Gà khò khè, chảy nước mắt hoặc thở khó thường được người nuôi gọi chung là “hen gà”. Cách gọi này giúp mô tả triệu chứng, nhưng không xác định được chính xác tác nhân. Nhiều bệnh và điều kiện môi trường có thể tạo biểu hiện tương tự.
Trong một số đàn, Mycoplasma gallisepticum kết hợp với virus hoặc vi khuẩn khác làm bệnh nặng hơn. Nhưng không phải đàn khò khè nào cũng có đủ các tác nhân đó, và nhìn thấy túi khí đục không đủ để tự chọn một phác đồ kháng sinh phối hợp.
Xử lý tốt bắt đầu bằng việc bảo vệ đàn, kiểm tra không khí và nước, thu thập thông tin rồi phối hợp thú y lấy mẫu. Điều trị, nếu cần, phải dựa trên chẩn đoán, sản phẩm được phép và hướng dẫn cụ thể.
1. CRD và phức hợp hô hấp là gì?
CRD thường được dùng để chỉ bệnh hô hấp mạn tính liên quan đến Mycoplasma gallisepticum, viết tắt là MG. Khi có thêm những tác nhân hoặc yếu tố làm bệnh nặng, người nuôi có thể gọi là phức hợp hô hấp hoặc CCRD.
Tên gọi tại thực địa không phải kết quả xét nghiệm. Một đàn có biểu hiện nặng hơn chưa chắc đã nhiễm đúng một tổ hợp vi khuẩn và virus cố định.
Merck Veterinary Manual mô tả sự tương tác giữa MG, virus hô hấp và E. coli trong một số trường hợp, đồng thời yêu cầu xem xét các bệnh khác khi chẩn đoán.[1]
Vì vậy, cần phân biệt tên mô tả hội chứng với tác nhân đã được xác nhận. Báo cáo rõ điều này giúp bác sĩ thú y chọn mẫu và giải thích kết quả chính xác hơn.
2. Những biểu hiện cần ghi nhận
Gà có thể khò khè, hắt hơi, chảy dịch mũi hoặc mắt, sưng vùng mặt và giảm hoạt động. Mức ăn, uống và tăng trọng cũng có thể thay đổi.
Không phải mọi con đều biểu hiện giống nhau. Có đàn chỉ xuất hiện triệu chứng ở một số khu trước khi thấy rõ ở nơi khác.
Người trực cần ghi ngày bắt đầu, tuổi đàn, số con quan sát được và vị trí. Mô tả “khò khè nhiều” sẽ hữu ích hơn nếu kèm thời điểm, phạm vi và diễn biến.
Cũng nên ghi số chết hoặc loại thải theo ngày. Nếu tăng đột ngột, cần báo chuyên môn ngay, không chờ hết một chu kỳ theo dõi.
3. Khò khè không xác định được một bệnh duy nhất
Tiếng thở bất thường có thể gặp trong nhiều bệnh hô hấp. Bụi, khí kích thích và môi trường không phù hợp cũng có thể làm đàn khó chịu hoặc làm nặng bệnh sẵn có.
Viêm phế quản truyền nhiễm do virus IB là một ví dụ cần xem xét. Bệnh có thể ảnh hưởng hô hấp và, ở gà đẻ, ảnh hưởng sản lượng hoặc chất lượng trứng.[2]
Những biểu hiện đó có thể chồng lấp với bệnh khác. Do đó, không nên dựa vào một dấu hiệu rồi tự kết luận đàn chắc chắn bị MG hoặc IB.
Nếu có biểu hiện nghi bệnh truyền nhiễm nguy hiểm hoặc chết tăng nhanh, báo cơ quan thú y theo quy định và hướng dẫn tại địa phương. Việc xác định tác nhân cần được thực hiện bằng chương trình chẩn đoán phù hợp.
4. Kiểm tra chuồng ngay khi phát hiện
Trước khi thay đổi thuốc, cần xác nhận quạt thực sự hoạt động, đường khí vào không bị cản và không có vùng quá nóng hoặc lạnh bất thường.
Kiểm tra bụi, chất độn ướt và nguồn khí kích thích tại vùng gà ở. Một cảm biến trung tâm đạt mục tiêu không chứng minh mọi khu đều có điều kiện tương tự.
Đường nước và máng ăn cũng cần được kiểm tra. Gà bệnh có thể giảm tiếp cận tài nguyên; ngược lại, thiết bị hỏng có thể làm tình trạng đàn xấu hơn.
Cải thiện môi trường là bước hỗ trợ quan trọng, nhưng không thay thế chẩn đoán. Nếu tác nhân truyền nhiễm hiện diện, chỉ chỉnh quạt sẽ không giải quyết mọi phần của vấn đề.
5. Thu thập lịch sử trước khi lấy mẫu
Bác sĩ thú y cần biết nguồn giống, lịch vaccine, các bệnh đã gặp, thuốc đã dùng và thời điểm bắt đầu triệu chứng. Những thay đổi về cám, nước, thời tiết hoặc thông gió cũng nên được ghi.
Nếu đàn vừa dùng thuốc, cần báo tên sản phẩm, lượng đã dùng và thời điểm. Thông tin này có thể ảnh hưởng lựa chọn mẫu và cách đọc kết quả.
Không chỉ đưa một con bất kỳ đến phòng xét nghiệm mà không mô tả đàn. Một con chết lâu hoặc đã phân hủy có thể không phản ánh tốt quá trình đang diễn ra.
Người lấy mẫu nên trao đổi với phòng xét nghiệm trước về loại mẫu, cách bảo quản và vận chuyển. Làm đúng từ đầu giúp tránh phải lấy lại khi bệnh đã chuyển giai đoạn.
6. Quan sát bệnh tích giúp định hướng, không tự xác nhận
Túi khí dày, đục hoặc có chất bám; màng quanh tim hoặc gan bất thường có thể xuất hiện trong những bệnh khác nhau. Những hình ảnh này giúp bác sĩ chọn xét nghiệm, nhưng không phải dấu vân tay của một tác nhân duy nhất.
Merck mô tả colibacillosis có thể liên quan đến viêm túi khí, viêm quanh tim và viêm quanh gan, cùng nhiều biểu hiện khác.[3]
Mổ khám cần người được đào tạo và thực hiện theo quy trình vệ sinh phù hợp. Không mở xác ngay cạnh khu cám, nước hoặc đường người đang đi vào chuồng.
Khi chụp ảnh bệnh tích, ghi mã con, tuổi và ngày. Ảnh hỗ trợ trao đổi, nhưng không thay thế việc lấy mẫu và đánh giá toàn bộ hồ sơ.
7. Xét nghiệm cần trả lời một câu hỏi cụ thể
PCR có thể hỗ trợ phát hiện vật liệu di truyền của tác nhân; xét nghiệm huyết thanh đánh giá kháng thể; nuôi cấy có thể hỗ trợ xác định vi khuẩn từ mẫu thích hợp. Mỗi phương pháp có giới hạn.
Một kết quả dương tính cần được đọc cùng triệu chứng, lịch vaccine, loại mẫu và thời điểm. Kết quả âm tính cũng không tự loại trừ mọi khả năng nếu mẫu không phù hợp hoặc lấy quá muộn.
Với E. coli, việc phân lập từ bệnh tích phù hợp cần được chuyên môn đánh giá. Vì E. coli có thể hiện diện trong môi trường và cơ thể, tìm thấy vi khuẩn ở một mẫu không xác định tự động vai trò gây bệnh.
Nên hỏi phòng xét nghiệm: mẫu này dùng để trả lời câu hỏi nào, thời gian trả kết quả bao lâu và cần làm gì nếu kết quả không rõ?
8. Vì sao không dùng một phác đồ phối hợp cho mọi đàn?
Tylosin, tilmicosin và doxycycline không phải một tổ hợp tự động áp dụng cho mọi trường hợp hô hấp. Chúng có phạm vi, cách dùng và yêu cầu quản lý khác nhau.
Đặc biệt, kháng sinh không điều trị trực tiếp virus IB. Nếu có nhiễm khuẩn thứ phát, bác sĩ thú y cần xác định việc sử dụng có phù hợp hay không.
Merck lưu ý kháng thuốc ở các chủng E. coli gây bệnh trên gia cầm là vấn đề đáng kể; khi điều trị được lựa chọn, xét nghiệm độ nhạy cần được xem xét.[3]
Không tự chia thuốc sáng–chiều hoặc kéo dài bốn đến năm ngày theo một bảng chung. Lựa chọn phải dựa trên chẩn đoán, sản phẩm được phép, nhãn và chỉ định chuyên môn.
9. Điều trị MG không đồng nghĩa loại bỏ hoàn toàn nhiễm
Trong một số trường hợp, kháng sinh có thể làm giảm biểu hiện và tổn thương. Tuy nhiên, điều đó không bảo đảm đàn đã hết mang MG.
Merck nêu rằng thuốc kháng khuẩn có thể giảm triệu chứng nhưng không loại bỏ hoàn toàn nhiễm MG.[1] Đây là lý do cần tiếp tục theo dõi và kiểm soát di chuyển.
Một đàn bớt khò khè sau điều trị vẫn cần được đánh giá theo kế hoạch của bác sĩ thú y. Không tự kết luận có thể đưa gà hoặc dụng cụ sang khu khác mà không xem nguy cơ.
Khi lập kế hoạch lứa sau, cần xem nguồn giống, vệ sinh và kiểm soát đàn mẹ. Thuốc không thay thế việc ngăn tác nhân đi vào trại.
10. Kiểm tra nhãn, đường dùng và thời gian ngừng thuốc
Nếu thú y chỉ định thuốc, trại phải đối chiếu tên, hoạt chất, đối tượng, đường dùng và điều kiện sử dụng. Không thay bằng sản phẩm khác chỉ vì tên hoạt chất gần giống.
Đối với gà thịt, thời gian ngừng thuốc liên quan đến thời điểm xuất. Với gà đẻ, cần xác định sản phẩm có được phép dùng cho đàn đang cho trứng làm thực phẩm hay không và yêu cầu liên quan.
Không suy thời gian ngừng trứng từ thời gian ngừng thịt. Nếu nhãn không cho phép hoặc không rõ, phải hỏi người có thẩm quyền trước khi dùng.
Ghi ngày bắt đầu, kết thúc và thời điểm được phép xuất theo chỉ định. Những thay đổi trong quá trình điều trị phải được cập nhật vào hồ sơ của cả chuồng.
11. Nước uống trong điều trị cần được theo dõi
Nếu sản phẩm được chỉ định qua nước, khả năng gà uống đủ và sự phân bố nước trong chuồng ảnh hưởng đến việc thực hiện. Đàn bệnh có thể uống khác với đàn khỏe.
Cần kiểm tra đường nước, bồn và lượng sử dụng theo hướng dẫn. Không tự pha thuốc chung với chất sát khuẩn, acid hoặc sản phẩm khác nếu chưa xác định tính tương thích.
Lượng nước trên đồng hồ cũng có thể bao gồm nước rò hoặc xả, nên không thể chỉ dùng số tổng để khẳng định mọi con đã nhận đúng.
Nếu đàn uống kém hoặc một khu không tiếp cận nước, báo thú y. Không tự tăng nồng độ thuốc để bù cho lượng uống thấp.
12. Phun sát trùng trong chuồng có đàn cần thận trọng
Không mặc định phun sương hóa chất là bước bắt buộc khi gà có bệnh hô hấp. Hạt phun và thành phần sản phẩm có thể làm thay đổi điều kiện không khí hoặc kích thích đường hô hấp nếu dùng không phù hợp.
Chỉ dùng sản phẩm cho mục đích, đối tượng và điều kiện được phép theo nhãn, trong kế hoạch đã được chuyên môn xác định. Không tự tăng nồng độ vì muốn “dập dịch” nhanh.
Nếu cần xử lý bề mặt hoặc dụng cụ, làm sạch và áp dụng theo đúng phạm vi. Một lớp sương trong không khí không thay thế việc loại chất hữu cơ bám trên bề mặt.
Trong khi đó, việc duy trì thông gió và kiểm tra bụi, khí, nước vẫn cần được thực hiện. Không để một công đoạn phun làm nhân viên bỏ qua những điều kiện đang ảnh hưởng đàn.
13. Theo dõi đáp ứng bằng số liệu cụ thể
Mỗi ngày nên ghi số chết, số loại, lượng cám, nước, phạm vi có triệu chứng và điều kiện chuồng. Với gà đẻ, ghi thêm sản lượng và chất lượng trứng.
Ví dụ minh họa, nếu một chuồng 10.000 con có 20 con chết trong ngày, tỷ lệ theo mẫu số đầu ngày là 0,2%. So sánh với hôm sau phải dùng cùng định nghĩa và chú ý số đàn đã thay đổi.
Tiếng khò khè giảm là thông tin hữu ích nhưng chưa đủ để kết luận đã loại tác nhân. Cần xem đồng thời ăn uống, hao hụt và kết quả chuyên môn.
Nếu không cải thiện như dự kiến, liên hệ thú y để xem lại chẩn đoán, khả năng thực hiện và xét nghiệm. Không liên tục đổi thuốc theo danh sách truyền miệng.
14. Giảm nguy cơ lây giữa các khu
Hạn chế di chuyển người và dụng cụ không cần thiết giữa chuồng đang có dấu hiệu bệnh và các chuồng khác. Trang phục, ủng và thiết bị phải được quản lý theo kế hoạch trại.
Thu gom xác và chất thải theo quy trình phù hợp. Không để dụng cụ dùng ở khu bệnh quay sang khu khác mà chưa được xử lý.
Nếu phải điều chỉnh lịch chăm sóc, cần có người chịu trách nhiệm và hướng dẫn rõ thứ tự làm việc. Các biện pháp này hỗ trợ giảm lây lan nhưng không bảo đảm tuyệt đối.
Khi có nghi ngờ bệnh thuộc diện phải báo, không tự vận chuyển gà hoặc mẫu ra ngoài theo cách tùy tiện. Thực hiện hướng dẫn của cơ quan thú y.
15. Chuẩn bị cho lứa sau từ kết quả lứa hiện tại
Cuối lứa, tổng hợp kết quả xét nghiệm, diễn biến, thuốc đã dùng, thời gian ngừng thuốc và những sự cố môi trường. Hồ sơ cần giữ cả kết quả không rõ hoặc chưa xác định.
Trao đổi với đơn vị giống và thú y về nguồn gà, chương trình vaccine và an toàn sinh học. Nếu nghi MG, thông tin về đàn giống và kết quả giám sát có thể quan trọng.
Trong giai đoạn trống chuồng, làm sạch, sát trùng và kiểm tra thiết bị theo chương trình phù hợp. Không chỉ lặp lại phun thuốc mà bỏ qua bộ phận chứa bụi hoặc đường nước.
Bệnh hô hấp cần được xử lý như một vấn đề của cả đàn và môi trường. Quan sát sớm, mẫu phù hợp, điều trị đúng chỉ định và kiểm soát lây lan giúp trại đưa ra quyết định có căn cứ hơn một phác đồ phối hợp dùng cho mọi trường hợp.
Tài liệu tham khảo
Bài mới nhất
Đang tải bài mới...
0 nhận xét:
Đăng nhận xét