Lá dưa có nhiều chấm vàng li ti, sau đó bạc hoặc khô dần có thể đang bị nhện gây hại. Vì con rất nhỏ và thường ở mặt dưới, nhà vườn dễ nhầm với thiếu dinh dưỡng rồi tiếp tục bổ sung phân.
Đến khi có tơ rõ và nhiều lá suy, quần thể có thể đã phát triển mạnh. Mất bộ lá trong giai đoạn nuôi trái làm chất lượng và năng suất chịu ảnh hưởng, đồng thời tăng khả năng trái bị phơi nắng.
Quản lý cần bắt đầu từ kính lúp, điểm kiểm tra cố định và việc phân biệt nhện sống với vết hại cũ. Không phải cứ phun thuốc trừ sâu quen dùng là đã tác động phù hợp lên nhện.
1. “Nhện đỏ” không có nghĩa con nào cũng đỏ
Tên gọi thông thường có thể được dùng cho nhiều loài nhện hại. Trong đó, nhện hai chấm Tetranychus urticae là đối tượng được mô tả rộng trong sản xuất rau.
Màu cơ thể có thể thay đổi theo trạng thái và điều kiện. Không nên chỉ tìm con đỏ rồi bỏ qua những cá thể nhạt màu.
Nhện hại thuộc nhóm ve bét, khác côn trùng. Con trưởng thành có đặc điểm khác rệp hoặc bọ trĩ; các giai đoạn phát triển cũng cần được phân biệt khi quan sát.
University of Florida mô tả vòng đời nhện hai chấm gồm trứng, ấu trùng, các tuổi nhện non và trưởng thành. [1] Khi chưa xác định được loài, nhà vườn có thể ghi nhện hại và gửi mẫu để làm rõ khi cần.
2. Nhận biết vết chấm và sự suy giảm của lá
Nhện sử dụng dịch từ tế bào, làm xuất hiện các điểm nhạt nhỏ. Khi số lượng tổn thương tăng, lá có thể chuyển vàng, bạc hoặc mang màu đồng rồi khô.
Ban đầu, vết không nhất thiết phủ cả lá. Cần xem mặt dưới tương ứng vùng chấm và tìm con sống, trứng hoặc tơ.
Không dùng một lá vàng hoàn toàn để suy ngược mọi nguyên nhân. Thiếu dinh dưỡng, bệnh và rễ yếu vẫn có thể phối hợp trong cùng cây.
UC IPM ghi nhận việc mất lá ở các cây dưa có thể ảnh hưởng năng suất và làm trái dễ bị nắng tác động. [2] Vì vậy, giữ bộ lá hữu hiệu cần được đặt trong mục tiêu quản lý, không chỉ giảm số con nhìn thấy.
3. Tơ là dấu hiệu quan trọng nhưng không nên đợi mới kiểm tra
Một số nhện hại tạo tơ rõ khi quần thể phát triển. Có thể thấy tơ ở mặt dưới, quanh gân hoặc giữa các phần lá.
Tuy nhiên, ở giai đoạn đầu, tơ có thể khó nhìn. Không thấy tơ không loại trừ nhện hại.
Cũng cần phân biệt với tơ của nhện bắt mồi lớn hoặc các sinh vật khác. Quan sát con và dấu chấm trên mô sẽ cung cấp thêm cơ sở.
Khi tơ đã dày, việc đưa dung dịch tiếp xúc tới vị trí nhện có thể khó hơn. Đó là lý do nên tìm ổ từ sớm, thay vì chờ một hình ảnh đủ rõ để nhìn từ ngoài lối đi.
4. Nóng và khô làm tăng nhu cầu theo dõi, không tạo một ngưỡng duy nhất
Nhện hai chấm thường phát triển nhanh hơn khi điều kiện thuận lợi, trong đó nóng và khô là những yếu tố đáng chú ý. Nhưng không có một mốc như 32°C mà dưới đó hoàn toàn an toàn, trên đó chắc chắn bùng phát.
Tốc độ tăng còn phụ thuộc loài, cây ký chủ, nguồn xâm nhập, sinh vật có ích và lịch sản phẩm.
University of Maryland lưu ý nguy cơ nhện trong rau khi điều kiện thuận lợi và vai trò theo dõi. [3] Nhà vườn cần tăng mức kiểm tra khi thời tiết thay đổi, chứ không chờ cảm biến vượt đúng một số mới bắt đầu.
Cũng không tăng ẩm toàn nhà lên rất cao chỉ để chống nhện. Điều đó có thể tạo vấn đề bệnh và không thay thế chương trình quản lý trực tiếp.
5. Tìm ổ ở nhiều vị trí trước khi kết luận cả nhà bị đều
Kiểm tra vùng cửa, phía khô nóng, nơi có cây giống mới và các cây từng bị. Sau đó kiểm tra thêm giữa nhà cùng các khu chưa thấy triệu chứng.
Một ổ cục bộ có thể phát triển trước khi số trung bình toàn vườn cao. Nếu chỉ lấy ít lá ở khu sạch, đội sẽ bỏ sót giai đoạn dễ quản lý nhất.
Đánh dấu mép ổ và kiểm tra các cây xung quanh. Ghi con sống và trứng theo cách đã thống nhất, kèm mức lá bị ảnh hưởng.
UC IPM về nhện trên cây họ bầu bí đặt theo dõi và đánh giá mức hại trong chương trình quản lý. [4] Khi áp dụng ngưỡng, cần phù hợp hệ canh tác; không tự lấy ngưỡng trên cây khác làm tiêu chuẩn dưa nhà màng.
6. Dùng kính lúp, giấy trắng và ảnh có mã
Kính lúp giúp phân biệt nhện đang di chuyển, trứng và những hạt bụi. Quan sát dọc gân và vùng có dấu chấm, không chỉ nhìn một điểm giữa lá.
Có thể gõ nhẹ lá lên giấy trắng để phát hiện cá thể di chuyển, nhưng cách này không thay thế kiểm tra trứng và phần còn trên lá.
Ghi mã lá hoặc mã cây và ngày chụp. Ảnh phóng đại không có mã thường đẹp nhưng ít giúp so diễn biến sau xử lý.
Không đưa lá nghi bệnh hoặc có nhiều nhện đi qua các khu mà không kiểm soát. Nếu cần mang mẫu, bỏ vào bao phù hợp và thực hiện ở vị trí đã quy định để hạn chế rơi vật liệu.
7. Phân biệt nhện hại với nhện bắt mồi
Trên lá có thể có những loài nhện bắt mồi giúp hạn chế quần thể gây hại. Chúng không nên bị gom thành “mọi con nhỏ đều phải diệt”.
Đặc điểm phân biệt có thể gồm hình thể, tốc độ di chuyển và vị trí, nhưng cần được hướng dẫn theo loài. Một quy tắc đơn giản như “chạy nhanh là có ích” chưa đủ chắc chắn trong mọi tình huống.
Khi chưa rõ, chụp hoặc gửi mẫu. Lưu ảnh xác nhận để công nhân nhận biết trong những lần sau.
Tài liệu NC State cung cấp đặc điểm vòng đời và nhện hai chấm. [5] Kết hợp tài liệu với mẫu thực tế trong vườn giúp giảm việc phá mất sinh vật có ích vì nhầm đối tượng.
8. Kiểm tra nguồn cây và lịch thuốc trước đợt tăng
Cây giống hoặc cây khác mang vào có thể đem theo nhện. Cần kiểm tra mặt dưới lá trước khi đưa vào giữa lứa sản xuất.
Rà các sản phẩm đã sử dụng cho sâu hại khác. Một chương trình gây ảnh hưởng mạnh tới thiên địch có thể làm cân bằng thay đổi, nên cần xem lịch tổng thể thay vì chỉ lịch trừ nhện.
Kiểm tra cỏ và cây ký chủ trong vùng liên quan. Việc dọn nguồn cần có kế hoạch và theo dõi di chuyển, không chỉ thực hiện khi quần thể đã dày.
Nguồn bụi và vùng cây thiếu nước cũng cần chú ý. Sửa điều kiện cây suy hỗ trợ quản lý, nhưng không có nghĩa chỉ tưới thêm là quần thể nhện sẽ tự hết.
9. Cân nhắc thiên địch theo điều kiện và thời điểm
Một số nhện bắt mồi được dùng trong chương trình nhà kính. Loài phù hợp phụ thuộc đối tượng, nhiệt, ẩm, cây và cách vận hành.
Không lấy kết quả thành công trên dưa leo hoặc cà chua làm bảo đảm tuyệt đối cho dưa lưới. Có thể tham khảo nguyên tắc và thử trong điều kiện được hỗ trợ chuyên môn.
Chất lượng đầu vào, vận chuyển, vị trí thả và tồn lưu thuốc cần được kiểm tra. Không thả rồi tiếp tục chương trình phun không tương thích mà kỳ vọng thiên địch vẫn thiết lập.
University of Maryland nêu việc sử dụng nhện bắt mồi trong sản xuất nhà kính. [3] Khi triển khai, cần theo dõi cả nhện hại lẫn thiên địch để biết chương trình có hoạt động, không chỉ nhìn số gói đã đặt lên cây.
10. Nếu dùng thuốc, hỏi rõ tác động lên giai đoạn nào
Thuốc trừ nhện không có hiệu lực giống nhau với trứng, nhện non và trưởng thành. Không nên quảng bá mọi hoạt chất đều “diệt sạch trứng và con” khi không có thông tin phù hợp.
Chọn sản phẩm có hướng dẫn cho cây và đối tượng. Kiểm tra liều, số lần, khoảng cách, thời gian cách ly và các điều kiện khác trên nhãn hiện hành.
Luân phiên theo nhóm tác động, xem cả lịch đã dùng. Không đổi tên thương mại nhưng lặp nhóm rồi coi như đã chống kháng.
Độ phủ mặt dưới lá cần được kiểm tra. Nếu sản phẩm không đến nơi nhện sống, tăng liều ngoài nhãn không sửa được nguyên nhân. Với dầu hoặc vật liệu tiếp xúc, còn phải chú ý nguy cơ cháy cây và tính tương thích theo hướng dẫn.
11. Sau xử lý, nhìn con sống và vết mới
Mặt lá đã bạc không tự xanh hoàn toàn trở lại. Nếu dùng màu lá cũ làm dấu hiệu duy nhất, nhà vườn có thể phun liên tục dù quần thể đang giảm.
Quay lại các điểm đã đánh dấu, tìm nhện sống, trứng và tình trạng lá mới. Ghi thời điểm kiểm tra phù hợp với cơ chế biện pháp.
Nếu số tăng lại, xem còn giai đoạn chưa chịu tác động, nguồn xâm nhập hoặc khu bị bỏ sót không. Đừng kết luận ngay là kháng, nhưng cũng không bỏ qua khả năng đó khi có đủ dữ liệu.
Khuyến cáo UC IPM nhấn mạnh cả tác động của thuốc lên sinh vật có ích trong quản lý nhện. [2] Khi một chương trình không đạt, cần xem toàn hệ thống thay vì chỉ thay một chai.
12. Giữ bộ lá đến thu và rút kinh nghiệm cho vụ sau
Theo dõi tỷ lệ cây có nhện, mức lá mất chức năng và ảnh hưởng tới trái. Đừng chỉ tổng kết tổng tiền thuốc hoặc số lần xử lý.
Ghi khu bắt đầu, điều kiện thời tiết và nguồn cây liên quan. Lưu lịch nhóm tác động để vụ sau không lặp lại áp lực chọn lọc mà không biết.
Chuẩn bị vệ sinh, kiểm tra cây giống và chương trình thiên địch hoặc sản phẩm từ đầu vụ. Tài liệu quản lý sâu hại cây trồng nhấn mạnh việc tích hợp nhiều công cụ thay vì dựa riêng hóa học. [6]
Nhện nhỏ nhưng thiệt hại có thể lớn khi bị phát hiện muộn. Kính lúp, kiểm tra mặt dưới và hồ sơ ngắn gọn giúp nhà vườn ra quyết định sớm, giữ được bộ lá đang trực tiếp nuôi lứa trái.
13. Đánh giá một ổ nhện sau khi đã xử lý
Trước can thiệp, chọn cây trong ổ, cây ở mép và cây ngoài ổ làm điểm theo dõi. Ghi vị trí lá, số lá xem, nhện di động, trứng và mức vết mới theo khả năng quan sát của đội. Nếu nhân viên chưa nhận ra trứng, không yêu cầu một cột số có vẻ chính xác nhưng thực chất là đoán.
Sau can thiệp, quay lại đúng nhóm điểm và giữ cách lấy mẫu. Đọc kết quả theo giai đoạn mà biện pháp dự kiến tác động. Nhện di động giảm trong khi còn trứng cần được diễn giải cùng hướng dẫn sản phẩm, không tự đặt lịch xử lý lặp chỉ từ một ảnh có trứng.
Đồng thời kiểm tra lá mới và cây ngoài mép ổ. Lá cũ có thể vẫn bạc dù số nhện sống đã giảm. Nếu bộ lá ngoài ổ chưa có dấu mới, đó là thông tin có ích; nếu xuất hiện ổ mới, phải xem nguồn xâm nhập, phần tán bỏ sót hoặc sự di chuyển qua công việc.
Ví dụ, nhện còn nhiều ở mặt dưới những lá sát túi đỡ nhưng giảm trên lá dễ tiếp cận. Cần kiểm tra cách đưa dung dịch hoặc thiên địch tới vị trí đó. Kết quả phân bố này có thể chỉ ra lỗi tiếp cận, chưa đủ để kết luận tất cả quần thể đã kháng.
Kiểm tra thêm những thay đổi về tưới và nhiệt trong cùng giai đoạn. Cây thiếu nước có thể biểu hiện suy mạnh hơn, nhưng làm cây bớt thiếu nước không đồng nghĩa đã giảm nhện. Hai phần cần được ghi riêng để biết việc nào đang cải thiện cây và việc nào đang kiểm soát đối tượng.
Khi tổng kết, dùng tỷ lệ cây còn nhện sống, số điểm mới và bộ lá hữu hiệu bên cạnh tiền xử lý. Nếu đổi người kiểm tra, cần một buổi quan sát chung để thống nhất cách đọc. Một hệ ghi đơn giản, lặp lại được thường có giá trị hơn ảnh phóng đại đẹp nhưng không biết thuộc cây nào, được chụp trước hay sau can thiệp.
Tài liệu tham khảo
- University of Florida IFAS — Twospotted Spider Mite, Tetranychus urticae. Nhận dạng và các giai đoạn phát triển.
- UC IPM — Spider Mites. Tổn thương, sinh vật có ích và lưu ý các biện pháp xử lý.
- University of Maryland Extension — Expect to see two spotted spider mites on vegetables. Theo dõi trong rau và quản lý sinh học nhà kính.
- UC IPM — Spider Mites on Cucurbits. Đánh giá mức hại và quản lý theo cây họ bầu bí.
- NC State Extension — Twospotted Spider Mite. Đặc điểm nhận dạng và vòng đời.
- NC State Extension — Insect Management on Fruiting Vegetables. Nguyên tắc quản lý tổng hợp; không chuyển danh sách sản phẩm trên cây khác sang dưa lưới.
Bài mới nhất
Đang tải bài mới...
0 nhận xét:
Đăng nhận xét