Cám viên giúp cân và bảo quản thuận tiện hơn nhiều nguồn thức ăn tươi. Tuy vậy, mua loại có đạm cao nhất chưa chắc đem lại tăng trưởng tốt nhất. Nếu viên không phù hợp cỡ ốc, vỡ nhanh hoặc khẩu phần quá nhiều, phần dinh dưỡng ghi trên bao chưa chắc đã được đàn sử dụng hiệu quả.
Muốn dùng cám hợp lý, cần chọn theo giai đoạn nuôi, thành phần và đặc tính viên, sau đó theo dõi kết quả. Bài này giải thích cách đọc nghiên cứu và tính phối hợp thức ăn. Các phép tính minh họa không phải công thức sản xuất cám hoàn chỉnh hoặc chỉ dẫn dùng mọi loại cám cá cho ốc.
1. Khi nào cám có thể giúp việc chăm sóc thuận tiện hơn?
Cám có thể được xem xét khi nguồn rau không ổn định, cần kiểm soát lượng cho hoặc muốn xây dựng khẩu phần có thông tin thành phần rõ hơn. Nó cũng giúp giảm một phần công thu hái, nhưng đổi lại là chi phí mua, bảo quản và yêu cầu kiểm tra phần dư.
Nếu trại đang có nguồn thức ăn xanh tốt, không cần bỏ ngay toàn bộ để chuyển sang cám. Cần so tăng trưởng, hao hụt, công và tổng chi phí. Việc dùng cám là một quyết định quản lý khẩu phần, không phải dấu hiệu trại đã nuôi thâm canh tốt.
Nghiên cứu của Lê Văn Bình và cộng sự năm 2013 so sánh cám mịn, bột khoai mì và thức ăn công nghiệp trong 35 ngày ương ốc mới nở. Nhóm thức ăn công nghiệp có tăng trưởng tốt hơn trong thí nghiệm, trong khi tỷ lệ sống giữa các nhóm không khác biệt có ý nghĩa. [1]
Thông tin đó ủng hộ việc đánh giá cám như một lựa chọn dinh dưỡng. Nó không chứng minh mọi nhãn cám đều giống nhau, cũng không có nghĩa nguyên liệu thô chỉ cần trộn theo cảm giác là tạo ra khẩu phần tương đương.
2. Phân biệt cám hoàn chỉnh, cám bổ sung và nguyên liệu
Cám hoàn chỉnh được thiết kế để cung cấp khẩu phần cho đối tượng và giai đoạn nhà sản xuất công bố khi sử dụng đúng. Cám bổ sung cần phối với nguồn khác theo hướng dẫn. Nguyên liệu như cám gạo hoặc bột khoai mì không được tự xem là một thức ăn hoàn chỉnh chỉ vì đàn có ăn.
Khi mua, hỏi rõ đối tượng, cỡ dùng, cách cho và thành phần công bố. Nếu sản phẩm dành cho cá, cần có cơ sở phù hợp trước khi dùng cho ốc. Một nghiên cứu từng sử dụng loại cám cá xác định không phải sự chấp thuận cho toàn bộ nhóm cám cá trên thị trường.
Thức ăn có thuốc hoặc chất bổ sung chuyên biệt càng cần được kiểm tra mục đích. Không chọn chỉ vì quảng cáo phòng bệnh hoặc kích lớn. Người nuôi phải biết sản phẩm đưa gì vào đàn và có phù hợp việc nuôi thực phẩm hay không.
Lưu ảnh nhãn, mã lô, ngày mua và hóa đơn nếu có. Nếu sau này cần kiểm tra một lô có vấn đề, thông tin này hữu ích hơn việc chỉ nhớ tên đại lý hoặc màu bao.
3. Đọc mức đạm cùng giai đoạn và khẩu phần nền
Đạm, hay protein, là một thành phần dinh dưỡng quan trọng nhưng không đứng riêng khỏi năng lượng, khoáng và khả năng tiêu hóa. Hai thức ăn cùng tỷ lệ đạm vẫn có thể khác về nguyên liệu và kết quả sử dụng. Không đánh giá toàn bộ chất lượng chỉ bằng một số phần trăm.
Nghiên cứu năm 2018 của Võ Thị Kiều Diễm và cộng sự thử các mức đạm 15–40% cho ốc đầu kỳ khoảng 0,03 g trong 49 ngày. Nhóm 25% có tăng trưởng và năng suất cao nhất trong các mức thử; tỷ lệ sống không khác biệt có ý nghĩa giữa các nhóm. [2]
Một nghiên cứu khác năm 2018 của Lê Văn Bình và Ngô Thị Thu Thảo dùng ốc lớn hơn, đầu kỳ trung bình 2,52 g, nuôi bốn tháng với các mức đạm 15–35%. Nhóm 20% có kết quả tăng trưởng cao nhất trong các mức thử. [3] Hai nghiên cứu khác giai đoạn và bố trí nên không được lấy một số làm chuẩn cho toàn bộ vòng nuôi.
Điểm thực hành là hỏi cám phù hợp cỡ nào, trong hệ thống nào và dùng cùng những nguồn gì. Nếu đàn không lớn như kỳ vọng, cần kiểm tra cả lượng ăn và môi trường trước khi quyết định mua loại đạm cao hơn.
4. Kích thước, độ nổi và độ bền viên cũng cần kiểm tra
Viên cần cho phép đàn tiếp cận và sử dụng trong cách bố trí của trại. Viên quá lớn với cỡ giống hoặc tạo nhiều bụi có thể làm theo dõi khó hơn. Nên xem mẫu thật thay vì chỉ nhìn ảnh bao hoặc tên sản phẩm.
Độ nổi giúp quan sát trong một số bố trí, nhưng không tự chứng minh dinh dưỡng tốt. Viên chìm cũng không đương nhiên xấu; cần xem nơi rơi xuống có thể tiếp cận, kiểm tra và thu gom hay không. Chọn đặc tính vật lý theo hệ thống đang dùng.
Có thể thử một lượng nhỏ trong dụng cụ nước riêng để quan sát thời gian mềm, vỡ và tạo vụn ở điều kiện gần thực tế. Đây là kiểm tra thao tác, không thay phân tích thành phần hoặc thử nghiệm nuôi. Không đưa nước thử có vật tư lẫn vào bể.
FAO giải thích lựa chọn cách sản xuất thức ăn thủy sản cần gắn với cỡ hạt, độ nổi, độ bền và tập tính ăn của đối tượng. [4] Bài này dùng nguyên tắc đó để đánh giá viên, không chuyển thông số chế biến của cá, tôm thành tiêu chuẩn riêng cho ốc.
5. Phối hợp thức ăn xanh và cám: Trước hết xác định cách tính
Nghiên cứu nuôi giai lưới năm 2017 của Lê Văn Bình và Ngô Thị Thu Thảo so sánh nhiều tỷ lệ thức ăn xanh với cám. Trong điều kiện nghiên cứu, cám hoàn toàn cho tăng trưởng cao, còn cách kết hợp có kết quả kinh tế thuận lợi hơn theo mức giá lúc đó. [5]
Trước khi sao tỷ lệ, cần đọc phần phương pháp xem khối lượng được tính trên dạng tươi hay chất khô, nguyên liệu nào và cách phân phối ra sao. Nếu chỉ có bản tóm tắt chưa đủ thông tin, không tự điền phần còn thiếu bằng một công thức cân rau và cám theo suy đoán.
Rau tươi thường chứa nhiều nước hơn cám. Do đó, phối một nửa khối lượng rau tươi không đồng nghĩa một nửa lượng chất dinh dưỡng đến từ rau. Cách ghi nên nêu rõ số kilôgam từng loại để không gây hiểu nhầm.
Không để phần cám bổ sung trở thành lượng cộng thêm ngoài kế hoạch. Nếu vẫn cho đủ rau như trước rồi thêm nguyên một khẩu phần cám, tổng đầu vào có thể tăng rất nhiều. Xây dựng tổng lượng dự kiến trước, sau đó điều chỉnh theo sức ăn và kết quả.
6. Một phép tính phối trộn và những gì nó chưa giải quyết
Ví dụ toán học với hai nguyên liệu giả định có cùng cơ sở tính: A chứa 30% đạm, B chứa 10% đạm. Trộn 6 kg A với 4 kg B cho tổng 10 kg, chứa 1,8 kg cộng 0,4 kg đạm, bằng 2,2 kg. Hàm lượng tính được là 22%.
Phép tính chỉ đúng khi số liệu thành phần và khối lượng có cơ sở phù hợp. Nếu A là cám khô còn B là rau tươi, không dùng những tỷ lệ công bố trên chất khô của một bên và dạng tươi của bên kia trong cùng phép tính.
Ngay cả khi đạm đạt 22%, hỗn hợp vẫn chưa được chứng minh cân đối. Còn phải xét năng lượng, axit amin, khoáng, vitamin, xơ, độ tiêu hóa, chất không mong muốn và tính chất viên. Không dùng phép tính hai nguyên liệu làm công thức sản xuất hàng loạt.
Khi muốn tự phối cám để dùng lâu dài, cần phân tích nguyên liệu và người có chuyên môn dinh dưỡng hỗ trợ. Giá nguyên liệu thấp không bảo đảm giá thành nuôi thấp nếu tăng trưởng giảm, phần dư tăng hoặc khó bảo quản.
7. Trộn thêm khoáng, vitamin và chất khác phải có mục tiêu
Cám nền có thể đã chứa khoáng và vitamin. Trước khi thêm, xem tổng khẩu phần và thành phần sản phẩm bổ sung. Không coi mọi bao cám đều thiếu cùng một chất, hoặc tăng lượng bổ sung chỉ vì vừa đổi sang loại cám rẻ hơn.
Phải phân biệt lượng sản phẩm với lượng hoạt chất. Ví dụ một sản phẩm có 10% thành phần cần tính thì 10 g sản phẩm chỉ có 1 g thành phần đó. Đây là phép tính minh họa; lượng dùng thực tế phải dựa vào hướng dẫn phù hợp và khẩu phần đã đánh giá.
Không tự thêm thuốc vào mẻ cám để phòng mọi bệnh. Nếu đàn giảm ăn, việc trộn thuốc còn khiến khó biết từng con nhận được bao nhiêu. Cần tìm nguyên nhân, đánh giá khả năng sử dụng và tuân thủ hướng dẫn chuyên môn có căn cứ.
Nếu có công đoạn làm ẩm, chất kết dính hoặc áo viên, làm theo cách phù hợp và chuẩn bị lượng sử dụng được. Không trộn ướt một mẻ lớn để nhiều ngày rồi tiếp tục cho khi mùi và cấu trúc đã thay đổi.
8. Chuyển loại cám bằng một đợt thử có theo dõi
Chọn thời điểm đàn và nước tương đối ổn định để đánh giá nguồn mới. Ghi sản phẩm cũ, mới, cỡ viên, lượng dùng và thời gian thay đổi. Không đồng thời tăng mật độ hoặc thay nguồn nước nếu không cần, vì sẽ khó đọc kết quả.
Thực hiện theo hướng dẫn phù hợp với đàn và sản phẩm, quan sát khả năng tiếp cận cùng phần dư. Nếu thức ăn mới vỡ nhanh hơn, cần sửa cách kiểm tra và phân phối. Không cứ giữ lượng cũ vì hai bao có cùng tỷ lệ đạm.
Theo dõi tăng trưởng qua mẫu đại diện, hao hụt và chất lượng nước. Một bữa đàn tập trung đông không đủ kết luận cám mới tốt hơn. Cần xem kết quả trong khoảng thời gian phù hợp và có dữ liệu đầu kỳ để so.
Nếu xuất hiện dấu hiệu bất thường, tách lô thức ăn nghi vấn, giữ nhãn và thông tin, đồng thời kiểm tra môi trường. Không quy ngay mọi vấn đề cho cám, nhưng cũng không tiếp tục dùng chỉ vì đã mua số lượng lớn.
9. Bảo quản để chất lượng không giảm trước khi cho ăn
Giữ thức ăn theo hướng dẫn của nhà sản xuất ở nơi khô, mát, tránh nắng, ẩm và hóa chất. Xếp sao cho kiểm tra được bao hư, không để sát nền ướt. Có biện pháp hạn chế chuột và côn trùng mà không làm bẩn thức ăn.
Ưu tiên dùng lô có hạn phù hợp và quản lý ngày mở bao. Không đổ cám mới lên phần cũ không rõ còn tốt hay không trong cùng thùng. Thùng chứa phải sạch, có nhãn và không từng dùng cho hóa chất.
Khi thấy mốc, mùi ôi, vón ẩm hoặc dấu xâm nhập của địch hại, tách riêng để đánh giá. Không sàng bỏ phần mốc rồi mặc định phần còn lại an toàn. Làm khô lại cũng không tự chứng minh đã loại những nguy cơ có thể phát sinh.
Virginia Tech đưa quản lý mua, bảo quản và sử dụng thức ăn vào thực hành nuôi thủy sản tốt. [6] Với hộ nhỏ, mua lượng vừa khả năng dùng và theo dõi tồn kho thường thiết thực hơn việc mua thật nhiều chỉ vì được giảm giá.
10. So giá bằng kết quả nuôi thay vì chỉ giá một bao
Tổng hợp chi phí cám, thức ăn xanh đi kèm, công, nước và thời gian nuôi. Ghi sản lượng bán được cùng cỡ thực tế. Một loại rẻ hơn mỗi kilôgam có thể tốn hơn nếu cần nhiều hơn hoặc làm kéo dài thời gian sử dụng bể.
Ví dụ giả định, dùng 40 kg cám giá 12.000 đồng/kg tốn 480.000 đồng; dùng 30 kg loại khác giá 15.000 đồng/kg tốn 450.000 đồng. Các mức giá chỉ phục vụ phép tính, không phải giá thị trường hiện hành. Vẫn phải so tăng trưởng, hao hụt và những chi phí còn lại.
Nếu tính hệ số thức ăn, ghi rõ chỉ tính cám hay toàn khẩu phần, tính dạng tươi hay chất khô và đã xử lý số thu tỉa thế nào. Hai số có cơ sở khác nhau không nên đem so để kết luận loại nào hiệu quả hơn.
Cám phù hợp là cám có thông tin rõ, đàn sử dụng được và cho kết quả tương xứng tổng chi phí trong hệ thống của trại. Chọn đúng loại mới là bước đầu. Cân vừa lượng, giữ chất lượng khi bảo quản và xem lại kết quả mới giúp dùng cám có hiệu quả lâu dài.
Tài liệu tham khảo
- Lê Văn Bình, Trần Hữu Tánh và Ngô Thị Thu Thảo, 2013: Ảnh hưởng của các loại thức ăn khác nhau đến ốc bươu đồng. Báo cáo nghiên cứu lưu tại Đại học Nông Lâm TP.HCM; so sánh cám mịn, bột khoai mì và thức ăn công nghiệp trong giai đoạn giống.
- Võ Thị Kiều Diễm và cộng sự, 2018: Ảnh hưởng của các hàm lượng đạm khác nhau trong ương ốc giống. Tạp chí Khoa học Đại học Cần Thơ, 54(3):177–185.
- Le Van Binh và Ngo Thi Thu Thao, 2018: Effects of protein levels in artificial pellet feed. Thử các mức đạm trong nuôi lớn bốn tháng, đầu kỳ trung bình 2,52 g.
- FAO: Manufacture and storage of complete pelleted diets. Nguyên tắc về chế biến, đặc tính viên và bảo quản thức ăn thủy sản; không coi là thông số kỹ thuật riêng cho ốc.
- Lê Văn Bình và Ngô Thị Thu Thảo, 2017: Sử dụng kết hợp thức ăn xanh và thức ăn công nghiệp. Thử nghiệm nuôi giai lưới có điều kiện kinh tế và nguyên liệu riêng.
- Virginia Tech: Overview of Good Aquaculture Practices. Kiểm soát đầu vào, bảo quản và hồ sơ thức ăn.
Bài mới nhất
Đang tải bài mới...
0 nhận xét:
Đăng nhận xét