Một bạt ăn nhìn sạch sau khi xịt chưa chắc đã được vệ sinh đúng. Nếu cặn bị đẩy xuống đáy, nước rửa chảy sang bể khác hoặc ốc con bị cuốn ra ngoài, công việc mới chuyển chất bẩn từ chỗ dễ thấy sang chỗ khó kiểm soát. Mục tiêu là lấy chất thải ra khỏi hệ thống bằng thao tác có thể kiểm tra.
Bài này hướng dẫn trình tự kiểm tra, thu gom, rửa và đặt lại dụng cụ cho ăn. Cần điều chỉnh theo vật liệu, cỡ ốc và cách bố trí thực tế. Vệ sinh sau bữa không có nghĩa lần nào cũng dùng chất sát trùng; làm sạch cơ học và khử trùng là hai công việc cần phân biệt.
1. Xem phần dư trước khi bắt đầu dọn
Trước khi nhấc khay hoặc bạt, ghi giờ cho ăn và tình trạng còn lại. Rau nguyên lá, cuống già, cám mềm và vụn mịn là những phần cần nhận diện riêng. Không gom tất cả thành một chữ “cặn” nếu thông tin đó có thể giúp sửa khẩu phần.
Quan sát ốc đang bám ở mặt trên, mép, đáy và phần gấp của bạt. Đặc biệt với đàn con, có thể có nhiều cá thể nằm trong rễ cây hoặc giữa thức ăn. Làm vội ngay từ bước này dễ khiến người chăm bỏ cả giống cùng phần dư.
Kiểm tra khu vực xung quanh để biết thức ăn có trôi khỏi vị trí ban đầu không. Nếu khay trống nhưng phía dưới tích nhiều vụn, cần sửa cách phân phối hoặc chọn viên phù hợp. Rửa khay sạch mà bỏ qua phần đã phát tán sẽ không giải quyết hết vấn đề.
FAO nhấn mạnh kiểm tra thức ăn chưa được sử dụng và điều chỉnh lượng cho trong quản lý cho ăn. Tài liệu viết cho cá; ở đây áp dụng nguyên tắc quan sát trước khi quyết định bữa sau, không lấy thời gian ăn hoặc tỷ lệ khẩu phần của cá cho ốc. [1]
2. Chuẩn bị dụng cụ theo từng khu nuôi
Cần có vật chứa phần thải, rổ hoặc khay kiểm tra ốc, dụng cụ thu gom và nơi rửa riêng. Chọn vật dụng không cạnh sắc, dễ làm sạch và phù hợp cỡ đàn. Dụng cụ từng đựng hóa chất không dùng lại cho thức ăn hoặc tiếp xúc với ốc chỉ vì đã rửa bằng mắt thấy sạch.
Đánh dấu dụng cụ theo bể hoặc nhóm bể có cùng mức quản lý. Nếu buộc dùng chung, phải có quy trình làm sạch phù hợp giữa các khu. Không đưa vợt vừa vớt con chết ở bể có vấn đề sang bể giống khỏe.
CFIA xem dụng cụ, nước và các vật đi vào cơ sở là những đường có thể mang tác nhân gây bệnh. [2] Áp dụng vào vệ sinh bạt ăn nghĩa là kiểm soát cả cây bàn chải, xô nước và nơi đổ cặn, không chỉ bề mặt vừa chà.
Sắp xếp đường di chuyển từ khu sạch tới khu cần xử lý sau. Có chỗ đặt dụng cụ sạch tách khỏi dụng cụ bẩn. Nếu nền khu rửa luôn đọng nước, cần sửa thoát nước để người làm không kéo chất bẩn trở lại bể qua tay, giày và xô.
3. Thu phần thức ăn còn miếng trước
Dùng dụng cụ phù hợp lấy rau, củ hoặc phần viên còn gom được ra khỏi nước. Di chuyển chậm để tránh làm vụn thêm. Không bóp nát rau trong bể rồi mới đưa ra, vì phần nhỏ sẽ phân tán và khó thu hơn.
Đặt phần vừa lấy vào vật chứa kiểm tra để tìm ốc bám lẫn. Với đàn nhỏ, cần đủ ánh sáng và bề mặt dễ nhìn. Thu hồi ốc bằng thao tác nhẹ, đưa về đúng bể nếu tình trạng phù hợp, tránh trộn với ốc từ khu khác.
Phần thức ăn đã hỏng hoặc lấy từ bể có vấn đề không chuyển sang bể khác để tận dụng. Cũng không rửa lại rồi xem như thức ăn mới. Những cách tiết kiệm đó làm mất khả năng kiểm soát nguồn và đường lây.
Nếu mỗi lần đều thu được lượng lớn, ghi rõ để giảm khẩu phần hoặc sửa cách cho. Việc dọn tốt không phải lý do tiếp tục cho dư. Dễ thu gom chỉ giúp hạn chế hậu quả, chưa làm lượng thức ăn thừa trở nên có lợi.
4. Lấy cặn mịn bằng dòng hút có thể kiểm soát
Khi dùng ống hút, quan sát đầu hút và chỉnh lưu lượng phù hợp. Không đặt ống rồi bỏ đi làm việc khác. Trước khi hút diện rộng, thử ở một phần nhỏ để xem có cuốn ốc, làm lật khay hoặc khuấy cặn lan ra không.
Có thể thu nước xả qua một dụng cụ kiểm tra phù hợp với cỡ đàn và lưu lượng. Theo dõi để không bị tắc rồi tràn. Mục tiêu là phát hiện ốc bị cuốn theo, không phải dựa hoàn toàn vào một lớp lưới rồi cho rằng sẽ không thất thoát.
Không dùng miệng mồi ống hút nước ao. Chọn cách mồi hoặc thiết bị phù hợp, giữ tay và vật dụng sạch. Tách dụng cụ hút cặn với dụng cụ cấp nước để tránh nhầm đường khi thao tác nhiều bể.
Ghi lượng nước mất tương đối và kiểm tra mực nước sau dọn. Nếu cần bù, nguồn đã được chuẩn bị phải sẵn sàng. Không vì vừa hút nhiều mà cấp vội nước chưa kiểm tra vào đàn đang nuôi.
5. Nhấc bạt hoặc khay mà không kéo theo đàn
Với bạt ăn rời, kiểm tra mép và mặt dưới trước khi nhấc. Không giật mạnh làm ốc rơi hoặc kéo vật bám đổ theo. Nếu thiết kế quá khó nhấc khi có đàn, nên sửa cách bố trí vào thời điểm thích hợp thay vì tiếp tục thao tác gây xáo trộn mỗi ngày.
Khay cứng cần có cách cầm chắc, không nghiêng làm phần dư đổ lại vào bể. Đưa tới khu rửa theo đường đã chuẩn bị. Không đặt mặt sạch của khay xuống nền rồi đưa trở lại ngay sau khi xịt qua.
Nếu bạt ăn là một phần gắn liền với bể, thu phần rời trước rồi làm sạch cục bộ với phương án gom nước bẩn. Không chà mạnh toàn bộ thành và đáy khi vẫn có đàn mà chưa đánh giá tác động. Vệ sinh điểm ăn khác với cải tạo toàn hệ thống.
Sau khi lấy dụng cụ ra, kiểm tra khoảng trống bên dưới. Đây thường là lúc nhìn được phần cặn vốn bị che. Nếu tích tụ nhiều, cần xem lại thiết kế và tần suất thu gom thay vì chỉ hoàn thành việc rửa mặt trên.
6. Rửa ở nơi riêng và bảo vệ vật liệu
Loại bỏ chất bẩn nhìn thấy trước, sau đó rửa bằng cách phù hợp với vật liệu. Bàn chải hoặc vật chà không được làm xước, rách hay tạo cạnh sắc. Không dùng dung môi, chất tẩy mạnh hoặc dụng cụ kim loại theo cảm tính trên bạt và khay.
Làm theo hướng dẫn của nhà sản xuất vật liệu nếu có, nhất là với bề mặt phủ hoặc mối hàn. Khi không rõ khả năng chịu hóa chất, hỏi nơi cung cấp trước. Mùi thơm hoặc độ sáng sau rửa không chứng minh bề mặt an toàn để tiếp xúc trở lại với đàn.
Virginia Tech xem vệ sinh và quản lý vật tư là các phần trong thực hành nuôi tốt. [3] Trình tự thiết thực là lấy hết phần thải, làm sạch, kiểm tra tình trạng dụng cụ rồi mới quyết định cần bước tiếp theo hay không. Không đổ hóa chất lên một khay còn đầy thức ăn để thay công chà rửa.
Kiểm tra vết rách, gãy, mặt bong và chỗ giữ cặn. Vật dụng hư cần được sửa hoặc thay phù hợp. Nếu một khe gấp luôn bẩn dù đã rửa, thiết kế đó cần được xem lại vì sẽ tiếp tục tốn công ở những bữa sau.
7. Khử trùng chỉ khi có mục tiêu và quy trình phù hợp
Làm sạch cơ học giúp lấy chất bẩn ra. Khử trùng nhằm giảm tác nhân sinh học bằng phương pháp xác định. Hai bước liên quan nhưng không đồng nghĩa, và nhìn sạch không đủ xác nhận đã khử trùng đúng.
Khi cần dùng chất khử trùng cho dụng cụ, phải biết sản phẩm, nồng độ, thời gian tiếp xúc, tính tương thích vật liệu và yêu cầu rửa lại. Không có một liều chung trong bài này cho mọi hóa chất hoặc mọi tình trạng bể.
Không pha trộn các chất tẩy, axit hoặc chất khử trùng với nhau. Không dùng ngay cạnh bể để nước bắn vào đàn. Người thực hiện cần theo hướng dẫn an toàn của sản phẩm và bố trí nước thải từ công đoạn đó riêng với nước nuôi.
Trước khi đưa dụng cụ trở lại, hoàn thành các yêu cầu rửa, trung hòa hoặc làm khô theo đúng phương pháp đã chọn. Nếu cần kiểm tra dư lượng, dùng phép thử phù hợp. Không ngửi thấy mùi không đồng nghĩa đã hết chất còn sót.
8. Quản lý nước rửa và chất thải sau thu gom
Nước rửa phải đi về nơi thu gom hoặc xử lý đã bố trí, không chảy vòng về đầu cấp. Phần rau hỏng, cám và con chết không đổ trên bờ tại vị trí mưa dễ cuốn lại xuống ao. Vật chứa phần thải cần được quản lý để hạn chế côn trùng và động vật tiếp cận.
EPA liệt kê thức ăn không được sử dụng, chất rắn, dinh dưỡng và hóa chất trong các nhóm cần kiểm soát ở cơ sở nuôi thủy sản. [4] Bài này tham khảo nguyên tắc thu gom, xử lý và bảo quản; không coi quy định cấp phép của Hoa Kỳ là thủ tục áp dụng cho hộ nuôi tại Việt Nam.
Nếu muốn tận dụng chất hữu cơ cho mục đích khác, cần phương án phù hợp nguồn và tình trạng sức khỏe đàn. Không đưa trực tiếp phần thải nghi liên quan bệnh sang khu sản xuất thức ăn xanh rồi quay lại cho ốc ăn.
Ghi điểm xả, cách xử lý và sự cố nếu có. Khi mở rộng thêm bể, xem lại khả năng thu nước rửa và chất thải, tránh chỉ tăng diện tích nuôi mà giữ nguyên một hố chứa nhỏ luôn tràn.
9. Đặt lại dụng cụ và kiểm tra sau vệ sinh
Chỉ đặt lại khi dụng cụ đã hoàn thành quy trình và không còn vấn đề về vật liệu. Giữ vị trí thuận tiện cho đàn tiếp cận, nhưng không cản đường nước hoặc che đầu thoát. Kiểm tra mép có tạo chỗ kẹt ốc hay không.
Quan sát đàn sau thao tác. Nếu nhiều con bất thường ngay sau dọn, kiểm tra nước cấp bù, dư lượng trên dụng cụ, sự xáo trộn cặn và lượng nước mất. Không kết luận đơn giản rằng đàn yếu nên không chịu được vệ sinh.
FAO giải thích sự phân hủy chất hữu cơ và hô hấp có thể làm thay đổi oxy trong nước. [5] Lấy phần thải ra là cần thiết, nhưng khuấy nó phân tán rồi bỏ lại trong bể không có cùng tác dụng. Kết quả cần được nhìn ở cả khu vực và tình trạng nước sau dọn.
Ghi thời gian hoàn tất, điểm còn chưa xử lý và việc cần sửa. Nếu có ca sau, báo rõ bể đã được cho ăn lại chưa để tránh hai người làm trùng. Dụng cụ sạch đưa về đúng chỗ, phần bẩn được xử lý trước khi chuyển công việc.
10. Dùng kết quả vệ sinh để sửa khẩu phần và thiết kế
Ví dụ minh họa: ba ngày liên tiếp cùng một góc còn nhiều cám vụn, trong khi các điểm khác ít dư. Cần xem dòng nước, độ bền viên và khả năng đàn tiếp cận ở góc đó. Không nhất thiết giảm toàn bộ khẩu phần trước khi xác định phân phối có vấn đề hay không.
Nếu cả bể đều còn nhiều, xem sức ăn, chất lượng nước và lượng đàn hiện tại. Có thể cần giảm lượng dự kiến và kiểm tra sức khỏe. Nghiên cứu về tỷ lệ cho ăn trên ốc giống cho thấy lượng dùng cần được điều chỉnh theo giai đoạn và bố trí; không nên giữ một mức bất biến suốt vụ. [6]
Một chỉ tiêu quản lý đơn giản là thời gian dọn mỗi bể cùng lượng dư quan sát. Khi hai số tăng kéo dài, chi phí chăm sóc đang tăng ngay cả khi giá thức ăn không đổi. Tìm và sửa nguyên nhân sẽ có giá trị hơn việc mua thêm dụng cụ để dọn ngày càng nhiều.
Vệ sinh tốt kết thúc khi phần thải đã ra khỏi hệ thống, dụng cụ đủ điều kiện dùng lại, đàn không bị thất thoát và thông tin giúp sửa bữa sau đã được ghi. Làm đều trình tự đó giúp công việc dễ kiểm soát, ngay cả khi trại có nhiều người cùng chăm.
Tài liệu tham khảo
- FAO: Feeding your fish. Nguyên tắc kiểm tra phần dư và điều chỉnh đầu vào; không áp thời gian ăn của cá cho ốc.
- CFIA: Aquatic animal biosecurity. Kiểm soát dụng cụ, nước và đường mang tác nhân gây bệnh.
- Virginia Tech: Overview of Good Aquaculture Practices. Vệ sinh, quản lý vật tư và hồ sơ trong sản xuất thủy sản.
- US EPA: Managing Aquaculture to Protect Water Quality. Nhóm chất thải và nguyên tắc quản lý; không chuyển quy định Hoa Kỳ thành yêu cầu pháp lý tại Việt Nam.
- FAO: Water quality. Hô hấp, phân hủy chất hữu cơ và biến động nước.
- Lê Văn Bình và Ngô Thị Thu Thảo, 2018: Ảnh hưởng của tỉ lệ cho ăn đến ốc giai đoạn giống. Thử nghiệm khẩu phần trong hệ thống ương xác định, không phải lịch vệ sinh chung.
Bài mới nhất
Đang tải bài mới...
0 nhận xét:
Đăng nhận xét