Trong nuôi gà đẻ, ánh sáng là một phần của chương trình phát triển đàn và tổ chức sản xuất trứng. Tuy nhiên, tăng giờ sáng không thể bù cho đàn hậu bị thiếu khối lượng, kém đồng đều hoặc đang gặp vấn đề sức khỏe.
Sai lầm thường gặp là lấy một tuổi cố định làm thời điểm kích thích cho mọi đàn. Một sai lầm khác là chỉ đo ánh sáng ở tầng thấp rồi kết luận toàn chuồng đạt, dù tầng trên hoặc phần sâu trong dãy có điều kiện khác.
Chương trình phù hợp cần dựa vào đúng giống, tình trạng đàn và điều kiện chuồng. Phải quản lý đồng thời độ dài ngày, mức sáng, phân bố và sự liên tục của lịch. Những yếu tố này cần được xác nhận tại nơi gà sống, không chỉ trên màn hình điều khiển.
1. Phân biệt gà hậu bị với đàn đang đẻ
Giai đoạn hậu bị hướng đến phát triển cơ thể và chuẩn bị cho sản xuất. Giai đoạn đẻ cần duy trì điều kiện phù hợp để đàn sử dụng cám, phát triển nang trứng và tạo trứng.
Vì mục tiêu khác nhau, lịch của hai giai đoạn không giống nhau. Không lấy một chương trình dành cho gà đang đẻ áp dụng ngay cho đàn hậu bị nhỏ tuổi.
Cần phân biệt thêm gà đẻ thương phẩm với đàn giống. Các yêu cầu quản lý có thể khác dù đều được gọi chung là gà đẻ.
Trước khi lập lịch, hồ sơ phải ghi rõ dòng giống, ngày nở, tuổi chuyển chuồng và chương trình đang dùng. Nếu đàn gồm nhiều tuổi, thông tin đó phải được người phụ trách tính đến khi quyết định kích thích.
2. Ánh sáng tác động đến sinh sản nhưng không hoạt động riêng lẻ
Gia cầm nhận tín hiệu ánh sáng không chỉ qua mắt. Tài liệu kỹ thuật Hy-Line giải thích vai trò của các cơ quan cảm nhận ánh sáng và mối liên hệ với nhịp sinh học, sinh trưởng, thành thục sinh dục.[1]
Tuy nhiên, không nên diễn giải cơ chế này thành câu “bật đúng màu đèn là buồng trứng hoạt động tốt”. Dinh dưỡng, khối lượng, sức khỏe và điều kiện môi trường vẫn là những phần thiết yếu.
Việc kích thích khi đàn chưa sẵn sàng có thể tạo sự không phù hợp giữa phát triển cơ thể và sản xuất. Vì vậy, tuổi chỉ là một thông tin, không phải tiêu chí duy nhất.
Người nuôi cần theo dõi quá trình chuẩn bị đàn từ trước, thay vì chờ đến tuần dự kiến kích thích mới cân và kiểm tra.
3. Không dùng một lịch tuần tuổi làm bảng chuẩn chung
Hướng dẫn của từng giống có thể nêu mức giờ sáng nền, thời điểm bắt đầu và cách tăng khác nhau.[3] Ngay trong tài liệu cùng hãng, phiên bản hoặc khu vực áp dụng cũng có thể khác.
Vì vậy, không mặc định mọi đàn phải giữ tám đến chín giờ sáng rồi bắt đầu tăng ở tuần 18. Trại cần chọn một chương trình hiện hành phù hợp với đúng giống và điều kiện nhà nuôi.
Nếu phải điều chỉnh vì chuyển chuồng hoặc điều kiện thực tế, người phụ trách cần ghi lý do và lịch mới. Không để mỗi ca tự thay vài phút theo cảm nhận.
Một lịch hoàn chỉnh phải mô tả cả giai đoạn trước kích thích, quá trình tăng và giai đoạn duy trì. Chỉ ghi mục tiêu cuối cùng “16 giờ” là chưa đủ để vận hành.
4. Cân đàn và kiểm tra độ đồng đều trước kích thích
Khối lượng bình quân có thể che sự chênh lệch giữa các nhóm. Một đàn đạt trung bình mục tiêu nhưng có nhiều con nhỏ vẫn cần được đánh giá cẩn thận.
Cân mẫu cần đại diện cho các vùng, tầng và nhóm liên quan. Không chọn những con dễ bắt hoặc nhóm có vẻ đẹp nhất để xác nhận đàn đã sẵn sàng.
Bên cạnh khối lượng, xem lịch ăn, nước, sức khỏe và diễn biến phát triển. Nếu số liệu khác thường, kiểm tra chất lượng cân và cách lấy mẫu trước khi ra quyết định.
Hy-Line cũng lưu ý việc kích thích đàn có độ đồng đều kém hoặc chênh ngày nở cần xét nhóm nhẹ hoặc trẻ hơn.[2] Điều này nhấn mạnh vai trò của cấu trúc đàn, thay vì chỉ dựa vào một giá trị trung bình.
5. Hiểu đúng nguyên tắc tăng và giảm độ dài ngày
Trong quản lý thông thường, tránh tăng độ dài ngày ngoài kế hoạch khi hậu bị chưa đến giai đoạn kích thích. Với đàn đang đẻ, tránh để độ dài ngày giảm ngoài ý muốn so với chương trình đã chọn.
Tuy nhiên, không nên biến hai nguyên tắc thành một khẩu hiệu thay thế mọi hướng dẫn chuyên môn. Các chương trình đặc biệt cần có mục tiêu và người chịu trách nhiệm riêng.
Độ dài ngày thực tế còn có thể bị ảnh hưởng bởi ánh sáng tự nhiên. Đèn tắt không có nghĩa đàn đã ở trong tối nếu chuồng vẫn nhận ánh sáng từ ngoài.
Vì thế, trại cần xem tổng thời gian có ánh sáng mà đàn nhận được. Giờ chạy của đèn nhân tạo chỉ phản ánh một phần nếu chuồng không kiểm soát hoàn toàn ánh sáng.
6. Tăng dần theo chương trình và kiểm tra phép cộng
Lịch tăng cần được viết rõ từng tuần hoặc từng mốc theo hướng dẫn giống. Người cài đặt và người kiểm tra phải cùng hiểu thời gian mới bắt đầu có hiệu lực khi nào.
Ví dụ tính toán, từ 12 giờ tăng 30 phút mỗi tuần trong tám lần sẽ đạt 16 giờ. Đây là minh họa phép cộng, không phải lịch khuyến cáo cho một đàn cụ thể.
Nếu một tuần bỏ qua hoặc cài nhầm, không tự cộng bù nhiều giờ mà chưa được đánh giá. Cần xác định đàn thực nhận lịch nào và thống nhất cách xử lý.
Sau mỗi thay đổi, kiểm tra bộ điều khiển, thời điểm đèn thật sự bật tắt và nhật ký. Việc nhập đúng một con số chưa chứng minh hệ thống thực hiện đúng ở mọi khu.
7. Đồng bộ khi chuyển từ chuồng hậu bị sang chuồng đẻ
Chuyển chuồng đã tạo nhiều thay đổi về không gian, thiết bị và quản lý. Nếu lịch sáng khác nhau ngoài kế hoạch, việc đánh giá phản ứng đàn càng khó hơn.
Cần đối chiếu giờ sáng, giờ tối, mức sáng và điều kiện ánh sáng tự nhiên của hai nơi. Không chỉ so tổng số giờ ghi trên một phiếu cũ.
Hy-Line nêu việc phối hợp số giờ sáng giữa cơ sở hậu bị và cơ sở đẻ khi chuyển đàn.[2] Trại cần thực hiện theo chương trình cụ thể đang dùng.
Thông tin bàn giao phải gồm lịch thực tế gần nhất, không chỉ lịch dự kiến ban đầu. Nếu từng mất điện hoặc thay đổi ngoài kế hoạch, chuồng nhận đàn cần biết để tránh tiếp tục điều chỉnh dựa trên dữ liệu sai.
8. Đo mức sáng ở nhiều tầng và vị trí
Trong chuồng nhiều tầng, ánh sáng khác nhau theo khoảng cách bóng, vật cản và hướng chiếu. Đo tại một tầng thấp không đủ để kết luận cả chuồng đã đạt.
Nên có sơ đồ điểm đo ở vị trí phù hợp với mục đích đánh giá và hướng dẫn giống, như vùng máng ăn. Đo dưới bóng và giữa bóng để nhận biết độ đồng đều.
Cần ghi điều kiện đo: đèn đang ở mức nào, có ánh sáng ngoài trời hay không, dụng cụ và độ cao đo. Nếu điều kiện khác nhau, so sánh giữa hai lần sẽ kém ý nghĩa.
Khi một tầng có kết quả sản xuất khác, bản đồ ánh sáng là một phần kiểm tra. Tuy nhiên, cũng cần xem cám, nước và môi trường, tránh quy mọi chênh lệch cho đèn.
9. Lux và màu đèn cung cấp những thông tin khác nhau
Lux là chỉ số mức sáng được đo theo độ nhạy thị giác người. Nó có ích trong quản lý nhưng không mô tả đầy đủ cách gà cảm nhận mọi phổ ánh sáng.
Nhiệt độ màu, thường ghi Kelvin, cũng không đồng nghĩa mức sáng. Một bóng 2700 K có thể sáng mạnh hoặc yếu tùy thiết kế, công suất và cách lắp.
Tài liệu Hy-Line lưu ý màu và chỉ số thể hiện màu không mô tả đầy đủ cường độ ở từng vùng phổ quan trọng với gia cầm.[1] Vì vậy, không thể chỉ nhìn 2700 K rồi bảo đảm đèn đó tốt hơn mọi lựa chọn khác.
Khi thay đèn, cần xem tính tương thích với bộ điều chỉnh, mức sáng thực tế và hướng dẫn chương trình. Không đổi loại hàng loạt chỉ vì tên màu nghe phù hợp.
10. Độ đồng đều và bảo trì quan trọng không kém giá trị mục tiêu
Bụi, bóng hỏng và chi tiết che sáng có thể tạo vùng tối. Khi đó, tăng mức điều khiển chung có thể làm vùng đã sáng càng sáng hơn mà chưa giải quyết chỗ thiếu.
Cần kiểm tra và làm sạch theo yêu cầu thiết bị, trong điều kiện an toàn điện. Sau thay bóng hoặc thay chóa, đo lại thay vì mặc định cùng công suất sẽ cho cùng kết quả.
Với hệ thống giảm sáng, phần trăm hiển thị không phải phần trăm lux chắc chắn tại mọi điểm. Mối quan hệ có thể khác theo loại đèn và bộ điều khiển.
Nếu có nhấp nháy hoặc hoạt động bất thường, cần kỹ thuật kiểm tra. Không đánh giá chỉ bằng mắt người, vì đặc tính thị giác gia cầm khác và một số hiện tượng khó nhận thấy trực tiếp.
11. Mất điện cần xử lý theo sự cố thực tế
Một lần tắt đèn đột ngột không tự động đồng nghĩa cả đàn sẽ thay lông và ngừng đẻ hàng loạt. Ảnh hưởng phụ thuộc thời gian, mức độ lặp lại và tình trạng đàn.
Khi mất điện, còn phải xét quạt, nước và các hệ thống thiết yếu khác. Không tập trung riêng vào ánh sáng mà bỏ qua nguy cơ môi trường.
Sau khôi phục, ghi thời gian gián đoạn, lịch thực nhận và phản ứng đàn. Việc điều chỉnh bù cần theo hướng dẫn của người phụ trách, không tùy ý kéo dài sáng suốt đêm.
Hệ thống dự phòng nên được kiểm tra về tải thực tế và khả năng duy trì chương trình. Đồng hồ điều khiển sau mất nguồn cũng cần được xác nhận, vì giờ sai có thể tiếp tục làm lệch lịch nhiều ngày.
12. Sản lượng giảm không phải lúc nào cũng do thiếu sáng
Nếu tỷ lệ đẻ giảm, cần kiểm tra cả cách ghi số lượng, số mái đang có, trứng nứt, trứng bị loại và thời điểm thu. Lỗi ghi nhận có thể tạo biến động trên báo cáo.
Tiếp theo, đối chiếu lịch sáng, cám, nước, môi trường và sức khỏe. Khi có biểu hiện bệnh hoặc giảm sản lượng bất thường, cần đánh giá thú y.
Không tăng giờ hoặc cường độ liên tiếp để thử kéo sản lượng lên trong khi chưa xác định nguyên nhân. Cách làm đó vừa khó đánh giá, vừa có thể làm chương trình lệch xa kế hoạch.
Giữ số liệu rõ ràng giúp phân biệt biến động ngắn hạn với xu hướng. Không hứa một thao tác chỉnh đèn sẽ đưa đàn trở lại đỉnh đẻ ở một thời điểm cố định.
13. Đọc tỷ lệ đẻ và khối lượng trứng cùng nhau
Tỷ lệ đẻ theo mái hiện có thường được tính bằng số trứng trong ngày chia số mái hiện có nhân 100. Nó khác chỉ tiêu tính theo số mái nhập ban đầu.
Ví dụ minh họa, 10.000 mái hiện có cho 9.200 trứng thì tỷ lệ là 92%. Nếu bình quân mỗi trứng 62 g, tổng khối lượng trứng là 570,4 kg/ngày.
Một đàn có nhiều trứng hơn nhưng khối lượng trứng thấp hơn chưa chắc có cùng đầu ra thương mại. Chất lượng vỏ và tỷ lệ trứng bán được cũng cần xét.
Vì vậy, khi đánh giá chương trình sáng, theo dõi đồng thời số trứng, khối lượng, chất lượng, ăn, nước và tình trạng đàn. Không dùng riêng tỷ lệ đẻ để kết luận một lịch tốt hơn.
14. Hồ sơ ánh sáng cần đủ để kiểm tra lại
Hồ sơ nên có tên chương trình, nguồn hướng dẫn, giống, tuổi, khối lượng và người quyết định thay đổi. Lịch cài đặt cần đi cùng số đo thực tế tại các vùng.
Các lần mất điện, thay đèn, vệ sinh hoặc sửa bộ điều khiển phải được ghi. Khi phân tích sản lượng, đây là những thông tin giúp kiểm tra giả thuyết thay vì đoán.
Trại cũng cần định kỳ đối chiếu lịch trên giấy với vận hành thật. Một chương trình đúng nhưng bộ điều khiển chạy sai giờ vẫn tạo điều kiện khác kế hoạch.
Chiếu sáng phù hợp là sự phối hợp giữa đàn đã sẵn sàng, lịch đúng và phân bố ánh sáng được kiểm chứng. Tăng giờ sáng chỉ là một phần của quá trình đó; chất lượng quản lý nằm ở việc theo dõi và điều chỉnh có căn cứ.
Tài liệu tham khảo
- Hy-Line International — Understanding Poultry Lighting: A Guide to LED Bulbs and Other Sources of Light for Egg Producers.
- Hy-Line International — Hy-Line Brown, phần Good Lighting Practices và Light Programmes trong hướng dẫn trực tuyến.
- Lohmann Breeders — Management Guide for LOHMANN BROWN-EXTRA Layers, chương trình chiếu sáng theo điều kiện và yêu cầu đàn.
Bài mới nhất
Đang tải bài mới...
0 nhận xét:
Đăng nhận xét