Gumboro, hay bệnh viêm túi Fabricius truyền nhiễm, là bệnh do virus ảnh hưởng đến hệ miễn dịch của gà non. Một đàn có thể biểu hiện ủ rũ, tiêu chảy và chết tăng; đàn khác bị ảnh hưởng miễn dịch nhưng không có biểu hiện rõ lúc đầu.
Nhìn thấy túi Fabricius sưng hoặc gà đi phân trắng chưa đủ để tự khẳng định bệnh. Tình trạng bệnh, tuổi đàn, lịch vaccine và xét nghiệm cần được xem cùng nhau.
Khi nghi ngờ, người quản lý cần báo thú y, bảo đảm nước và điều kiện chuồng, thu thập thông tin để lấy mẫu. Không tự tiêm kháng thể lòng đỏ theo một liều chung hoặc sử dụng sản phẩm “giải độc thận” với cam kết chữa khỏi virus.
1. Túi Fabricius có vai trò gì?
Túi Fabricius là cơ quan liên quan đến sự phát triển của tế bào lympho B ở gia cầm non. Các tế bào này tham gia đáp ứng miễn dịch tạo kháng thể.
Virus Gumboro có thể gây tổn thương và làm giảm tế bào trong túi. Mức ảnh hưởng phụ thuộc chủng virus và tuổi gà khi nhiễm.
WOAH cho biết sự suy giảm đáp ứng miễn dịch có thể làm đàn dễ gặp nhiễm trùng thứ phát hơn.[1] Tuy nhiên, không nên mô tả rằng mọi trường hợp đều làm “tê liệt hoàn toàn” toàn bộ hệ miễn dịch.
Một số đàn có thể hồi phục một phần chức năng, trong khi các trường hợp khác bị ảnh hưởng kéo dài. Đánh giá cần dựa trên diễn biến và kết quả chuyên môn.
2. Bệnh biểu hiện rõ và bệnh dưới lâm sàng
Thể cấp có thể thấy gà ủ rũ, tiêu chảy nước, lông bết quanh hậu môn và hao hụt tăng. WOAH cho biết thể cấp nặng thường liên quan gà khoảng ba đến sáu tuần tuổi.[1]
Nhưng nhiễm dưới lâm sàng có thể xảy ra sớm hơn. Khi đó, trại có thể không thấy đỉnh chết rõ mà về sau nhận thấy đàn đáp ứng vaccine kém hoặc dễ gặp vấn đề sức khỏe khác.
Không thể từ tuổi đàn một mình kết luận có hay không có Gumboro. Cũng không nên chờ đúng ba tuần tuổi mới kiểm tra khi gà có dấu hiệu bất thường.
Sự khác biệt giữa các đàn cho thấy cần theo dõi số liệu và lịch sử, không chỉ tìm một biểu hiện điển hình trong sách.
3. Những dấu hiệu cần ghi nhận
Người nuôi có thể thấy gà ít hoạt động, xù lông, đi phân nhiều nước hoặc mất nước. Một số con có biểu hiện khó chịu quanh vùng hậu môn.
Những dấu hiệu này có thể gặp trong nhiều bệnh hoặc rối loạn. Phân trắng, lông bết hay tập trung quanh nước không tự xác định virus Gumboro.
Ghi tuổi, ngày bắt đầu, lượng cám nước, số chết và vị trí. Nếu đàn có biến động nhanh, cần báo thú y thay vì chờ đến lịch kiểm tra tiếp theo.
Không quy mọi trường hợp “sốt cao” cho Gumboro khi chưa có phép đo và đánh giá. Dữ liệu chính xác giúp tránh đưa ra quyết định dựa trên suy đoán.
4. Bệnh tích túi Fabricius thay đổi theo thời gian
Trong một số trường hợp cấp, túi Fabricius có thể sưng, phù hoặc xuất huyết. Ở giai đoạn sau, cơ quan này có thể teo.
Merck mô tả bệnh tích phụ thuộc chủng virus và thời điểm; một số trường hợp có thể teo túi mà không thấy tổn thương đại thể rõ.[2]
Vì vậy, không yêu cầu túi phải sưng gấp hai hoặc ba lần mới nghi bệnh. Ngược lại, túi sưng không tự xác nhận nguyên nhân là virus Gumboro.
Mổ khám cần người được đào tạo và thực hiện đúng điều kiện vệ sinh. Kết quả nên được ghi kèm tuổi, mã mẫu và thời điểm so với lúc bắt đầu bệnh.
5. Xuất huyết cơ không phải dấu hiệu duy nhất
Xuất huyết ở cơ có thể gặp trong một số trường hợp Gumboro, nhưng các bệnh hoặc tác động khác cũng có thể tạo hình ảnh xuất huyết.
Một ảnh cơ đùi có vệt đỏ không đủ để kết luận. Bác sĩ thú y cần xem toàn bộ bệnh tích, tình trạng đàn và mẫu xét nghiệm.
Khi vận chuyển mẫu, tránh làm tổn thương thêm hoặc để mẫu phân hủy. Hỏi phòng xét nghiệm trước về loại mẫu và điều kiện bảo quản.
Nếu đã tự dùng thuốc hoặc vaccine gần thời điểm lấy mẫu, phải báo rõ. Thông tin đó giúp người phân tích hiểu bối cảnh của kết quả.
6. Lấy mẫu để xác nhận điều gì?
Chẩn đoán có thể kết hợp bệnh tích đại thể, mô học và phát hiện RNA virus bằng phương pháp phân tử. Mẫu và thời điểm cần được người có chuyên môn chọn.
Không phải mọi mẫu dương tính đều trả lời đầy đủ câu hỏi về nguyên nhân gây thiệt hại của đàn. Kết quả cần được so với triệu chứng, lịch vaccine và loại virus phát hiện.
Kháng thể ở gà con cũng có thể đến từ mẹ. Vì vậy, một kết quả kháng thể đơn lẻ không luôn chứng minh gà vừa nhiễm tự nhiên.
Merck mô tả việc dùng bệnh tích túi, xét nghiệm mô và phát hiện virus trong chẩn đoán.[2] Trại nên trao đổi trước với phòng xét nghiệm để tránh lấy sai loại mẫu.
7. Điều gì cần làm ngay khi nghi ngờ?
Báo thú y và cung cấp số liệu hiện có. Đồng thời kiểm tra nước đến được các khu, nhiệt độ và thông gió phù hợp, không để gà bệnh bị thiếu nước.
Hạn chế việc chuyển người, dụng cụ và vật liệu từ khu nghi bệnh sang khu khác theo kế hoạch an toàn sinh học. Vẫn phải bảo đảm chăm sóc đàn.
Thu gom xác theo quy trình và ghi số lượng mỗi ngày. Không đưa xác đến khu vực cám hoặc nước.
Nếu chưa rõ nguyên nhân, đừng trì hoãn báo vì đang thử nhiều sản phẩm. Mẫu được lấy sớm theo hướng dẫn thường giúp quá trình chẩn đoán hiệu quả hơn.
8. Chăm sóc nước và điện giải cần theo kế hoạch
Gà tiêu chảy và mất nước cần được bác sĩ thú y đánh giá tình trạng. Đường uống phải hoạt động, phù hợp chiều cao đàn và không bị tắc.
Một số chương trình có thể sử dụng điện giải hoặc sản phẩm hỗ trợ theo hướng dẫn. Nhưng không có một công thức pha chung phù hợp với mọi nguồn nước, khẩu phần và mức bệnh.
Không tự tăng nồng độ vì nghĩ gà càng yếu càng cần nhiều. Quá nhiều chất hòa tan có thể ảnh hưởng lượng nước uống hoặc làm việc theo dõi khó hơn.
Ghi lượng nước, sản phẩm và thời gian dùng. Nếu đàn uống kém, thông báo thú y thay vì chỉ điều chỉnh nồng độ theo cảm tính.
9. Kháng thể lòng đỏ không phải thuốc chung cho mọi đàn
Một số sản phẩm kháng thể lòng đỏ được quảng cáo hoặc sử dụng trong những điều kiện nhất định. Cần xác định sản phẩm cụ thể, tình trạng đăng ký, chỉ định, bằng chứng và hướng dẫn áp dụng.
Không tự tiêm 1,5–2 mL cho mọi con theo một bảng chung. Đường dùng và lượng phải do chuyên môn xác định trên đúng sản phẩm và đàn.
Merck ghi nhận không có điều trị đặc hiệu cho bệnh Gumboro và nhấn mạnh phòng, kiểm soát.[2] Không nên hứa sản phẩm hỗ trợ sẽ chữa khỏi virus hoặc khôi phục miễn dịch ngay.
Nếu trại dự định sử dụng một chế phẩm, cần hỏi thú y về mục tiêu, dữ liệu theo dõi và thời gian ngừng sử dụng liên quan trước khi quyết định.
10. Không dùng kháng sinh để điều trị virus
Kháng sinh không tiêu diệt virus Gumboro. Việc dùng thuốc kháng khuẩn chỉ được xem xét khi bác sĩ thú y đánh giá có chỉ định phù hợp đối với vấn đề vi khuẩn.
Không nên nói mọi kháng sinh liều cao đều gây cùng một tổn thương thận, nhưng dùng sai thuốc hoặc sai điều kiện có thể tạo rủi ro. Cần tuân thủ nhãn, chỉ định và thời gian ngừng thuốc.
Nếu đàn đã dùng thuốc, ghi tên, lô và thời điểm để thú y xem xét. Không tự phối nhiều sản phẩm nhằm “phòng tất cả bệnh kế phát”.
Khi đàn không cải thiện, cần xem lại chẩn đoán và tình trạng nước, môi trường. Đổi thuốc liên tục có thể làm mất thời gian và khó xác định nguyên nhân.
11. Sản phẩm “giải độc thận” cần được đánh giá cụ thể
Gà mất nước hoặc có tổn thương cơ quan cần được kiểm tra theo chuyên môn. Một tên sản phẩm không chứng minh có thể giải quyết mọi nguyên nhân gây lắng urat hoặc suy thận.
Không tự dùng urotropin hay sản phẩm khác như bước bắt buộc cho mọi đàn nghi Gumboro. Cần biết chỉ định, đối tượng và tính phù hợp với chương trình đang dùng.
Đảm bảo nước và theo dõi đàn là việc quan trọng. Tuy nhiên, ngay cả nước sạch cũng không thay thế chẩn đoán khi gà bệnh nặng.
Nếu có bất thường về thận hoặc nước uống, thông tin về nguồn nước, thuốc và bệnh tích cần được cung cấp cho thú y.
12. Vaccine phải xét kháng thể mẹ và loại sản phẩm
Kháng thể mẹ có thể bảo vệ gà con trong thời gian đầu, đồng thời ảnh hưởng đáp ứng với một số vaccine sống. Mức kháng thể trong đàn có thể không đồng đều.
Có nhiều loại vaccine và công nghệ khác nhau. Không thể áp cùng một lịch ngày tuổi cho mọi đàn, mọi loại vaccine và mọi nguy cơ thực địa.
Bác sĩ thú y cần xem nguồn giống, lịch đàn mẹ, sản phẩm tại trại ấp và chương trình tại trại nuôi. Việc lấy mẫu, nếu cần, phải có kế hoạch và cách giải thích rõ.
WOAH mô tả các loại virus và sự khác biệt kháng nguyên có thể ảnh hưởng lựa chọn vaccine.[1] Một tên bệnh trên nhãn không có nghĩa mọi sản phẩm đều giống nhau.
13. Kiểm tra cách thực hiện vaccine
Một lịch đúng vẫn có thể không đạt mục tiêu nếu bảo quản hoặc sử dụng sai.[3] Cần xem điều kiện vận chuyển, nhiệt độ, dung môi, thời điểm pha và khả năng đàn nhận vaccine.
Nếu vaccine dùng qua nước, chương trình xử lý nước phải phù hợp với sản phẩm. Không tự trộn thêm chất mà chưa xác định tính tương thích.
Ghi số lô, hạn dùng, số con, thời gian thực hiện và sai lệch. Khi điều tra đàn bệnh sau vaccine, đây là dữ liệu cần thiết.
Không tự kết luận “vaccine giả” hoặc “giống không có miễn dịch” chỉ từ một ổ nghi bệnh. Cần xem cùng chủng virus, kháng thể mẹ, chương trình và kết quả xét nghiệm.
14. Virus trong môi trường và việc vệ sinh giữa lứa
Virus Gumboro có thể tồn tại trong môi trường và khó loại bỏ hoàn toàn. Vì vậy, vệ sinh cần bắt đầu bằng loại chất hữu cơ và làm sạch kỹ trước công đoạn sát trùng.
Chọn sản phẩm và phương pháp theo mục tiêu, nhãn và hướng dẫn thú y. Không xem mọi chất sát trùng đều có hiệu lực như nhau đối với virus.
Kiểm tra cả dụng cụ, kho, quạt, đường nước và điểm người đi lại. Nếu chỉ phun nền mà giữ nguyên bụi bẩn ở nơi khác, chương trình có thể thiếu sót.
Thời gian trống chuồng không tự thay thế việc làm sạch. Sau hoàn tất cần bảo vệ khu đã xử lý khỏi chất bẩn quay lại trước khi nhận đàn.
15. Theo dõi hậu quả sau giai đoạn cấp
Sau khi số chết giảm, tiếp tục theo dõi tăng trọng, độ đồng đều, sức khỏe và đáp ứng chương trình vaccine theo hướng dẫn. Một số vấn đề thứ phát có thể xuất hiện sau giai đoạn cấp.
Không kết luận mọi bệnh sau đó đều do Gumboro. Cần xem xét từng vấn đề và xét nghiệm phù hợp.
So sánh số liệu với mục tiêu của giống và các lứa trước, nhưng phải xét điều kiện nuôi và nguồn giống khác nhau. Những thay đổi đồng thời cần được ghi.
Nếu dùng kháng sinh hoặc sản phẩm khác sau giai đoạn cấp, tiếp tục quản lý thời gian ngừng thuốc. Kết thúc triệu chứng không tự kết thúc nghĩa vụ theo nhãn.
16. Rà lại cả chương trình cho lứa tiếp theo
Tổng hợp kết quả mẫu, lịch vaccine, điều kiện bảo quản, diễn biến chết và các biện pháp đã dùng. Ghi rõ phần chưa xác định, không làm hồ sơ trở nên chắc chắn hơn bằng suy đoán.
Trao đổi với đơn vị giống về đàn mẹ và vaccine tại trại ấp. Cùng thú y đánh giá lịch tại trại, chất lượng thực hiện và nguy cơ môi trường.
WOAH và Merck đều nhấn mạnh vai trò của phòng bệnh và kiểm soát đối với Gumboro.[1][2] Không có một sản phẩm hỗ trợ nào thay thế được toàn bộ chương trình.
Chăm sóc đàn khi nghi Gumboro bắt đầu bằng nước, môi trường, báo thú y và mẫu phù hợp. Phòng bệnh lâu dài cần nối thông tin từ đàn giống, vaccine, vệ sinh và theo dõi kết quả giữa các lứa.
Tài liệu tham khảo
Bài mới nhất
Đang tải bài mới...
0 nhận xét:
Đăng nhận xét