Sau khi thụ phấn, trên một cây dưa có thể xuất hiện vài trái đang lớn. Giữ trái nào, bỏ trái nào và treo đỡ lúc nào là những quyết định ảnh hưởng trực tiếp đến sự đồng đều của lứa thu hoạch.
Tuyển trái không đơn giản là chọn trái to nhất tại thời điểm đi qua vườn. Cần xét ngày đậu, hình dạng đặc trưng của giống, vị trí trên cây, tình trạng cuống và khả năng nuôi trái của bộ lá. Một trái lớn sớm nhưng nằm trên cây suy yếu chưa chắc cho kết quả tốt hơn trái phát triển vừa phải trên cây khỏe.
Treo đỡ cũng cần làm như một công việc quản lý tải trọng. Túi hoặc lưới phải đỡ được trái đang lớn, không siết vỏ, không kéo lệch cuống và không truyền toàn bộ sức nặng vào một điểm yếu của giàn.
1. Xác định mục tiêu trước khi tuyển trái
Trước hết, cần biết sản phẩm dự kiến bán thuộc cỡ nào và hình dạng nào. Một giống có trái tròn không nên bị đánh giá theo tiêu chuẩn trái bầu dục; giống có rãnh tự nhiên cũng không thể bị loại chỉ vì bề mặt không giống một giống khác.
Thống nhất tiêu chí giữa người quản lý và người trực tiếp tuyển. Có thể chuẩn bị ảnh minh họa trái bình thường của đúng giống, kèm hình một số lỗi cần loại. Cách này giảm tình trạng mỗi người chọn theo một sở thích.
Mục tiêu còn liên quan lịch thu hoạch. Nếu muốn thu thành một đợt tương đối tập trung, nên ưu tiên những trái đậu trong khoảng thời gian đã định, với điều kiện chất lượng ban đầu phù hợp.
Không dùng việc tuyển trái để hứa hẹn mọi trái sẽ cùng khối lượng hoặc cùng độ ngọt. Tuyển đúng giúp giảm biến động ban đầu; kết quả còn phụ thuộc ánh sáng, bộ lá, nước, dinh dưỡng và sức khỏe cây trong những tuần tiếp theo.
2. Một trái mỗi cây là phương án sản xuất, không phải quy luật chung
Trong nhiều mô hình dưa lưới dẫn một thân, nhà vườn chọn một trái mỗi cây để dễ quản lý kích thước và chất lượng. Tuy nhiên, không thể kết luận mọi giống, mọi mật độ và mọi kiểu dẫn thân đều chỉ được giữ một trái.
Số trái phù hợp phụ thuộc đặc điểm giống, diện tích lá hữu hiệu, mật độ cây, mùa vụ và cỡ sản phẩm. Nghiên cứu điều chỉnh số trái và số lá cho thấy các yếu tố này tác động đến năng suất và chất lượng, nhưng kết quả phải được hiểu trong điều kiện thí nghiệm cụ thể. [1]
Nếu đang vận hành một quy trình đã được kiểm chứng với một trái mỗi cây, nên giữ ổn định trong vụ thương mại. Việc thử hai trái nên thực hiện ở khu nhỏ, có đối chứng và có ghi nhận cỡ trái bán được.
Không tăng số trái chỉ vì cây xanh tốt. Lá xanh do bón nhiều đạm chưa chứng minh cây có đủ ánh sáng và khả năng cung cấp chất đồng hóa để nuôi thêm trái đến cuối vụ.
3. Chỉ tuyển khi đã phân biệt được trái phát triển với bầu hoa đứng lại
Bầu nhỏ phía dưới hoa xuất hiện trước khi thụ phấn hoàn tất. Vì vậy, nhìn thấy bầu không có nghĩa hoa đã đậu thành công.
Sau xử lý thụ phấn, theo dõi sự tăng kích thước qua những lần kiểm tra liên tiếp. Trái đang phát triển thường có diễn biến rõ hơn so với bầu giữ nguyên rồi vàng, mềm hoặc rụng. Không cần bóp trái để thử độ chắc vì thao tác này có thể gây tổn thương.
Thời điểm tuyển không nên ấn định bằng một số ngày duy nhất cho mọi mùa. Trong điều kiện mát hoặc cây phát triển chậm, sự khác biệt có thể xuất hiện muộn hơn. Khi nhiệt độ và sinh trưởng thay đổi, quan sát thực tế có giá trị hơn việc đếm ngày máy móc.
Cũng không nên giữ nhiều trái dự phòng đến lúc tất cả đều lớn. Cần kết thúc tuyển khi đã đủ cơ sở chọn, để tránh kéo dài cạnh tranh trên cùng cây và phát sinh công tháo gỡ sau này.
4. So sánh những trái có tuổi gần nhau
Một trái đậu trước ba ngày thường có lợi thế kích thước so với trái đậu sau. Nếu chỉ chọn trái to nhất, người tuyển có thể đang chọn theo tuổi mà không nhận ra.
Trên thẻ hoặc nhật ký, cần có ngày thụ phấn hay ngày xác nhận đậu trái. Hai loại ngày này phải được ghi riêng, không đổi cách ghi giữa chừng.
Khi cần chọn giữa các trái trên một cây, hãy so mức phát triển tương ứng với tuổi. Trái nhỏ hơn nhưng đậu muộn có thể hoàn toàn bình thường. Tuy nhiên, nếu lịch thu hoạch yêu cầu tập trung, khoảng cách tuổi vẫn là yếu tố phải cân nhắc.
Đối với trái chậm lớn bất thường, ghi nhận thêm sức cây và tình trạng rễ. Nếu cả cây đều phát triển kém, vấn đề không chỉ nằm ở trái. Chọn lại trái mà không sửa nguyên nhân có thể khiến trái thay thế cũng không đạt yêu cầu.
5. Đánh giá hình dạng theo giống và theo diễn biến
Trái nên có hình dạng tương đối cân đối so với đặc điểm của giống. Quan sát từ nhiều phía vì một mặt nhìn tròn chưa cho biết phần đối diện có phát triển bình thường hay không.
Những trái méo rõ, thắt eo bất thường hoặc có vùng phát triển lệch cần được xem xét kỹ. Thụ phấn không đầy đủ là một khả năng, nhưng không phải lời giải thích duy nhất. Tổn thương cơ học, côn trùng và điều kiện sinh trưởng cũng có thể liên quan.
Không đặt tiêu chuẩn “bắt buộc hình trứng” cho toàn bộ dưa lưới. Các nhóm dưa có khác biệt lớn về hình dạng, cấu trúc vỏ và đặc điểm cuống. [2]
Nếu một dạng bất thường xuất hiện trên nhiều cây, chụp ảnh và đánh dấu khu. Khi đó cần kiểm tra theo hệ thống, thay vì coi từng trái là trường hợp riêng rồi bỏ hết mà không tìm nguyên nhân.
6. Kiểm tra cuống, chồi mang trái và bộ lá
Cuống phải được quan sát cùng với chồi mang trái. Tìm dấu gãy, dập, nứt, vết cắn hoặc vị trí đang bị dây kéo ép. Không kéo trái xuống để nhìn rõ vì chính động tác đó có thể làm hỏng chỗ nối.
Cuống to có thể là một đặc điểm thuận lợi trong một số trường hợp, nhưng không nên dùng độ to của cuống như tiêu chí duy nhất. Hai trái cùng giống còn chịu ảnh hưởng tuổi và điều kiện phát triển.
Quan sát lá trên cây: còn bao nhiêu lá khỏe, lá có nhận sáng không, có đang bị bệnh hoặc nhện phá mạnh không. Lá che kín nhau và lá vàng sắp rụng không đóng góp giống lá trưởng thành khỏe.
Trái ở vị trí thuận tiện chăm sóc cũng giúp giảm rủi ro va chạm. Tuy nhiên, đừng bẻ xoay cuống để ép một trái tốt vào tư thế đẹp. Điều chỉnh hệ treo thường an toàn hơn việc cố thay đổi hướng mọc của trái.
7. Loại trái dư bằng thao tác gọn và sạch
Chuẩn bị dụng cụ phù hợp, sạch và đủ sắc để thao tác dứt khoát. Tránh giật trái dư ra khỏi chồi vì có thể làm rách mô hoặc kéo ảnh hưởng đến trái giữ lại.
Khi cắt, đỡ trái cần bỏ bằng tay còn lại. Chọn vị trí thao tác sao cho không chạm hoặc làm trầy trái được giữ. Không để lưỡi kéo đi qua rồi cọ vào cuống chính.
Dụng cụ cần được quản lý vệ sinh, đặc biệt khi chuyển từ cây có triệu chứng bệnh sang cây khỏe. Có thể bố trí dụng cụ riêng cho khu nghi bệnh và thực hiện quy trình làm sạch, khử trùng phù hợp giữa các nhóm cây.
Thu gom trái loại và phần cây cắt bỏ theo quy trình vệ sinh của vườn. Không để thành đống dưới chân cây hoặc trong lối đi, nơi chúng dễ bị giẫm nát và làm bẩn tay, giày, dụng cụ trong những công việc tiếp theo.
8. Chuẩn bị vật liệu treo trước khi trái trở nên nặng
Chọn túi hoặc lưới có khả năng đỡ trái, thoát nước và phù hợp kích thước dự kiến. Vật liệu cần đủ rộng để trái tiếp tục lớn mà không bị ép thành các vết hằn.
Khuyến cáo trồng dưa trên giàn nhấn mạnh nhu cầu đỡ trái bằng vật liệu phù hợp; khả năng khô nhanh cũng cần được chú ý để hạn chế môi trường ẩm kéo dài quanh vỏ. [3] Không dùng vật liệu bẩn hoặc còn dính hóa chất từ công việc khác.
Trước khi dùng hàng loạt, thử cách lắp với một vài trái và kiểm tra thao tác của công nhân. Loại túi khó mở, mép cứng hoặc dây buộc dễ trượt có thể làm tăng lỗi dù giá mua thấp.
Chuẩn bị sẵn số lượng theo lứa trái, kèm phần dự phòng. Nếu chờ trái lớn rồi mới đặt mua, nhà vườn dễ phải dùng tạm dây nhỏ hoặc vật liệu chắp vá, tạo áp lực lên cuống và vỏ.
9. Để túi đỡ trọng lượng, không dùng dây siết cuống
Mở túi, đưa nhẹ phần thân trái vào và điều chỉnh để trọng lượng được phân bố trên một vùng đỡ đủ rộng. Túi phải tạo thành chỗ nâng bên dưới, không chỉ ôm chặt quanh thân trái.
Sau khi buộc, quan sát cuống. Cuống không nên bị kéo căng, gập góc mạnh hay xoắn theo túi. Trái cần ở tư thế ổn định, ít lắc khi người đi qua.
Không buộc vòng dây mảnh vào cuống để thay cho túi đỡ. Khi trái tăng khối lượng, lực tập trung có thể làm tổn thương điểm buộc. Túi quá chật cũng không tốt vì vừa siết vỏ vừa khó kiểm tra.
Hướng dẫn sản xuất dưa trong nhà che có sử dụng hệ thống đỡ trái để hỗ trợ canh tác trên giàn. [4] Khi áp dụng, cần điều chỉnh theo giống và vật liệu thực tế, đồng thời kiểm tra lại sau khi trái tiếp tục lớn.
10. Kiểm tra đường truyền tải lên giàn
Túi đỡ tốt vẫn có thể thất bại nếu được treo vào một điểm yếu. Cần biết dây túi đang truyền trọng lượng lên dây đỡ, thanh hoặc kết cấu nào.
Không tự treo vào nẹp giữ màng, cửa thông gió hay chi tiết chưa được xác định có khả năng chịu tải. Với hệ thống nhiều trái cùng treo trên một dây ngang, tải tích lũy có thể lớn dù từng trái không quá nặng.
Ví dụ minh họa: 100 trái, mỗi trái dự kiến 1,8 kg, tạo ra 180 kg khối lượng trái chưa tính vật liệu treo và tác động khi thao tác. Con số này giúp hình dung tổng tải, không phải cơ sở tự thiết kế kết cấu.
Khi thấy dây võng tăng, nút buộc trượt hoặc bộ phận giàn biến dạng, cần giảm rủi ro và kiểm tra ngay. Không chờ đến lúc gần thu mới gia cố vì khi đó việc chuyển tải khó hơn và dễ làm rơi trái.
11. Theo dõi lại sau tuyển và sau treo
Trong các lần chăm sóc tiếp theo, kiểm tra dấu hằn, chỗ túi bị mắc và các điểm vỏ cọ với dây hoặc thanh giàn. Điều chỉnh sớm thường đơn giản hơn khi vết đã ăn sâu.
Quan sát xem trái có bị tì vào thân cây khác, chạm nền hoặc nằm sát bề mặt thường xuyên ẩm không. Không nhấc lên hạ xuống nhiều lần chỉ để kiểm tra; ưu tiên quan sát nhẹ nhàng và thao tác khi thực sự cần.
Nếu trái ngừng lớn hoặc xuất hiện tổn thương, ghi ngày phát hiện, vị trí và biểu hiện. Trái đậu rất muộn để thay thế có thể không phù hợp lịch thu hoạch chung, nên cần cân nhắc trước khi giữ thêm.
Những nghiên cứu về tỉa trái và bố trí vị trí mang trái cho thấy đây là các yếu tố quản lý cần đánh giá cùng năng suất, chất lượng. [5][6] Vườn nên ghi kết quả cuối vụ để điều chỉnh quy trình, thay vì chỉ dựa vào hình thức đẹp ngay sau tuyển.
12. Lập phiếu tuyển trái đủ dùng cho cả đội
Phiếu nên có mã khu, ngày tuyển, giống, ngày thụ phấn, số trái giữ và những bất thường cần theo dõi. Với vườn lớn, có thể ghi theo hàng và đánh dấu riêng cây có vấn đề.
Người kiểm tra lại cần biết thế nào là hoàn thành: cây đã giữ đúng số trái theo quy trình, trái không có lỗi rõ, túi đỡ đúng và thẻ không bị bỏ sót. Không nên chỉ kiểm tra số túi đã dùng.
Cuối vụ, đối chiếu các lỗi phát hiện khi thu với ghi nhận lúc tuyển. Nếu nhiều trái có vết hằn, sửa vật liệu và cách treo. Nếu nhiều trái lệch tuổi, sửa việc đánh dấu và thời điểm tuyển. Nếu trái nhỏ tập trung ở khu thiếu sáng, cần xem lại mật độ, tán lá và tải trái.
Một quy trình tuyển tốt phải giúp người làm chọn được trái phù hợp và bảo vệ trái đến lúc thu. Giá trị của công việc được thể hiện ở tỷ lệ sản phẩm đạt chuẩn, mức đồng đều và số tổn thất tránh được trong cả vụ.
Tài liệu tham khảo
- Horticultura Brasileira — Produtividade e qualidade de frutos de meloeiro variando número de frutos e de folhas por planta. Nghiên cứu số lá, số trái và chất lượng dưa.
- Virginia Cooperative Extension — Basic melon physiology and morphology. Đặc điểm hình thái và sự đa dạng giữa các nhóm dưa.
- University of Maryland Extension — Growing Melons in a Home Garden. Hướng dẫn đỡ trái khi trồng trên giàn.
- University of Missouri Extension — High Tunnel Melon and Watermelon Production. Hệ thống canh tác, dẫn cây và hỗ trợ trái trong nhà che.
- Effects of Fruit Thinning and Main Stem Pruning in Melon Crops. Nghiên cứu tác động của tỉa trái và bấm thân trong điều kiện cụ thể.
- Vegetalika — Pengaruh Posisi Cabang Pembuahan terhadap Pertumbuhan, Hasil, dan Mutu Buah Melon dalam Sistem Fertigasi Hidroponik. Nghiên cứu vị trí cành mang trái trong hệ thống tưới phân.
Bài mới nhất
Đang tải bài mới...
0 nhận xét:
Đăng nhận xét