Giữ đất trống hoàn toàn giữa hàng cà phê có thể khiến bề mặt dễ bị tác động của mưa, nắng và dòng chảy. Cây che phủ là một lựa chọn để bảo vệ đất, nhưng lớp cây sống cũng tiêu thụ nước và dinh dưỡng.
Chọn cây che phủ phải đi cùng kế hoạch giữ phạm vi, cắt và theo dõi cây cà phê. Không nên gieo một loài rồi để lan tự do. Bài viết so sánh ba nhóm thường được nhắc đến: Stylo, đậu lông và lạc dại, đồng thời giải thích cách tổ chức băng che phủ trong vườn.
1. Phân biệt cây sống với vật liệu phủ đã cắt
Cây che phủ sống có rễ và tiếp tục sinh trưởng. Vật liệu phủ đã cắt bảo vệ mặt đất nhưng không còn sử dụng nước như một cây đang phát triển. Hai dạng này có lợi ích và yêu cầu quản lý khác nhau.
FAO giới thiệu lớp phủ hữu cơ như một phần của bảo vệ đất, đồng thời lưu ý cần quản lý cây che phủ để hạn chế cạnh tranh với cây sản xuất. [1] Vì vậy, không nên dùng cùng một kết luận về tiết kiệm nước cho cả cây sống lẫn lớp phủ chết.
Trong vườn cà phê, có thể kết hợp băng cây sống ở giữa hàng với vật liệu phù hợp ở vùng cần giữ ẩm. Cách bố trí phải tính mùa, tuổi cà phê và nguồn nước, thay vì cố che kín mọi chỗ bằng cây sống quanh năm.
2. “Cỏ Stylo” thực chất là cây họ đậu
Stylo thường được gọi là cỏ trong thực hành, nhưng Stylosanthes thuộc họ đậu, không phải nhóm cỏ hòa thảo. Điều này giúp tránh hiểu nhầm khi so đặc tính với những loài cỏ khác.
Cũng cần xác định đúng loài, dạng hoặc giống. Không nên lấy một mô tả của Stylosanthes guianensis rồi áp dụng cho tất cả vật liệu mang tên Stylo.
Hồ sơ Tropical Forages cho thấy khả năng thích nghi và chịu bóng của S. guianensis thay đổi giữa các dạng; nhìn chung không thể coi nó là lựa chọn chịu bóng mạnh cho mọi vườn. [2] Khi tán cà phê đã kín, cần đánh giá khả năng duy trì của vật liệu cụ thể, thay vì kỳ vọng lớp phủ luôn phát triển như lúc vườn còn trống.
3. Stylo phù hợp khi quản lý được chiều cao và sức mọc
Với cây có xu hướng phát triển cao hơn một lớp thảm bò, cần tính công cắt và tác động đến lối đi. Đừng chỉ nhìn tốc độ phủ lúc đầu rồi bỏ qua giai đoạn cây lớn.
Trước khi chọn, kiểm tra ánh sáng giữa hàng, mùa khô, đất và khả năng chăm sóc. Nếu phải cắt thường xuyên nhưng hộ thiếu người, cần giảm quy mô hoặc xem cây khác.
Không cắt sát và lặp lại tùy ý chỉ để giữ mặt vườn thật thấp. Sức chịu cắt có giới hạn và phụ thuộc loại vật liệu. Khi cây suy giảm, cỏ khác có thể chen vào, làm mục tiêu ban đầu không còn đạt. Theo dõi phải bao gồm cả mức che đất và khả năng tồn tại sau những lần quản lý.
4. Đậu lông cần được kiểm soát khả năng bò và leo
Calopogonium mucunoides có dạng phát triển bò, quấn hoặc leo, có thể tạo khối tán dày. Tropical Forages mô tả nó được dùng làm cây che phủ trong các hệ thống cây lâu năm. [3]
Chính khả năng phủ nhanh cũng tạo yêu cầu kiểm soát. Nếu để lan lên cà phê, cây che phủ có thể làm cản tán, khó thăm và ảnh hưởng thao tác. Cần kiểm tra rìa băng trước khi dây đã quấn nhiều.
Không nên gọi đây là thảm thấp tự duy trì mà không cần công. Nguồn nước và bóng cũng ảnh hưởng sức cây; hồ sơ loài không cho phép coi nó phù hợp mọi điều kiện khô hoặc râm kín. Người trồng cần biết mình có thể giữ nó trong phạm vi thiết kế hay không trước khi mở rộng.
5. Lạc dại tạo thảm nhưng vẫn cần quản lý lâu dài
Arachis pintoi có thân bò, có thể ra rễ tại đốt và tạo thảm. Hồ sơ Tropical Forages đề cập khả năng sử dụng làm che phủ dưới cây lâu năm cùng mức chịu bóng tương đối tốt. [4]
Điều này không có nghĩa gieo xong là hết công. Cần quản lý thời gian hình thành thảm, rìa lan, vùng quanh cà phê và cạnh tranh trong mùa bất lợi.
Cũng cần xác định đúng vật liệu, tránh nhầm với loài khác có tên địa phương gần nhau. Nếu trồng bằng đoạn thân, chất lượng và điều kiện giữ vật liệu ảnh hưởng kết quả. Nếu dùng hạt, cần nguồn và hướng dẫn riêng. Không so giá mỗi kilôgam hạt với giá bó hom rồi kết luận phương án nào rẻ hơn khi chưa tính diện tích thảm đạt được.
6. So ba nhóm theo điều kiện vườn
Bảng sau là khung lựa chọn ban đầu, không thay việc kiểm tra giống và hiện trường.
| Nhóm | Đặc điểm cần chú ý | Việc quản lý không được bỏ |
|---|---|---|
| Stylo | Dạng sinh trưởng và khả năng chịu bóng của vật liệu cụ thể | Chiều cao, sức phục hồi sau cắt |
| Đậu lông | Khả năng bò, quấn hoặc leo | Rìa băng, dây lan lên cà phê |
| Lạc dại | Tạo thảm bằng thân bò và đặc tính từng nguồn | Giai đoạn thiết lập, phạm vi lan |
Nếu mục tiêu là ít công, phải kiểm tra tổng công qua cả mùa, không chỉ công gieo. Một loài dễ thiết lập nhưng sau đó cần xử lý nhiều có thể không phù hợp hơn loài phát triển chậm mà dễ giữ phạm vi trong điều kiện của hộ.
7. Không chọn cây che phủ chỉ bằng tên họ đậu
Khả năng bổ sung đạm phụ thuộc quá trình cộng sinh và điều kiện sinh trưởng. Không nên mặc định mọi diện tích họ đậu đều cung cấp một lượng đạm cố định cho cà phê.
Cũng phải xem quan hệ với dịch hại. Hồ sơ Arachis pintoi cho thấy khả năng phản ứng với tuyến trùng không giống nhau giữa các nhóm; thông tin về một loài tuyến trùng không tự áp dụng cho loài khác. [4]
Nếu vườn có nguy cơ bệnh rễ, cần hỏi ý kiến chuyên môn trước khi chọn. Không lấy khả năng tạo thảm hoặc chống cỏ để chứng minh cây không phải ký chủ. Chức năng bảo vệ đất và chức năng quản lý nguồn bệnh là hai nội dung phải được kiểm tra riêng.
8. Bố trí băng theo địa hình và vùng rễ cần bảo vệ
Băng che phủ cần liên hệ với hàng cà phê, lối đi và nước chảy. Trên đất dốc, không nên tạo những đường trống chạy thẳng xuống chỉ để tiện gieo hoặc phát.
Cần xác định vùng quanh cây cà phê được quản lý riêng theo tuổi và điều kiện. Không giữ một khoảng cách tính từ mép bồn cho mọi vườn nếu chưa xem rễ, tán và cách tưới.
Độ dốc cũng không có một mốc duy nhất mà dưới đó chắc chắn không xói, trên đó mới cần che phủ. Mưa, chiều dài dốc, cấu trúc đất và dòng chảy đều tham gia. Thiết kế cần bảo vệ cả phần giữa hàng lẫn những nơi tập trung nước, tránh tạo thảm đẹp ở một chỗ nhưng để đất bị cuốn ở lối đi.
9. Tính lượng giống theo diện tích băng thực gieo
Một hecta vườn cà phê không nhất thiết có một hecta cây che phủ. Nếu chỉ gieo băng giữa hàng, cần tính diện tích thực để dự trù vật liệu.
Ví dụ giả định, tổng chiều dài băng là 2.000 m và bề rộng gieo 1 m. Diện tích là 2.000 m², bằng 0,2 ha. Nếu có một hướng dẫn phù hợp tính theo hecta gieo thuần, cần áp dụng trên 0,2 ha này, không tự dùng toàn bộ lượng cho một hecta vườn.
Tuy nhiên, còn phải xem hướng dẫn đó dành cho gieo thuần hay hỗn hợp, bằng hạt hay hom. Không quy đổi máy móc khi phương pháp khác. Trước khi mua lượng lớn, nên xác nhận tỷ lệ mọc và cách chăm của nguồn vật liệu thực tế.
10. Thiết lập thảm cần có giai đoạn chăm
Trong thời gian đầu, cây che phủ có thể chưa cạnh tranh tốt với cỏ khác. Cần kiểm tra tỷ lệ mọc hoặc sống, độ đồng đều và những vùng bị trống.
Nếu gieo vào lúc thiếu ẩm hoặc đất chưa chuẩn bị phù hợp, việc hình thành thảm có thể kéo dài. Không nên gieo thêm liên tục mà không tìm nguyên nhân thất bại.
Nên thử ở quy mô quản lý được, ghi công và vật tư. Khi thấy phù hợp mới mở rộng theo kế hoạch. Đồng thời phải bảo vệ cà phê trong lúc làm băng, tránh xới hoặc đi lại làm tổn thương rễ. Cây che phủ phục vụ hệ thống; việc thiết lập nó không nên gây hại cho cây sản xuất đã có trong vườn.
11. Cắt để giữ chức năng và hạn chế cạnh tranh
Thời điểm cắt cần dựa trên chiều cao, mức lan, ánh sáng, nước và khả năng phục hồi. Không nên áp dụng cùng một lịch cho Stylo, đậu lông và lạc dại.
Nếu dây đang leo lên cà phê, cần xử lý rìa sớm. Nếu thảm suy yếu sau cắt, xem lại mức cắt và điều kiện chăm. Đừng tiếp tục cắt thật sát chỉ vì muốn mặt đất trông gọn.
Vật liệu phù hợp sau cắt có thể được phân bố theo phương án, nhưng tránh dồn sát thân hoặc che khuất cổ rễ. Ghi số công và lượng vật liệu nếu có thể. Những dữ liệu đó giúp xem lợi ích che đất có đi cùng nhu cầu lao động chấp nhận được hay không.
12. Kiểm tra cạnh tranh nước trước mùa khô
Lớp cây sống có thể che mặt đất nhưng cũng thoát hơi và hút nước. Khi nguồn nước giảm, cần đánh giá lại phần sinh khối sống đang duy trì.
Theo dõi đất và cà phê ở gần băng, giữa khoảng và vùng quản lý khác. Nếu cây cà phê có biểu hiện thiếu nước, phải kiểm tra cả tưới và bộ rễ trước khi quy hết cho cây che phủ.
Tùy phương án, có thể cần giảm tán hoặc điều chỉnh phạm vi trước thời kỳ bất lợi. Không để toàn bộ thảm phát triển mạnh rồi hy vọng bóng của nó sẽ bù hết lượng nước sử dụng. Cũng không cần loại bỏ toàn bộ bề mặt hữu cơ; quản lý cây sống và giữ vật liệu phủ phù hợp là những việc có thể được phối hợp.
13. Đánh giá mức bảo vệ đất bằng dấu hiệu cụ thể
Sau mưa, kiểm tra đất bắn, rãnh xói, phần rễ lộ và vật liệu bị cuốn. Ghi những điểm xảy ra, không chỉ chụp vùng thảm xanh nhất.
Nếu băng giữ đất tốt nhưng nước tập trung phá ở lối đi, phải sửa thiết kế dòng chảy. Cây che phủ không thay thế toàn bộ biện pháp chống xói mòn. Cũng cần xem vùng trống khi cây che suy giảm theo mùa.
Có thể chụp tại cùng mốc sau những đợt mưa để theo dõi diễn biến. Không nên kết luận giảm xói một tỷ lệ cụ thể nếu không có phương pháp đo phù hợp. Ở cấp hộ, thông tin có giá trị trước tiên là vị trí nào đang được bảo vệ, vị trí nào còn mất đất và phần việc nào cần điều chỉnh.
14. Theo dõi cả cà phê, thảm và chi phí
Một lớp phủ tốt cần hỗ trợ sản xuất trong điều kiện quản lý được. Vì vậy, nên ghi sức cà phê, mức che đất, công phát, nước và vật tư của từng phương án.
Nếu chỉ nhìn thảm dày, có thể bỏ qua cạnh tranh hoặc chi phí duy trì. Nếu chỉ nhìn một vụ cà phê giảm, cũng có thể đánh giá sai khi nguyên nhân nằm ở thời tiết, nước hoặc sâu bệnh.
Giữ hồ sơ qua nhiều giai đoạn giúp lựa chọn chính xác hơn. Những loài có cùng chức năng che phủ không nhất thiết thay thế nhau trong mọi điều kiện. Cần dùng kết quả của chính vườn để xác định phương án phù hợp, đồng thời giữ khả năng điều chỉnh khi tán cà phê và điều kiện nguồn nước thay đổi.
15. Duy trì phạm vi thay vì để cây lan tự do
Trước khi mở rộng, cần biết có thể kiểm soát rìa và loại bỏ khi cần hay không. Cây tạo thảm bền là lợi thế khi đúng vị trí nhưng có thể gây khó nếu lan vào khu không mong muốn.
Lập lịch kiểm tra lối đi, đường tưới và vùng quanh thân. Cây đã vượt phạm vi cần được xử lý sớm theo phương án phù hợp, không để đến lúc cản toàn bộ công việc.
Chọn cây che phủ là lựa chọn một phần của hệ thống chăm đất. Thành công không chỉ là cây mọc tốt, mà là đất được bảo vệ, cà phê không bị cạnh tranh bất lợi và công duy trì nằm trong khả năng của hộ. Khi đạt những điều này, lớp phủ mới có cơ sở để được giữ lâu dài.
Tài liệu tham khảo
Bài mới nhất
Đang tải bài mới...
0 nhận xét:
Đăng nhận xét