Phân có máu thường khiến người nuôi nghĩ ngay đến cầu trùng. Đây là một khả năng cần kiểm tra sớm, nhưng không phải mọi trường hợp phân đỏ hoặc gà ủ rũ đều do cùng một loài ký sinh trùng.
Bệnh cầu trùng có thể gây tổn thương ruột, giảm tăng trọng và tăng hao hụt. Mức độ phụ thuộc loài Eimeria, mức tiếp xúc, tuổi đàn, miễn dịch và điều kiện nền chuồng.
Điều quan trọng là đánh giá cả đàn, lấy mẫu phù hợp và phối hợp thú y. Thuốc như toltrazuril có thể được sử dụng trong những chương trình thích hợp, nhưng liều, đường dùng và thời gian ngừng thuốc phải theo sản phẩm được phép và chỉ định cụ thể.
1. Cầu trùng là gì?
Cầu trùng ở gà thường do các loài đơn bào thuộc giống Eimeria. Chúng phát triển trong những vùng khác nhau của ruột và có thể làm tổn thương niêm mạc.
Một đàn có thể nhiễm nhiều loài cùng lúc. Vì vậy, không phải cứ có cầu trùng là bệnh tích và biểu hiện đều giống nhau.
Eimeria tenella thường liên quan đến manh tràng; E. necatrix và E. acervulina liên quan đến những vùng ruột khác. Mức độ bệnh và hình ảnh tổn thương còn phụ thuộc giai đoạn nhiễm.
Merck Veterinary Manual mô tả bệnh có thể gây tiêu chảy, giảm tăng trọng và tử vong, đồng thời cần kết hợp bệnh tích với xét nghiệm để chẩn đoán.[1]
2. Vòng đời liên quan thế nào đến nền chuồng?
Noãn nang cầu trùng được thải ra phân. Trong điều kiện môi trường phù hợp, chúng phát triển đến dạng có khả năng gây nhiễm; gà tiếp xúc với vật liệu hoặc thức ăn, nước bị nhiễm có thể nuốt phải.
Nền ẩm, nước rơi và phân tích tụ có thể tạo điều kiện làm nguy cơ tăng. Tuy nhiên, không phải cứ một điểm ướt là đã đủ để kết luận đàn mắc bệnh.
Cần xem cả sự phân bố đàn, mật độ, tình trạng nước và chương trình phòng bệnh. Những yếu tố này ảnh hưởng mức tiếp xúc nhưng không thay thế xét nghiệm.
Kiểm soát nền là một phần của chương trình. Không nên để lớp chất độn nhão kéo dài rồi chỉ dựa vào thuốc khi đàn có triệu chứng.
3. Dấu hiệu cần theo dõi ở đàn
Gà có thể ủ rũ, xù lông, giảm ăn, tăng trọng kém hoặc đi phân bất thường. Một số trường hợp có máu trong phân; mức độ thay đổi tùy bệnh và giai đoạn.
Không nên chờ đến khi phân đỏ rõ mới kiểm tra. Mức ăn giảm, độ đồng đều kém hoặc hao hụt tăng cũng là thông tin cần báo.
Người trực nên ghi tuổi, ngày bắt đầu, vị trí và số con có biểu hiện. Nếu chỉ một khu bị, kiểm tra đường nước và nền tại khu đó cùng lúc.
Phân màu sẫm hoặc có chất nhầy cũng có thể do nguyên nhân khác. Ảnh phân có ích khi trao đổi, nhưng không đủ để tự xác định loài cầu trùng hay mức độ tổn thương.
4. Không phải mọi phân có máu đều là cầu trùng
Máu trong phân là dấu hiệu cần xử lý nghiêm túc, nhưng có nhiều nguyên nhân có thể gây tổn thương đường ruột hoặc vùng thải phân.
Cần đánh giá cùng tình trạng toàn đàn, lịch sử thức ăn, nước, thuốc và kết quả mổ khám nếu có. Việc tự dùng thuốc cầu trùng ngay mà không báo chuyên môn có thể làm chậm chẩn đoán khác.
Ngược lại, không nên bỏ qua vì chỉ thấy vài con có dấu hiệu. Ghi nhận sớm và lấy mẫu đúng thời điểm giúp bác sĩ thú y quyết định nhanh hơn.
Nếu đàn chết tăng nhanh hoặc có biểu hiện khác thường, báo thú y để được hướng dẫn. Không tự chuyển gà nghi bệnh giữa các chuồng.
5. Bệnh tích giúp định hướng vị trí nhiễm
Một số loài có xu hướng gây tổn thương ở vị trí đặc trưng. Chẳng hạn, bệnh tích tại manh tràng có máu có thể gợi ý E. tenella trong bối cảnh phù hợp.
Tuy nhiên, mức độ và hình ảnh thay đổi theo giai đoạn. Không nên yêu cầu bệnh tích phải “to như ngón tay” hoặc có một màu cố định mới tính là nghi bệnh.
Việc mổ khám cần người được đào tạo, thực hiện với dụng cụ và khu vực phù hợp. Mẫu lấy không đúng hoặc xác để lâu có thể làm giảm giá trị chẩn đoán.
Nên chụp ảnh có mã, tuổi và ngày. Ảnh là tài liệu hỗ trợ, còn kết luận cần kết hợp quan sát đàn, vị trí bệnh tích và xét nghiệm.
6. Xét nghiệm phân cần được đọc cùng bệnh tích
Xét nghiệm phân có thể phát hiện noãn nang, nhưng sự hiện diện của chúng không tự chứng minh mức độ bệnh nặng. Số lượng noãn nang cũng không luôn tương ứng trực tiếp với mức tổn thương.
Merck khuyến nghị kết hợp xét nghiệm, bệnh tích và tình trạng đàn để đánh giá.[1] Điều này đặc biệt quan trọng khi đàn có thể đã được dùng vaccine hoặc thuốc phòng.
Cần lấy mẫu theo hướng dẫn phòng xét nghiệm, ghi nhóm và vị trí. Một mẫu không đại diện cho tất cả các khu nếu điều kiện nền khác nhau.
Nếu kết quả không phù hợp với biểu hiện thực tế, bác sĩ thú y có thể xem lại loại mẫu, thời điểm và khả năng có bệnh khác. Không tự bỏ qua kết quả hoặc coi một xét nghiệm đơn lẻ là toàn bộ chẩn đoán.
7. Chuẩn bị thông tin trước khi gọi thú y
Hãy cung cấp tuổi đàn, số lượng, ngày xuất hiện dấu hiệu, mức ăn uống, số chết và ảnh phân hoặc bệnh tích nếu có. Ghi rõ khu nào bị trước.
Thông tin vaccine cầu trùng, thuốc phòng trong thức ăn và thuốc đã dùng là cần thiết. Nếu đã tự dùng một sản phẩm, phải báo đúng tên và thời điểm.
Cũng cần mô tả tình trạng nền, rò nước, thay cám hoặc chuyển chuồng gần đây. Những yếu tố này giúp đánh giá nguy cơ và giải thích vì sao bệnh tập trung ở một vùng.
Không chờ thu đủ mọi dữ liệu mới báo khi đàn đang xấu nhanh. Có thể gửi thông tin ban đầu rồi bổ sung theo hướng dẫn.
8. Toltrazuril là một lựa chọn, không phải phác đồ chung
Toltrazuril là hoạt chất dùng trong một số sản phẩm điều trị cầu trùng. Nồng độ và hướng dẫn giữa các sản phẩm có thể khác.
Nhãn Baycox 25 mg/mL tại Vương quốc Anh nêu những điều kiện sử dụng và hạn chế cụ thể, bao gồm không được phép dùng cho gà đang sản xuất trứng làm thực phẩm trong phạm vi nhãn đó.[2] Điều này không tự xác định nhãn của sản phẩm bán tại Việt Nam.
Vì vậy, phải kiểm tra đúng tên thương mại, nồng độ, đối tượng và nhãn tại nơi sử dụng. Không lấy một liều từ mạng rồi áp cho mọi chai ghi toltrazuril.
Bác sĩ thú y cần cân nhắc chẩn đoán, tuổi đàn, chương trình vaccine, khả năng uống nước và thời điểm xuất. Không tự kết luận thuốc sẽ “triệt căn” mọi trường hợp.
9. Thời gian ngừng thuốc phải theo sản phẩm cụ thể
Một nhãn ở nước khác có thể ghi thời gian ngừng thịt và hạn chế trứng riêng. Những thông tin đó giúp thấy sự cần thiết của việc kiểm tra, nhưng không thay thế nhãn được phép áp dụng tại trại.
Với gà thịt, ghi thời điểm kết thúc và ngày được phép xuất theo chỉ định. Nếu lịch xuất thay đổi, cần đối chiếu lại.
Với gà đẻ, phải xác nhận sản phẩm có được phép dùng cho đàn đang cho trứng làm thực phẩm hay không. Không tự suy rằng chỉ cần bỏ trứng vài ngày là luôn đủ.
Nếu đã dùng nhầm hoặc không rõ thời gian ngừng, giữ hồ sơ và liên hệ thú y trước khi đưa sản phẩm ra thị trường. Không sửa sổ để khớp với lịch xuất.
10. Thuốc qua nước phụ thuộc việc gà thực sự uống
Đàn bệnh có thể uống ít hoặc không đồng đều. Một lượng thuốc đúng trên giấy không bảo đảm mọi con đã nhận theo kế hoạch.
Trước sử dụng, kiểm tra nguồn nước, bồn, đường uống và số gà. Việc tính lượng thuốc và lượng nước phải theo chỉ định, nồng độ sản phẩm và điều kiện thực tế.
Không tự tăng nồng độ nếu thấy đàn uống chậm. Báo bác sĩ thú y để xem lại cách thực hiện hoặc lựa chọn khác.
Sau khi hoàn tất, xử lý đường nước theo hướng dẫn sản phẩm và chương trình trại. Ghi lượng đã dùng và phần còn lại để đối chiếu, tránh để thuốc tồn không được kiểm soát.
11. Không luân phiên thuốc tùy ý để “chống lờn”
Kháng thuốc hoặc giảm hiệu quả là vấn đề cần được quản lý, nhưng đổi liên tục giữa toltrazuril, diclazuril và amprolium theo cảm tính không phải một chương trình hoàn chỉnh.
Cần xem sản phẩm được phép, cách sử dụng, lịch phòng bệnh, kết quả trước đây và khuyến nghị thú y. Một hoạt chất dùng sai đối tượng hoặc sai điều kiện có thể làm chương trình kém hiệu quả.
Không dùng thuốc kéo dài chỉ vì nền còn ẩm. Nguồn nước rò và điều kiện chất độn vẫn phải được sửa.
Khi kết quả không như dự kiến, kiểm tra chẩn đoán, thời điểm dùng và khả năng đàn nhận thuốc trước khi kết luận chắc chắn đã kháng.
12. Vitamin và men hỗ trợ không thay thế chẩn đoán
Một số sản phẩm được dùng hỗ trợ trong những tình huống nhất định, nhưng không nên hứa vitamin K3 liều cao sẽ cầm máu tức thì hoặc men sẽ phục hồi ngay toàn bộ niêm mạc.
Nhu cầu, sản phẩm và cách dùng cần được bác sĩ thú y đánh giá cùng khẩu phần, thuốc và tình trạng đàn.
Không phối nhiều sản phẩm qua nước khi chưa biết tính tương thích. Lượng nước uống của đàn và tình trạng đường ống cũng ảnh hưởng đến việc thực hiện.
Mục tiêu hỗ trợ là giúp đàn được chăm sóc phù hợp trong khi xử lý nguyên nhân, không tạo thêm một danh sách sản phẩm bắt buộc cho mọi trường hợp.
13. Quản lý nền và nước trong lúc theo dõi
Tìm và sửa núm rò, xử lý phần nền quá ướt theo quy trình, đồng thời duy trì thông gió phù hợp. Không để nước tiếp tục làm khu vực đã xử lý bị ướt lại.
Cũng không nên làm nền khô bụi bằng mọi giá. Môi trường cần phù hợp cho đàn, đặc biệt khi gà đang yếu.
Theo dõi những vùng có triệu chứng đầu tiên. Nếu đàn tập trung ở một điểm hoặc có sự khác biệt đường nước, ghi lại để bác sĩ thú y xem cùng kết quả mẫu.
Giảm tiếp xúc với phân và kiểm soát chất độn là những bước hỗ trợ. Chúng không thay thế thuốc nếu bác sĩ đã xác định cần điều trị.
14. Phối hợp vaccine và thuốc phòng theo kế hoạch
Một số chương trình dùng vaccine cầu trùng; chương trình khác sử dụng thuốc phòng trong thức ăn hoặc phương án được thiết kế riêng. Không tự kết hợp các phương án vì nghĩ càng nhiều càng tốt.
Aviagen lưu ý thuốc hoặc sản phẩm có tác dụng chống cầu trùng có thể ảnh hưởng quá trình đáp ứng với vaccine trong những giai đoạn nhất định.[3]
Do đó, trước khi dùng bất kỳ sản phẩm bổ sung nào, cần cho thú y biết đàn đã được làm vaccine gì và khi nào. Kế hoạch có thể thay đổi khi đàn có bệnh, nhưng thay đổi phải có người chịu trách nhiệm.
Hồ sơ trại ấp, thức ăn và thuốc tại trại cần được nối với nhau. Thiếu một phần thông tin có thể làm người lập lịch đánh giá sai chương trình đang thực hiện.
15. Đánh giá kết quả và chuẩn bị lứa sau
Theo dõi mỗi ngày số chết, lượng ăn uống, phân bất thường và kết quả xét nghiệm theo chỉ định. Nếu không cải thiện, báo thú y để xem lại nguyên nhân và cách thực hiện.
Cuối lứa, ghi vùng nền thường ướt, sự cố đường nước, lịch vaccine và thuốc đã dùng. Những dữ liệu này giúp thiết kế chương trình cho lứa sau.
Trong giai đoạn trống chuồng, làm sạch và xử lý theo kế hoạch phù hợp. Không khẳng định mọi chất sát trùng đều diệt được noãn nang cầu trùng; cần chọn biện pháp theo mục tiêu và tài liệu sản phẩm.
Bệnh cầu trùng cần được nhận biết sớm và xác định bằng các bằng chứng phù hợp. Thuốc, vaccine, nền chuồng và quản lý nước phải được phối hợp theo một chương trình, thay vì dựa vào một phác đồ cố định cho mọi đàn.
Tài liệu tham khảo
Bài mới nhất
Đang tải bài mới...
0 nhận xét:
Đăng nhận xét