Ao đang chạy nhiều quạt nhưng gần sáng tôm vẫn dồn vào một vùng thì cần kiểm tra ngay. Nguyên nhân có thể là công suất thiếu, thiết bị hoạt động kém, oxy phân bố không đều hoặc chất hữu cơ tăng. Số quạt đang chạy chưa cho biết toàn ao có đủ oxy hay không.
Muốn chọn thiết bị, cần tính lượng oxy đàn tôm sử dụng, cộng nhu cầu của các thành phần khác trong ao, rồi kiểm tra thiết bị đưa được bao nhiêu oxy vào nước. Các phép tính bên dưới dùng số giả định để giải thích cách tính; khi áp dụng, phải thay bằng dữ liệu của trại và trao đổi với đơn vị thiết kế.
1. Oxy vào cơ thể tôm qua mang
Tôm trao đổi khí qua mang. Oxy từ nước đi vào dịch tuần hoàn, còn gọi là huyết dịch, rồi được vận chuyển tới mô. Hemocyanin là một protein hô hấp quan trọng tham gia mang oxy ở tôm.[1]
Vì thế, chuỗi cung cấp oxy có nhiều khâu: nước có oxy, dòng nước đưa oxy tới vùng tôm sống, mang trao đổi khí và cơ thể sử dụng. Nếu đáy ao có vùng nước tù, số đo cao gần quạt không chứng minh tôm ở vùng đó nhận đủ.
DO là nồng độ oxy hòa tan, thường đo bằng mg/L. Đây là lượng oxy có trong một thể tích nước tại thời điểm đo. Nó khác với tốc độ tiêu thụ hoặc cung cấp oxy, thường tính bằng khối lượng mỗi giờ.
2. Phân biệt mức tiêu thụ theo con và theo kilôgam tôm
Tài liệu có thể ghi mức tiêu thụ theo con hoặc theo khối lượng. Theo con cho biết một cá thể dùng bao nhiêu; theo khối lượng cho biết cùng một kilôgam sinh khối cần bao nhiêu. Hai cách biểu diễn không được thay cho nhau.
Tôm lớn có thể tiêu thụ nhiều hơn mỗi con, trong khi mức tính trên một gam cơ thể lại thấp hơn tôm nhỏ. Nghiên cứu trên nhiều cỡ và độ mặn đã ghi nhận quan hệ giữa kích thước với mức chuyển hóa.[2]
Do đó, câu “tôm nhỏ dùng oxy gấp hai đến ba lần tôm lớn” phải nói rõ tính trên đơn vị nào và trong điều kiện gì. Không đưa hệ số đó vào thiết kế khi chưa biết cỡ tôm, nhiệt độ và trạng thái hoạt động của thí nghiệm.
3. Chọn hệ số phù hợp nhiệt độ, độ mặn và cỡ tôm
Nghiên cứu của Bett và Vinatea khảo sát tôm 2, 6 và 12 g ở nhiều tổ hợp nhiệt độ, độ mặn. Kết quả cho thấy mức tiêu thụ riêng chịu ảnh hưởng của các yếu tố này và sự kết hợp giữa chúng. Không có một hệ số duy nhất đúng cho toàn bộ vụ nuôi.[3]
Khi tham khảo một hệ số tiêu thụ oxy, cần xem tôm được đo lúc đói, vừa ăn hay đang hoạt động. Mức đo khi tôm chỉ duy trì hoạt động cơ bản trong phòng thí nghiệm có thể khác mức đàn tôm cần lúc ăn nhiều tại ao.
Khi lấy số từ nghiên cứu, ghi kèm cỡ, nhiệt độ, độ mặn và đơn vị. Nếu chưa có dữ liệu phù hợp, có thể dùng khoảng giả định để xem độ nhạy của phép tính, nhưng phải ghi rõ và kiểm tra lại trong điều kiện nuôi thực tế.
4. Tính tổng khối lượng tôm trong ao
Sinh khối là tổng khối lượng tôm đang sống trong ao. Ví dụ giả định còn 200.000 con, trung bình 15 g mỗi con, sinh khối là 200.000 nhân 15 g, bằng 3.000 kg.
Ước tính số con sống thường có sai số. Nếu thực tế còn 240.000 con, cùng cỡ 15 g thì sinh khối là 3.600 kg. Với cùng hệ số hô hấp, phần nhu cầu tính cho tôm tăng 20% so với ước tính đầu.
Ghi cả độ không chắc chắn của số lượng và cỡ mẫu. Khi có thu tỉa, hao hụt hoặc chuyển đàn, cập nhật lại. Không dùng sinh khối tính từ ngày thả cho những tuần cuối, dù số đầu con ban đầu được đếm rất kỹ.
5. Tính lượng oxy riêng đàn tôm sử dụng
Giả sử chọn hệ số minh họa 200 mg oxy trên một kg tôm mỗi giờ. Với sinh khối 3.000 kg, lượng oxy là 600.000 mg mỗi giờ, tương đương 0,6 kg oxy/giờ.
Cách tính là lấy sinh khối nhân hệ số, rồi đổi đơn vị. Một triệu mg bằng một kg. Nếu tài liệu ghi 0,2 mg/g/giờ thì tương đương 200 mg/kg/giờ; bỏ qua bước đổi gam sang kilôgam có thể làm kết quả sai một nghìn lần.
Số 200 trong ví dụ chỉ giúp hiểu phép tính, không phải định mức cho mọi ao. Và 0,6 kg/giờ mới là phần của tôm theo giả định. Không được chọn hệ thống vừa đủ số đó rồi kết luận đủ oxy cho toàn ao.
6. Tính thêm oxy cho vi sinh và phân hủy chất thải
Vi sinh vật, tảo vào ban đêm và các sinh vật khác cũng hô hấp. Quá trình phân giải thức ăn dư, phân và chất hữu cơ tạo thêm nhu cầu. Hệ biofloc có lượng vi sinh cần oxy, nên phải tính cả phần này.[4]
Vì vậy, hai ao cùng tổng khối lượng tôm có thể cần chế độ sục khác nếu lượng thức ăn, chất rắn và bùn khác. Lượng ăn tăng mà lượng chất thải không được kiểm soát có thể làm nhu cầu tăng nhanh hơn dự kiến chỉ từ khối lượng tôm.
Theo dõi DO theo thời gian giúp thấy kết quả tổng hợp của tiêu thụ và bổ sung. Tuy nhiên, không tùy tiện tắt toàn bộ sục để thử tốc độ giảm oxy khi ao đang có nhu cầu oxy cao. Các thử nghiệm cần phương pháp và phương án an toàn do người có chuyên môn xây dựng.
7. Từ lượng oxy cần đến công suất thiết bị
HP hoặc kW trên động cơ mô tả công suất, không trực tiếp cho biết lượng oxy hòa vào ao. Các thiết bị có hiệu suất chuyển oxy khác nhau, và số thử trong điều kiện chuẩn không giống số vận hành trong nước ao.[5]
Khả năng chuyển oxy phụ thuộc chênh lệch giữa nồng độ bão hòa và nồng độ đang có, cùng điều kiện nước và lắp đặt. Khi DO đã cao, máy không tiếp tục đưa oxy vào với tốc độ như lúc DO thấp. Đọc thông số nhà cung cấp phải biết điều kiện thử.
Ví dụ giả định tổng nhu cầu thiết kế là 3 kg oxy/giờ, hiệu suất thực giả định 0,8 kg oxy/kWh. Công suất tương ứng là 3 chia 0,8, bằng 3,75 kW trước dự phòng. Không lấy kết quả này để chọn máy cho một ao chưa khảo sát.
Với máy thổi khí, hỏi lượng khí cấp được ở áp suất thực tế và thông số của bộ phân phối khí. Với quạt nước, kiểm tra dòng chảy và những vùng đáy nhận được nước giàu oxy. Nếu bố trí không phù hợp, một phần ao vẫn có thể thiếu oxy dù công suất tính toán đủ.
8. Đặt cảnh báo sớm và chuẩn bị dự phòng
Ngưỡng cảnh báo cần đủ sớm để thiết bị và người trực xử lý. Nó phải xét sai số cảm biến, vị trí đo, tốc độ giảm và thời gian khởi động dự phòng. Không chờ tới ngưỡng gây chết trong nghiên cứu mới bật thêm máy.
Thiếu oxy có thể ảnh hưởng sinh lý trước khi thấy chết hàng loạt. Nghiên cứu trên tôm thẻ đã ghi nhận thay đổi ở mô và đáp ứng phân tử khi chịu thiếu oxy. Điều này hỗ trợ việc phòng giảm kéo dài, không có nghĩa mọi lần tụt DO đều gây cùng mức tổn thương.[6]
Kiểm tra gần sáng, sau thời tiết âm u, khi tăng thức ăn và khi đổi chế độ vận hành. Dữ liệu tốt cần ghi giờ, độ sâu, vị trí cùng số máy thực sự chạy. Đồng thời thử phương án mất điện dưới sự tổ chức phù hợp, để biết dự phòng có đáp ứng được khi cần.
Tài liệu tham khảo
- Nghiên cứu: Đặc tính hô hấp của hemocyanin ở tôm họ Penaeidae.
- Nghiên cứu: Độ mặn, khối lượng cơ thể và hoạt động sinh lý tôm thẻ.
- Bett và Vinatea: Ảnh hưởng kết hợp của cỡ tôm, nhiệt độ và độ mặn lên tiêu thụ oxy.
- Virginia Tech: Theo dõi môi trường và vận hành hệ biofloc tôm thẻ.
- Boyd và cộng sự: Điện năng sục khí trong nuôi tôm và hiệu suất chuyển oxy.
- Nghiên cứu: Đáp ứng sinh lý và mô cơ của tôm thẻ trong điều kiện thiếu oxy.
Bài mới nhất
Đang tải bài mới...
0 nhận xét:
Đăng nhận xét