết lạnh, luồng khí vào cần được quản lý để tránh rơi trực tiếp lên đàn. Khi tăng thông gió nhằm kiểm soát ẩm và khí, hệ thống sưởi phải có khả năng bù lại phần nhiệt cần thiết.
Người trực theo dõi đồng thời nhiệt tại đàn, phân bố gà và diễn biến chất độn. Không dùng cách “tắt quạt cho ấm” làm giải pháp mặc định mỗi khi nhiệt độ giảm.
11. Ví dụ tìm nguyên nhân khi nhiệt hiển thị đạt nhưng gà tụ đàn
Giả sử một khu úm ghi nhận 31°C tại cảm biến điều khiển. Gà gần vách tụ lại, còn giữa chuồng ăn uống bình thường. Đây là tình huống minh họa, không phải số liệu của một trại cụ thể.
Kiểm tra thêm thấy không khí gần nền sát vách thấp hơn giữa chuồng, có luồng khí lọt vào từ khe cửa. Nếu tăng nhiệt toàn khu, nhóm giữa chuồng có thể bị nóng trong khi nguyên nhân sát vách chưa hết.
Hướng xử lý là xác định và khắc phục đường khí lọt theo thiết kế, kiểm tra nền, sau đó đo lại. Việc thay đổi đường khí phải giữ được cấp khí mới cần thiết.
Qua ví dụ này, quyết định đúng đến từ việc xác định vị trí và nguyên nhân. Một điểm đo đạt mục tiêu không đại diện cho mọi chỗ trong chuồng.
12. Hạ nhiệt theo sự phát triển thực tế của đàn
Từ tuần đầu sang tuần thứ ba, chương trình úm thường giảm dần mức nhiệt tham khảo. Tuy nhiên, việc giảm cần gắn với đàn đang nuôi thay vì chỉ dựa vào lịch.
Trại nên theo dõi khối lượng mẫu, độ đồng đều, mức ăn uống, phân bố đàn và thay đổi lông. Những thông tin này giúp giải thích vì sao đàn chưa đáp ứng như dự kiến.
Không giữ nóng kéo dài chỉ vì lo lạnh. Cũng không ép giảm theo lịch khi nền hoặc hệ thống phân phối khí còn vấn đề.
Mỗi thay đổi cần đủ thời gian quan sát theo quy trình của trại. Tránh chỉnh liên tiếp nhiều thông số trong thời gian ngắn, vì sau đó khó biết cải thiện hay xấu đi do yếu tố nào.
13. Nhật ký cần giúp ca sau hiểu được quyết định
Một nhật ký hữu ích ghi thời điểm, tuổi đàn, nhiệt độ mục tiêu, nhiệt độ đo tại các vùng, độ ẩm và trạng thái thiết bị. Phần nhận xét cần ngắn nhưng cụ thể.
Thay cho “gà bình thường”, có thể ghi “đàn phân bố đều; vùng sát cửa không còn tụ sau khi sửa khe lọt”. Thay cho “đã tăng quạt”, ghi thiết bị nào, thay đổi gì và lý do.
Khi bàn giao, ca sau cần biết điểm bất thường còn theo dõi và điều kiện phải gọi người phụ trách. Không để họ tiếp tục tăng sưởi chỉ vì không biết ca trước đã điều chỉnh.
Nhật ký cũng là cơ sở đánh giá chi phí nhiên liệu. Muốn so sánh giữa các lứa phải xét thời tiết, số gà, diện tích úm và điều kiện đầu vào; không lấy riêng lượng gas để xếp loại người trực.
14. Những lỗi cần tránh khi dùng bảng nhiệt
Lỗi đầu tiên là ghép nhiệt của giống này với độ ẩm của một chương trình khác rồi gọi đó là bảng chuẩn. Lỗi thứ hai là trộn nhiệt không khí, nhiệt nền và nhiệt dưới chụp trong cùng một cột.
Lỗi thứ ba là biến số có một chữ số thập phân thành độ chính xác bắt buộc của chuồng. Chênh lệch giữa các vùng và sai số thiết bị cần được xét trước khi tranh luận về phần mười độ.
Lỗi thứ tư là xem quạt đảo nhiệt như quạt thông gió. Lỗi cuối cùng là tiếp tục chỉnh nhiệt khi đàn đã có dấu hiệu bệnh hoặc sự cố khí cần hỗ trợ chuyên môn.
Quản lý tốt giai đoạn úm nghĩa là tạo được môi trường phù hợp và phát hiện sớm sai lệch. Bảng tham khảo chỉ phát huy tác dụng khi người nuôi hiểu đúng thông số, đo đúng vị trí và kiểm tra lại bằng phản ứng của đàn.
Tài liệu tham khảo
Bài mới nhất
Đang tải bài mới...






0 nhận xét:
Đăng nhận xét