QUẢN LÝ CỎ TRONG VƯỜN CÀ PHÊ: KHÔNG CẦN LÀM SẠCH TOÀN BỘ
Một vườn cà phê sạch bóng cỏ chưa chắc đã tốt. Khi mặt đất để trống, đất có thể dễ bị xói mòn và mất ẩm. Ngược lại, nếu để cỏ mọc quá nhiều, cỏ có thể cạnh tranh nước, dinh dưỡng với cà phê và gây khó khăn khi chăm sóc.
Vì vậy, bà con không nhất thiết phải làm sạch cỏ trên cả vườn. Nên xem từng khu vực, từng mùa và từng loại cỏ để chọn cách xử lý phù hợp.
Xác định mục đích trước khi làm cỏ
Trước mỗi đợt làm cỏ, bà con nên xác định việc cần làm nhằm mục đích gì. Chẳng hạn:
Giảm cỏ cạnh tranh với cà phê mới trồng.
Giữ lớp cây thấp giữa hàng để bảo vệ đất.
Dọn lối đi cho dễ chăm sóc và thu hoạch.
Ngăn cỏ hoặc dây leo đang lan nhanh.
Mỗi mục đích có thể cần một cách làm khác nhau. Đừng chỉ nhìn vườn sạch ngay sau khi làm. Hãy xem cỏ mọc lại nhanh hay chậm, cây cà phê có bị ảnh hưởng không và mặt đất còn được che phủ hay không.
Theo sổ tay quản lý cỏ của Global Coffee Platform, có thể kết hợp nhiều cách như phát cỏ, dùng vật liệu phủ và quản lý cây che bóng [1].
Chia vườn thành từng khu để chăm sóc
Có thể chia vườn thành bốn khu chính:
Quanh gốc cà phê.
Giữa các hàng cà phê.
Lối đi.
Nơi dễ bị xói mòn hoặc đọng nước.
Ngoài ra, nên đánh dấu những chỗ có cỏ khó xử lý hoặc dây leo mọc nhiều.
Cà phê còn nhỏ cần được giảm cạnh tranh và bảo vệ thân, rễ. Giữa hàng có thể giữ một lớp cây thấp để che đất. Lối đi cần đủ thông thoáng, còn nơi nước chảy tập trung cần được chăm sóc để hạn chế xói mòn.
Không cần áp dụng một khoảng cách cố định quanh gốc cho mọi vườn. Khi cây lớn hơn, tán cây, bộ rễ và cách tưới thay đổi, phạm vi làm cỏ cũng cần điều chỉnh.
Nhận biết loại cỏ cần xử lý trước
Nên ưu tiên xử lý:
Dây leo bám lên cây cà phê.
Cỏ cao che lấp cây cà phê nhỏ.
Cỏ tạo nhiều hạt và lan nhanh.
Cỏ có thân hoặc rễ ngầm, dễ mọc lại sau khi cắt.
Nếu chưa biết tên một loại cây, có thể chụp cả thân, lá, hoa và nơi cây mọc để nhờ người có chuyên môn nhận diện. Tên gọi ở địa phương đôi khi không đủ để xác định chính xác loài cây.
Cũng cần chú ý vì có loài cây là nơi trú ngụ của sâu bệnh. Một lớp cây thấp, xanh và che đất tốt chưa chắc đã phù hợp với mọi vườn.
Làm cỏ nhẹ tay quanh cây cà phê nhỏ
Khi làm cỏ gần cây mới trồng, cần tránh làm đứt rễ, xước thân hoặc xê dịch bầu cây.
Với cỏ mọc sát gốc, có thể nhổ hoặc xử lý bằng tay tùy tình trạng. Không nên đưa máy phát quá gần thân, đặc biệt khi cỏ hoặc vật liệu phủ che khuất gốc cây.
Sau khi làm, nên kiểm tra xem cây có bị nghiêng, lộ rễ hay đất quanh gốc bị xới quá sâu không. Làm xong diện tích chưa đủ; cũng cần bảo đảm cây không bị tổn thương.
Phát cỏ giữa hàng đúng lúc
Phát cỏ giúp giảm chiều cao của thảm cỏ và có thể tạo thêm vật liệu phủ đất. Thời điểm phát phụ thuộc vào loại cỏ, thời tiết và tình trạng vườn.
Sổ tay của Global Coffee Platform đề cập việc phát trước khi cỏ ra hoa hoặc tạo hạt để hạn chế cỏ phát tán [1]. Tuy nhiên, vẫn cần theo dõi vì mỗi loài có khả năng mọc lại khác nhau.
Không nên phát sát đất chỉ để vườn trông thật sạch. Cũng không nên để cỏ quá cao, gây khó đi lại, tưới nước và kiểm tra cây. Với dây leo hoặc cỏ mọc sát cà phê, cần kiểm tra riêng vì phát giữa hàng có thể chưa xử lý hết.
Dùng máy phát cỏ cẩn thận
Trước khi phát, hãy xác định vị trí cây cà phê nhỏ, cây trồng dặm, dây tưới, đầu béc và cọc trong vườn. Những vật này dễ bị che dưới cỏ và có thể bị máy làm hỏng.
Người vận hành cần sử dụng thiết bị đúng hướng dẫn và có đồ bảo hộ phù hợp. Vùng gần thân cà phê nên được xử lý cẩn thận hơn vùng đất trống.
Sau khi làm từng khu, kiểm tra xem cây và đường tưới có bị hư hại không để sửa sớm. Máy giúp giảm công, nhưng lợi ích sẽ giảm nếu mỗi lần phát lại làm hỏng cây hoặc đường ống.
Tận dụng cỏ đã phát để phủ đất
Cỏ sau khi phát có thể để lại hoặc rải làm vật liệu phủ nếu phù hợp. Tuy nhiên, không nên dồn vật liệu sát thân, phủ kín cổ rễ hoặc làm cản dòng nước trong vườn.
Nếu cỏ đã có hạt hoặc có bộ phận dễ mọc lại, cần cân nhắc cách xử lý để không làm chúng lan sang nơi khác.
Một mô hình cà phê theo hướng hữu cơ tại Đắk Nông ghi nhận việc dùng máy phát và giữ thảm cỏ để hỗ trợ bảo vệ đất [2]. Dù vậy, hiệu quả còn tùy điều kiện từng vườn. Để lại cỏ đã cắt không tự giải quyết được mọi vấn đề về nước, dinh dưỡng hay xói mòn.
Hiểu đúng kết quả nghiên cứu
Một nghiên cứu công bố năm 2023 trên Tạp chí Khoa học Đại học Tây Nguyên so sánh các cách quản lý cỏ trong vườn cà phê vối ở giai đoạn cây còn nhỏ, chưa bước vào thời kỳ kinh doanh [3].
Theo phần tóm tắt nghiên cứu, sau 90 ngày, cách phát cỏ kết hợp dùng thân xác cỏ để phủ đất không phải là cách kiểm soát cỏ mạnh nhất, nhưng cho kết quả tốt ở một số chỉ tiêu đất và sinh trưởng được theo dõi.
Điều này cho thấy cách diệt cỏ mạnh nhất chưa chắc là cách phù hợp nhất với mọi mục tiêu. Tuy nhiên, không thể từ kết quả theo dõi ngắn hạn này kết luận về năng suất hay lợi nhuận lâu dài.
Khi đọc một nghiên cứu, nên chú ý: nghiên cứu đo điều gì, theo dõi trong bao lâu và thực hiện trong điều kiện nào.
Cân nhắc trồng cây che phủ
Cây che phủ có thể giúp giữ đất và hạn chế một số loại cỏ không mong muốn. Tuy nhiên, cần chọn loài phù hợp, bố trí nơi trồng và theo dõi để cây không lan quá mức.
Không nên gieo dày khắp vườn rồi bỏ mặc. Trong thời gian cây che phủ chưa phát triển ổn định, vẫn có thể phải xử lý các loại cỏ khác. Khi mùa khô đến hoặc tán cà phê lớn hơn, cũng cần xem lại cây che phủ có còn phù hợp không.
Trước khi chọn, nên tính cả công gieo trồng, chăm sóc, cắt tỉa và ảnh hưởng có thể có đến cà phê. Cây phủ nhanh nhưng dễ leo hoặc lan vào gốc có thể làm tăng công chăm sóc.
Điều chỉnh trước mùa khô
Cỏ và cây che phủ cũng sử dụng nước. Khi bước vào mùa khô, cần xem lượng cây đang giữ trong vườn có làm tăng cạnh tranh nước với cà phê hay không, nhất là quanh cây nhỏ và ở nơi khó tưới.
Nên kiểm tra đất, lịch tưới và tình trạng thảm cỏ tại một số vị trí đại diện. Nếu cần giảm cỏ, có thể xử lý theo từng khu và giữ lại vật liệu phù hợp để che đất.
Không nhất thiết phải dọn sạch toàn bộ vườn. Cách chăm sóc mùa mưa và mùa khô có thể khác nhau, tùy nguồn nước và tình trạng thực tế.
Nếu dùng thuốc cỏ, phải kiểm tra sản phẩm
Trước khi cân nhắc thuốc cỏ, nên xem có thể xử lý bằng tay, máy hoặc che phủ ở khu vực đó hay không. Không nên mặc định dùng thuốc cho toàn bộ diện tích.
Nếu dự định dùng một sản phẩm, cần kiểm tra sản phẩm đó hiện có được phép sử dụng tại Việt Nam hay không, được dùng cho mục đích nào và phải tuân theo hướng dẫn trên nhãn. Thông tin trên nhãn nước ngoài hoặc tên thuốc trong nghiên cứu cũ không đủ để xác định sản phẩm hiện được phép dùng tại Việt Nam.
Cần chú ý bảo vệ cây cà phê, cây che phủ mong muốn, nguồn nước và khu vực xung quanh theo hướng dẫn sản phẩm. Đồng thời, nên lưu lại thông tin sử dụng để tiện theo dõi.
Không tự ý pha trộn nhiều sản phẩm theo lời truyền miệng khi chưa hiểu vì sao lần xử lý trước không đạt kết quả.
Kiểm tra lại sau mỗi đợt làm cỏ
Sau khi làm, hãy kiểm tra:
Cỏ còn lại ở mức nào và có chỗ nào mọc lại nhanh.
Cây cà phê có bị xước thân, nghiêng hoặc lộ rễ.
Có nơi nào đất bị để trống quá nhiều.
Vật liệu phủ có chắn lối đi, dòng nước hoặc phủ lên cây nhỏ.
Nếu cỏ mọc lại từ thân hoặc rễ ngầm, chỉ cắt phần trên có thể chưa đủ. Nếu cỏ mọc từ hạt mới nảy mầm, cần xem lại thời điểm làm và nguồn hạt. Mỗi trường hợp có thể cần cách xử lý khác nhau.
Nên kiểm tra sớm để sửa kịp thời, thay vì đợi đến đợt làm cỏ tiếp theo.
Tính chi phí cho cả mùa
Không nên so sánh hai cách làm chỉ dựa vào số công của một lần phát.
Ví dụ minh họa:
Cách A cần 4 công mỗi đợt và làm 5 đợt: tổng cộng 20 công.
Cách B cần 6 công mỗi đợt và làm 3 đợt: tổng cộng 18 công.
Tuy vậy, chưa thể kết luận cách B rẻ hơn. Cần tính thêm nhiên liệu, vật tư, sửa máy, công xử lý bổ sung và ảnh hưởng đến cây cà phê, đất.
Khi so sánh, cũng cần ghi rõ diện tích và phần việc đã làm. Phát cỏ giữa hàng và làm cả giữa hàng lẫn quanh gốc là hai khối lượng công việc khác nhau.
Lập bảng theo dõi đơn giản
| Khu vực | Mục tiêu | Cách làm dự kiến | Khi nào cần làm tiếp? |
|---|---|---|---|
| Quanh cây nhỏ | Giảm cạnh tranh, bảo vệ thân và rễ | Nhổ hoặc xử lý chọn lọc | Khi cỏ áp sát, che cây hoặc cản tưới |
| Giữa hàng | Che đất, giữ cỏ ở chiều cao phù hợp | Phát cỏ hoặc trồng cây che phủ phù hợp | Khi cỏ quá cao, tạo hạt hoặc gây khó đi |
| Nơi có dây leo | Ngăn dây leo bám lên cà phê | Loại bỏ và theo dõi riêng | Khi dây mọc lại hoặc bắt đầu leo lên cây |
| Lối đi và nơi nước chảy | Thuận đi lại, tránh cản dòng nước | Xử lý theo tình trạng thực tế | Khi vật liệu dồn lại hoặc nước chảy bất lợi |
Lịch làm cỏ cần linh hoạt theo thời tiết và tốc độ phát triển của cây trong vườn.
Xem lại hiệu quả vào cuối mùa
Cuối mùa, nên nhìn lại:
Đã tốn bao nhiêu công và vật tư?
Cây cà phê phát triển thế nào?
Có nơi nào còn bị xói mòn hoặc cạnh tranh nước rõ rệt?
Loại cỏ nào cần xử lý khác trong mùa tới?
Một vườn cà phê được chăm sóc tốt không nhất thiết phải sạch bóng cỏ. Điều quan trọng là giữ được lớp che phủ phù hợp, bảo vệ cây cà phê và kiểm soát được cỏ theo từng khu vực, từng thời điểm.
Tài liệu tham khảo
[1] Global Coffee Platform, Sổ tay quản lý cỏ tổng hợp trong vườn cà phê tại Việt Nam. [Trực tuyến].
[2] Trung tâm Khuyến nông Quốc gia, “Đắk Nông: Hội thảo tham quan mô hình sản xuất cà phê theo hướng hữu cơ,” 2022. [Trực tuyến].
[3] Tạp chí Khoa học Đại học Tây Nguyên, “Hiệu quả một số biện pháp quản lý cỏ trong vườn cà phê,” 2023. [Trực tuyến].
Bài mới nhất
Đang tải bài mới...






0 nhận xét:
Đăng nhận xét