Thán thư có thể tạo đốm trên lá, vết trên thân và vùng lõm trên trái. Khi chỉ nhìn một vết nâu, người trồng dễ nhầm với đốm góc lá, giả sương mai hoặc những tổn thương khác.
Điểm cần chú ý là bệnh không chỉ ảnh hưởng hình thức. Mô bị tổn thương có thể tiếp tục hư, nhất là khi xuất hiện thêm vi sinh vật thứ cấp hoặc trái được giữ trong điều kiện không phù hợp.
Muốn quản lý, cần kiểm tra nguồn cây, nước làm ướt tán, thao tác chăm sóc và cách xử lý trái. Phun một sản phẩm lên lá mà bỏ qua các đường này có thể không đủ để giảm tổn thất cuối vụ.
1. Tác nhân và khác biệt giữa các nhóm dưa
Thán thư họ bầu bí thường được mô tả với tác nhân Colletotrichum orbiculare. Tên C. lagenarium xuất hiện trong nhiều tài liệu cũ như một tên đồng nghĩa.
Mức mẫn cảm và biểu hiện thay đổi giữa các cây, nhóm dưa và giống. Không thể nhìn ảnh trên dưa hấu rồi yêu cầu dưa lưới phải có biểu hiện giống hoàn toàn.
NC State ghi nhận sự khác biệt về mức mẫn cảm giữa honeydew, cantaloupe và những cây họ bầu bí khác trong bối cảnh được mô tả. [1] Điều đó nhắc nhà vườn dùng thông tin đúng nhóm cây, thay vì suy rộng từ một tên “dưa”.
Nếu mẫu xét nghiệm xác định một loài Colletotrichum khác, cần trao đổi với nơi chẩn đoán về ý nghĩa. Không tự đổi mọi kết quả thành C. orbiculare chỉ để khớp tên trong bài hướng dẫn.
2. Quan sát triệu chứng trên lá
Vết có thể bắt đầu dạng thấm nước hoặc đổi màu, sau đó chuyển nâu và mở rộng. Hình dạng không phải lúc nào cũng tròn rõ; các vết có thể liên kết thành vùng chết mô.
Trên một số cây, mô ở giữa vết khô và rách, làm lá có hình thức thủng. Tuy nhiên, lỗ trên lá chưa đủ để phân biệt bệnh với vết cắn hoặc tổn thương khác.
Ghi vị trí xuất hiện đầu tiên, tuổi lá và sự thay đổi qua các ngày. Nếu nhiều vết chỉ nằm đúng nơi giọt phun đọng sau một lần xử lý, cần xem thêm khả năng tổn thương do sản phẩm.
University of Minnesota mô tả sự thay đổi triệu chứng theo cây họ bầu bí. [2] Trong thực hành, ảnh toàn cây cùng ảnh gần sẽ hữu ích hơn một ảnh vết quá sát không còn thấy bối cảnh.
3. Kiểm tra cuống lá, thân và trái
Trên cuống hoặc thân có thể có vết kéo dài, đổi màu hoặc lõm. Cần quan sát cả vị trí tỉa, chỗ cọ dây và vùng gần gốc để phân biệt tổn thương đi kèm.
Trên trái, dấu đáng chú ý là vùng lõm, có thể mang dạng thấm nước rồi sẫm màu. Trong điều kiện thuận lợi, có thể xuất hiện khối bào tử hồng hoặc cam trên vết.
UC IPM mô tả các cấu trúc và khối bào tử liên quan tổn thương thán thư. [3] Đây là dấu hiệu hỗ trợ chẩn đoán, không phải lý do để bỏ qua xét nghiệm khi biểu hiện còn không rõ.
Không bóp vết hoặc dùng tay quệt rồi chạm sang trái khác. Nếu cần lấy mẫu, chọn một trái có mã và đóng gói theo hướng dẫn, tránh làm dịch từ vết dính ra dụng cụ chung.
4. Phân biệt với những đốm lá và vết trái khác
Đốm góc do vi khuẩn thường cần xem mô thấm nước, dấu dịch và mối liên hệ với gân. Giả sương mai cần kiểm tra mặt dưới cùng đặc điểm bào tử trong điều kiện phù hợp.
Tổn thương cơ học có thể trùng vị trí cọ, ép hoặc va chạm. Nắng có thể tạo vùng vỏ hư phía phơi sáng. Một số bệnh khác cũng tạo vết lõm hoặc thối trên trái.
Vì vậy, màu nâu hoặc màu đen không phải tiêu chuẩn riêng của thán thư. Cần xem tổ hợp dấu hiệu và thời điểm phát sinh.
Iowa State có hướng dẫn nhận biết và lưu ý không nhầm với đốm góc lá. [4] Khi chưa chắc, ghi các khả năng cần phân biệt rồi lấy mẫu, thay vì lựa chọn tên bệnh theo sản phẩm đang có trong kho.
5. Kiểm tra hạt, cây giống và tàn dư
Nguồn bệnh có thể liên quan hạt hoặc vật liệu cây nhiễm. Kiểm tra hồ sơ giống, nguồn ươm và tình trạng cây khi nhận là bước quan trọng.
Không đưa cây có đốm nghi bệnh vào nhà màng chỉ vì số lượng ít hoặc đã đặt đủ vị trí. Giữ riêng để đánh giá trước sẽ dễ quản lý hơn sau khi cây đã phân tán khắp các hàng.
Tàn dư cây bệnh và cây họ bầu bí mọc sót cần được xem trong chương trình vệ sinh. Một vụ mới không bắt đầu từ trạng thái sạch chỉ vì đã thay cây.
Các tài liệu thán thư đều nêu vai trò của nguồn giống và vật liệu cây trong vòng bệnh. [1][2][3] Cách kiểm soát cụ thể cần phù hợp hệ trồng đất hay giá thể và khả năng vệ sinh tại vườn.
6. Nước làm ướt và nước bắn là điểm cần sửa
Rà giọt nước từ mái, chỗ rò ống, béc làm mát và cách tưới. Nhỏ giọt giúp hạn chế làm ướt tán nhưng không loại bỏ những nguồn nước khác.
Theo dõi nơi lá hoặc trái thường ướt lâu. Nếu chỉ kiểm tra vào giờ đã khô, đội có thể bỏ qua điều kiện từng xảy ra sáng sớm.
Sửa chỗ rò và tránh những thao tác làm nước bẩn bắn lên cây. Không xịt rửa nền mạnh giữa một khu đang có triệu chứng mà không kiểm soát hướng bắn.
Nguồn nước và cách sử dụng còn quan trọng ở khâu sau thu. Nước rửa dùng chung không được quản lý có thể trở thành phương tiện đưa vật liệu từ trái bệnh sang trái khác. [1]
7. Sắp xếp chăm sóc theo tình trạng tán
Khi có thể, thực hiện tỉa, buộc và thu trên cây khô. Làm việc từ khu chưa có triệu chứng sang khu nghi bệnh, kèm vệ sinh tay và dụng cụ phù hợp.
Không đặt kéo, túi hoặc thẻ lên đống lá bệnh rồi đưa lại vào giỏ dụng cụ sạch. Các chi tiết nhỏ này dễ bị bỏ qua khi vườn đang nhiều công việc.
Nếu cần loại lá, thực hiện có chọn lọc và thu gom gọn. Không rung mạnh vật liệu bệnh qua tán hoặc vứt xuống nền rồi cuối ngày mới kéo qua nhiều khu.
Phân công người kiểm tra việc thu gom và vệ sinh. Một hướng dẫn chỉ tồn tại trên bảng nhưng không có người thực hiện sẽ khó tạo hiệu quả trong ngày làm việc bận rộn.
8. Lấy mẫu trước khi bệnh bị che bởi nhiều can thiệp
Chọn vết còn đang phát triển, có ranh giới mô lành và mô tổn thương. Trái đã thối hoàn toàn thường khó giúp xác định tác nhân ban đầu.
Gửi cùng ảnh trên cây, mã khu, giống, tuổi và diễn biến. Nếu có cả lá và trái nghi cùng bệnh, hỏi nơi nhận cách lấy mẫu riêng để tránh làm bẩn lẫn.
Ghi các sản phẩm đã phun và thời điểm. Không bỏ qua những lần tự pha vì chúng có thể ảnh hưởng triệu chứng hoặc kết quả.
Tài liệu Cornell lưu ý những vi sinh vật thứ cấp có thể xâm nhập tổn thương thán thư và làm trái hư nhanh. [5] Lấy mẫu sớm giúp giảm khó khăn do lớp hư thứ cấp che mất vấn đề ban đầu.
9. Dùng sản phẩm theo chương trình có mục tiêu
Nếu cần dùng thuốc, chọn sản phẩm có hướng dẫn phù hợp cho dưa và bệnh được xác định. Không lấy danh sách trong tài liệu nước ngoài áp dụng nguyên ở Việt Nam.
Kiểm tra liều, lượng nước, số lần, khoảng cách xử lý và thời gian cách ly. Với khu có ong hoặc thiên địch, phải xem thêm những yêu cầu liên quan.
Luân phiên theo nhóm tác động và ghi lịch đầy đủ. Hai chai khác thương hiệu có thể không tạo sự thay đổi nhóm; sản phẩm phối hợp cần được ghi đủ các thành phần.
Không kỳ vọng mô đã hoại tử sẽ trở lại bình thường sau phun. Mục tiêu là giảm tổn thương mới và bảo vệ phần còn khỏe, cùng với việc sửa điều kiện nước và nguồn bệnh.
10. Phân loại trái tại lúc thu
Chuẩn bị tiêu chí để người cắt nhận ra trái có vết nghi bệnh. Tách riêng những trái hư, mềm hoặc có tổn thương không đạt tiêu chuẩn, tránh đưa chung vào sọt khỏe.
Ghi mã khu và lô của nhóm bị loại để phục vụ kiểm tra. Nếu mọi trái lỗi đều được gom chung từ đầu mà không có mã, nhà vườn sẽ mất thông tin về nơi phát sinh.
Dụng cụ và tay sau khi tiếp xúc trái bệnh cần được quản lý vệ sinh trước khi làm tiếp. Không lau vết bằng cùng một khăn rồi dùng khăn đó cho hàng lành.
Một trái được cắt sạch cuống không có nghĩa phần còn lại đã đạt chất lượng. Người phân loại phải quan sát nhiều phía, kể cả vùng thường nằm trong túi đỡ hoặc sát thân.
11. Kiểm soát rửa, đóng gói và theo dõi sau thu
Nếu quy trình có rửa, phải quản lý chất lượng nước, tải bẩn và phương pháp phù hợp. Không dùng một bể nước mãi cho nhiều lô rồi cho rằng nước trong mắt nhìn là đủ sạch.
Tránh tổn thương khi xếp, vận chuyển và đóng gói. Vết dập mới làm khó phân biệt với tổn thương từ vườn, đồng thời có thể làm hàng suy giảm nhanh hơn.
Giữ mã lô và theo dõi điều kiện bảo quản phù hợp từng nhóm dưa. Không dùng một nhiệt độ duy nhất cho mọi giống chỉ vì cùng được gọi là melon.
Hướng dẫn chẩn đoán của NC State và các tài liệu quản lý bệnh họ bầu bí đều xem trái như một phần của vấn đề, không chỉ lá trên cây. [1][6] Nếu tổn thất xuất hiện sau giao, cần đối chiếu cả tình trạng trước thu và chuỗi xử lý sau đó.
12. Đánh giá để giảm lặp lại ở vụ sau
Tổng hợp tỷ lệ cây có triệu chứng, trái bị loại khi thu và trái phát sinh hư trong thời gian theo dõi sau thu. Giữ ba chỉ tiêu riêng để biết tổn thất xuất hiện ở đâu.
Đối chiếu theo lô giống, vị trí nhà màng và lịch làm ướt. Nếu điểm bệnh thường trùng chỗ rò mái, sửa kết cấu là một phần phòng bệnh cho vụ mới.
Rà vệ sinh cuối vụ và vật liệu tái sử dụng. Chỉ khử trùng sau bước làm sạch phù hợp, với phương pháp có mục tiêu; không dùng một lần phun tượng trưng để thay thế thu gom tàn dư.
Quản lý thán thư hiệu quả cần nối công việc ngoài vườn với khâu đóng gói. Lá ít đốm hơn là một kết quả tích cực, nhưng chỉ khi trái được thu và giao với chất lượng phù hợp thì chương trình mới đạt mục tiêu sản xuất.
13. Điều tra một lô xuất hiện vết lõm sau đóng gói
Trước hết giữ mã lô, ảnh và thông tin ngày thu, khu trồng, ngày đóng cùng điều kiện vận chuyển. Tách hàng có dấu khỏi hàng chưa có dấu theo quy trình cơ sở. Không vội kết luận lỗi bắt đầu ở vườn hoặc ở kho chỉ vì vết được nhìn thấy lần đầu tại một nơi.
Chọn mẫu có vết mới ở nhiều vị trí, quan sát vỏ và phần dưới vết theo hướng dẫn chẩn đoán. Ghi vết có liên quan điểm va chạm, cuống hay vùng từng tiếp xúc nền không. Thán thư, tổn thương cơ học và các dạng thối khác có thể cần phân biệt, nên hình tròn hoặc lõm chưa đủ làm bằng chứng duy nhất.
Đối chiếu tỷ lệ có dấu giữa các khu nguồn, ca thu và ca đóng. Ví dụ, nếu lỗi tập trung trong một nhóm cùng ca đóng nhưng lấy từ nhiều khu, cần kiểm tra dụng cụ, bàn và thao tác của ca đó. Nếu chỉ một khu nguồn bị qua nhiều ca khác nhau, tăng điều tra tại vườn. Đây là hướng khoanh nguyên nhân, chưa phải phép chứng minh nguồn lây.
Xem cả những điều kiện có thể làm biểu hiện rõ hơn: giữ nóng lâu, hàng ướt, dập hoặc quá trình làm mát không đồng đều. Sửa những lỗi vận hành đã xác nhận mà không chờ quy tất cả cho một tác nhân. Đồng thời lưu mẫu và lịch sản phẩm để đơn vị chẩn đoán có thông tin.
Sau sửa, kiểm tra một lô theo dõi trong điều kiện đại diện và đủ thời gian dự kiến bán. Kết quả ngay lúc đóng chưa phản ánh hết hư xuất hiện muộn. Tính tỷ lệ lỗi trên số trái thực sự đã kiểm, ghi cả mức độ và thời điểm. Nhờ vậy, đội có thể đánh giá biện pháp phòng bằng chất lượng sau lưu thông, thay vì chỉ bằng ảnh trái đẹp lúc mới thu.
Tài liệu tham khảo
- NC State Extension — Anthracnose of Cucurbits. Tác nhân, triệu chứng và đường lan.
- University of Minnesota Extension — Anthracnose of cucurbits. Biểu hiện khác nhau giữa các cây và phòng bệnh.
- UC IPM — Anthracnose. Tổn thương, cấu trúc nấm và nguồn bệnh; mức phổ biến trong tài liệu phản ánh California.
- Iowa State University — Cucurbit Anthracnose. Nhận biết, chẩn đoán phân biệt và quản lý canh tác.
- Cornell Vegetables — Anthracnose of Cucurbits. Tổn thương và nguy cơ hư thứ cấp.
- Oklahoma State University — Identification and Management of Diseases of Cucurbit Vegetable Crops. Đối chiếu bệnh trên các bộ phận cây.
Bài mới nhất
Đang tải bài mới...
0 nhận xét:
Đăng nhận xét