Phân bón lá có thể là công cụ bổ sung khi cây cần một chất cụ thể hoặc việc cung cấp qua rễ đang gặp hạn chế. Nhưng gọi đây là cách “cứu cây tức thời” trong mọi đợt hạn rất dễ làm người trồng kỳ vọng sai.
Cây thiếu nước nặng không chỉ thiếu dinh dưỡng. Nó còn gặp khó khăn trong duy trì hoạt động của lá, vận chuyển chất và sinh trưởng. Phun thêm phân không tạo ra nguồn nước cho bộ rễ, cũng không sửa được một vùng đất đang úng hoặc rễ bị bệnh.
Cách dùng hợp lý bắt đầu bằng câu hỏi rõ ràng: cần bổ sung chất gì, vì sao chọn qua lá, điều kiện phun có thuận lợi không và sẽ kiểm tra hiệu quả như thế nào?
1. Hiểu phân bón lá là phần bổ sung
Lá có khả năng tiếp nhận một số chất từ dung dịch trên bề mặt. Tuy vậy, lượng đưa được vào cây, tốc độ và khả năng vận chuyển tiếp phụ thuộc nhiều yếu tố.
Không thể khẳng định chung phân bón lá luôn nhanh gấp 5–10 lần bón qua rễ. So sánh cần nêu rõ chất, sản phẩm, cách đo và điều kiện. Một tỷ lệ không có căn cứ không giúp lựa chọn phương pháp.
Phun lá cũng khó thay toàn bộ lượng đa lượng cây cần trong một vụ. Cố đưa lượng lớn qua bề mặt lá có thể làm tổng nồng độ cao và tăng nguy cơ tổn thương.
Hướng dẫn của Penn State nhấn mạnh việc dùng phân bón lá khi có căn cứ thiếu dinh dưỡng và tuân thủ hướng dẫn pha, phun để hạn chế cháy lá. [2] Nguyên tắc đó có thể dùng khi cân nhắc cho cà phê, dù tài liệu không phải định mức riêng cho cây này.
Nếu chương trình phân gốc đã phù hợp và cây không thiếu, phun thêm thường xuyên chưa chắc đem lại lợi ích tương xứng chi phí.
2. Lá tiếp nhận qua nhiều con đường
Không nên mô tả dinh dưỡng chỉ đi qua khí khổng. Bề mặt lá và lớp cutin cũng tham gia vào quá trình tiếp nhận, với mức độ phụ thuộc chất và điều kiện.
Tài liệu của cơ quan nông nghiệp Ontario trình bày các con đường qua lớp biểu bì và khí khổng, cùng vai trò của điều kiện môi trường. [1] Đây là cơ sở để hiểu vì sao cùng sản phẩm nhưng hiệu quả có thể khác giữa các lần phun.
Khí khổng không phải những chiếc cửa cứ mở là dung dịch nào cũng dễ đi vào. Tính chất dung dịch, sức căng bề mặt và đặc điểm lá đều có liên quan.
Do đó, tăng chất bám dính hoặc chất hoạt động bề mặt không mặc nhiên làm hiệu quả tốt hơn. Dùng sai có thể làm lá bị tổn thương hoặc thay đổi tương thích hỗn hợp.
Cần theo hướng dẫn sản phẩm về chất hỗ trợ. Không tự thêm nước rửa chén hoặc chất gia dụng vào bình vì chúng không được thiết kế để kiểm soát an toàn trên cây theo mục tiêu này.
3. Khi nào nên cân nhắc, khi nào cần xử lý nguyên nhân khác?
Có thể cân nhắc phun khi đã xác định nhu cầu bổ sung một chất và có sản phẩm, thời điểm phù hợp. Điều này khác với phun một hỗn hợp nhiều chất để chữa một triệu chứng chưa rõ.
Nếu cây vàng lá do rễ bệnh, cần chẩn đoán rễ. Phun hỗ trợ có thể nằm trong kế hoạch chăm sóc nhưng không thay biện pháp xử lý nguyên nhân.
Nếu đất đang khô nặng và cây rũ kéo dài, ưu tiên đánh giá nước. Dung dịch có muối trên lá đang stress có thể gây thêm bất lợi, nhất là khi thời tiết nóng và dung dịch khô nhanh.
Nếu đất úng, phải xem thoát nước và thiếu không khí vùng rễ. Không gọi mọi trường hợp rễ hấp thu kém là thiếu phân rồi chỉ tăng số lần phun.
Nếu triệu chứng xuất hiện ngay sau một lần phun trước, cần kiểm tra khả năng tổn thương do pha hoặc sản phẩm. Phun thêm một chai khác để “phục hồi” khi chưa rõ nguyên nhân có thể làm việc điều tra khó hơn.
4. Chọn thời tiết thuận lợi thay vì chỉ nhớ giờ
Buổi sáng sớm hoặc chiều dịu thường thuận tiện hơn giữa trưa nắng, nhưng giờ đồng hồ không bảo đảm điều kiện. Một ngày gió nóng từ sớm khác với ngày mát, ít gió.
Tránh phun khi nắng gắt, gió làm lệch tia hoặc mưa có thể rửa trôi trước thời gian sản phẩm cần. Khoảng không mưa cần theo hướng dẫn cụ thể, không dùng một số giờ chung cho mọi loại.
Độ ẩm và nhiệt độ ảnh hưởng thời gian dung dịch nằm trên lá. Giọt khô quá nhanh có thể làm muối tập trung; bề mặt đã quá ướt lại có thể làm dung dịch loãng và chảy nhiều.
Quan sát cây trước khi quyết định. Nếu lá đang rũ do stress rõ, không chỉ chờ đến 16 giờ là mặc định đủ điều kiện phun.
Quy trình thâm canh cà phê của WASI khuyến cáo chọn điều kiện râm mát, tránh nắng gắt và mưa. [3] Khi triển khai, cần ghép hướng dẫn chung này với nhãn sản phẩm đang sử dụng.
5. Chọn sản phẩm theo thành phần và mục tiêu
Đọc hàm lượng từng chất, dạng sản phẩm, đường dùng và hướng dẫn cho cây phù hợp. Không chọn chỉ vì tên có chữ “siêu”, “bung đọt” hoặc “chắc nhân”.
Sản phẩm chứa amino acid, rong biển hoặc chất hữu cơ không đồng nghĩa sẽ thay thế dinh dưỡng khoáng. Cũng không thể suy rằng có nguồn gốc sinh học là phun liều cao vẫn an toàn.
Với Bo, Zn hoặc các vi lượng khác, cộng lượng từ những nguồn đã dùng trước đó. Một chương trình gồm nhiều chai có thể tạo tổng lượng cao dù mỗi lần đều dùng gần mức ghi trên nhãn.
Nếu vườn theo chứng nhận, kiểm tra sản phẩm và hồ sơ đầu vào trước. Chữ “hữu cơ” trên tên thương mại chưa đủ để xác nhận phù hợp chương trình của vườn.
Nên lưu ảnh nhãn và số lô. Khi có vấn đề hoặc cần đánh giá hiệu quả, tên gọi quen miệng không đủ để xác định thành phần thật.
6. Tính đúng nồng độ và lượng phun
Giả sử nhãn một sản phẩm dạng rắn hướng dẫn 2 g/lít trong tình huống sử dụng phù hợp. Bình 16 lít cần 32 g; bình 25 lít cần 50 g. Đây là ví dụ tính từ một hướng dẫn giả định, không phải liều phân bón lá chung.
Nếu hướng dẫn là phần trăm khối lượng trên thể tích, 0,2% tương ứng 2 g trong mỗi lít dung dịch cuối. Với sản phẩm lỏng, cách biểu thị có thể khác; cần đọc rõ.
Không coi 0,2% của mọi sản phẩm là cùng lượng dinh dưỡng. Hai loại có hàm lượng hoạt chất hoặc nguyên tố khác nhau sẽ cho lượng chất khác nhau.
Cũng phải phân biệt nồng độ với lượng trên diện tích. Cùng nồng độ nhưng phun 300 và 600 lít/ha sẽ đưa lượng sản phẩm khác nhau nếu không có hướng dẫn điều chỉnh.
Bình phải có vạch thể tích đáng tin cậy. Không pha đặc một bồn rồi chia ra bằng ước lượng, nhất là khi sản phẩm khó phân tán hoặc có nguy cơ lắng.
7. Hiệu chỉnh máy để biết lượng thực tế
Trước khi pha phân, có thể dùng nước sạch thử trên một đoạn hàng đại diện. Ghi số cây, lượng nước đã dùng, tốc độ đi và cấu hình vòi.
Ví dụ, 10 cây cần 8 lít để đạt cách phủ dự kiến thì trung bình là 0,8 lít/cây trong điều kiện thử đó. Một khu 500 cây có thể cần khoảng 400 lít nếu cây và thao tác tương tự.
Đây là số liệu hiệu chỉnh, không phải lượng chuẩn cho cà phê. Cây nhỏ, cây lớn, tán dày và thiết bị khác cần được thử riêng.
Nếu đổi vòi, áp lực hoặc người vận hành, lượng phun có thể thay đổi. Kiểm tra lại thay vì giữ nguyên số bình theo thói quen.
Mục tiêu là phủ phù hợp bề mặt cần tiếp xúc theo hướng dẫn, hạn chế chảy thành dòng xuống đất. Phun đến khi nước nhỏ giọt liên tục không chứng minh cây hấp thu nhiều hơn.
Kiểm tra sai số khi thay người hoặc thay thiết bị phun. Nếu lần hiệu chỉnh dùng nước sạch cho thấy một bình 16 lít phủ được 20 cây với cách phun phù hợp, trung bình là 0,8 lít/cây. Khi người khác chỉ phủ 12 cây bằng cùng một bình, lượng trung bình tăng lên khoảng 1,33 lít/cây. Với cùng nồng độ, lượng sản phẩm đưa lên mỗi cây đã tăng khoảng 67%, dù người làm vẫn nói đã pha đúng liều.
Chênh lệch này chưa tự chứng minh lần nào đúng hơn, vì cây và mức phủ có thể khác. Nó cho thấy cần thống nhất thao tác, kiểm tra cỡ cây và ghi số cây thực tế mỗi bình. Trước khi tăng nồng độ do cảm giác “phun chưa hiệu quả”, phải kiểm tra lượng dung dịch đang được sử dụng. Đúng liều trong bình và đúng lượng trên cây là hai điều cần kiểm soát đồng thời.
8. Phủ đều nhưng không gây tổn thương
Hướng tia vào các vùng tán cần xử lý, điều chỉnh để tiếp cận cả hai mặt lá khi phù hợp với hướng dẫn. Không chỉ phun lướt phía ngoài rồi coi toàn tán đã nhận đều.
Tuy nhiên, không cần dùng áp lực quá mạnh để lật tất cả lá. Tia mạnh có thể gây tổn thương hoặc làm công việc khó kiểm soát, nhất là ở cành đang mang hoa, quả nhỏ.
Nếu tán quá rậm, nên quản lý cành theo kế hoạch trước khi kỳ vọng bình phun giải quyết mọi vị trí. Dinh dưỡng và tạo tán là hai công việc cần phối hợp.
Tránh để vòi đứng lâu vào một điểm. Lượng tập trung cục bộ có thể khác xa mức trung bình tính cho cả khu.
Kiểm tra vòi khi thấy hình phun lệch hoặc lưu lượng giảm. Không tăng nồng độ để bù cho máy đang phun kém; cần sửa thiết bị trước.
9. Không pha một “nồi tổng hợp” nhiều sản phẩm
Nhiều người muốn gộp phân lá, thuốc và chất hỗ trợ để giảm công. Nhưng một hỗn hợp có thể gặp kết tủa, thay đổi pH hoặc tăng tổng nồng độ gây hại.
Chỉ pha chung khi các hướng dẫn liên quan cho phép và có căn cứ tương thích. Thử ở quy mô nhỏ có thể giúp phát hiện vấn đề vật lý, nhưng không bảo đảm không gây cháy lá.
Không tự tăng chất bám dính để giữ hỗn hợp khó kiểm soát trên lá. Cũng không thêm vôi hoặc chất điều chỉnh pH theo cảm tính.
Nếu phải xử lý sâu bệnh trong thời gian hoa nở, cần quyết định riêng về sản phẩm, thời điểm và bảo vệ sinh vật thụ phấn. Mục tiêu bổ sung dinh dưỡng không tạo lý do bỏ qua những yêu cầu đó.
Máy từng dùng chất có nguy cơ gây hại cho cây phải được làm sạch theo hướng dẫn phù hợp. Một lượng tồn dư trong bình hoặc ống có thể làm sai toàn bộ đánh giá về phân bón lá.
10. Kiểm tra trên diện nhỏ và theo dõi đúng phần cây
Trước khi dùng sản phẩm hoặc hỗn hợp mới, nên thử theo hướng dẫn trên một nhóm cây đại diện. Ghi điều kiện thời tiết, liều và cách phun để có thể lặp lại.
Quan sát cả phản ứng bất lợi và mục tiêu mong đợi. Nếu đang sửa thiếu dinh dưỡng ở phần sinh trưởng mới, cần xem những lá hoặc chồi phát triển sau đó, không chỉ chờ lá cũ đã tổn thương xanh lại.
Giữ một nhóm so sánh có điều kiện gần tương tự khi cần đánh giá hiệu quả. Nếu cùng lúc đổi nước, phân gốc và tỉa cành, khó quy thay đổi cho riêng phân lá.
Không dùng cảm giác lá bóng hơn ngay sau phun làm bằng chứng hấp thu. Dư lượng trên mặt lá có thể thay đổi hình thức mà chưa nói lên dinh dưỡng bên trong.
Nếu lấy mẫu phân tích sau phun, hỏi phòng thử nghiệm về khoảng thời gian và cách lấy. Dư lượng bám có thể ảnh hưởng việc diễn giải kết quả.
11. Lập kế hoạch bổ sung có điểm kết thúc
Một chương trình nên nêu rõ vì sao bắt đầu, cần theo dõi gì và khi nào đánh giá lại. Không kéo dài phun định kỳ chỉ vì “đã quen làm như thế”.
Ghi số lần, lượng sản phẩm và chi phí công. Nếu cần một đợt bổ sung tiếp, phải đối chiếu lượng đã dùng với hướng dẫn và tình trạng cây.
Khi cây không cải thiện, quay lại kiểm tra chẩn đoán thay vì mặc định tăng liều. Nguyên nhân có thể nằm ở rễ, nước, chất đang thiếu khác hoặc thậm chí không phải dinh dưỡng.
So sánh chi phí với lợi ích có thể chứng minh. Một vụ giá bán cao không xác nhận sản phẩm có hiệu quả; năng suất và sức cây cũng chịu tác động của nhiều yếu tố.
Phân bón lá hữu ích khi giải quyết được một nhu cầu cụ thể trong điều kiện phù hợp. Giữ nước và rễ hoạt động tốt, tính đúng lượng, phun có kiểm soát và kiểm tra sau sử dụng sẽ giúp công cụ này phát huy đúng vai trò bổ sung.
Tài liệu tham khảo
- Ontario Ministry of Agriculture — Foliar nutrient uptake; nguyên tắc tiếp nhận qua bề mặt lá.
- Penn State Extension — Foliar Fertilization and its Role in Vegetable Production; tham khảo nguyên tắc chẩn đoán, pha và nguy cơ tổn thương.
- WASI — Quy trình thâm canh bền vững cà phê năm 2020, phần sử dụng phân bón lá.
Bài mới nhất
Đang tải bài mới...
0 nhận xét:
Đăng nhận xét