Nhà màng giúp hạn chế côn trùng xâm nhập, nhưng cũng có thể làm số côn trùng hỗ trợ thụ phấn giảm. Khi hoa nở mà phấn không được chuyển đến bộ phận tiếp nhận phù hợp, cây có thể không đậu trái hoặc hình thành trái không cân đối.
Thụ phấn bằng tay là lựa chọn giúp nhà vườn chủ động với từng hoa trong mô hình giữ ít trái và cần quản lý ngày đậu. Tuy nhiên, chạm phấn vào hoa chưa đồng nghĩa đã thành công. Chất lượng phấn, trạng thái hoa, môi trường và cách thao tác đều cần được quan tâm.
Khung giờ 7–10 giờ sáng có thể thuận tiện trong một số vườn, nhưng không phải quy tắc thay thế việc quan sát. Ngày nóng sớm, hoa có thể chuyển trạng thái nhanh; ngày khác, thời điểm hoa sẵn sàng có thể thay đổi.
Bài viết này trình bày trình tự làm việc từ chuẩn bị đến kiểm tra đậu trái, giúp hạn chế bỏ sót và làm hỏng hoa.
1. Phân biệt thụ phấn với đậu trái
Thụ phấn là quá trình đưa hạt phấn đến đầu nhụy. Sau đó còn có các bước sinh học để hình thành hạt và phát triển trái.
Vì vậy, một hoa đã được người làm chạm phấn vẫn cần được theo dõi. Không nên ghi “đậu trái” ngay tại thời điểm thao tác.
Ở nhiều giống dưa, hoa có bầu nhỏ ngay từ trước khi nở. Bầu này không phải bằng chứng rằng trái đã được thụ tinh và sẽ tiếp tục lớn.
Nên sử dụng hai trạng thái riêng trong nhật ký: đã thụ phấn và đã xác nhận trái phát triển. Cách ghi này giúp tính hiệu quả đúng hơn.
Nếu sau một thời gian bầu ngừng lớn, vàng hoặc rụng, cần xem các nguyên nhân có thể liên quan. Không quy tất cả cho người thao tác, vì môi trường và sức cây cũng có vai trò.
2. Nhận biết hoa đực và hoa có khả năng mang trái
Hoa đực thường có cuống tương đối thanh, không có bầu phình như một trái nhỏ phía dưới cánh. Bên trong có bộ phận tạo phấn.
Hoa mang bầu có phần phình phía dưới. Ở nhiều giống dưa lưới, đây có thể là hoa lưỡng tính, nghĩa là có cả bộ phận đực và cái, chứ không hoàn toàn giống cách bố trí hoa của dưa hấu.
University of Maryland phân biệt đặc điểm hoa ở dưa với dưa hấu trong hướng dẫn trồng. [1]
Trong thực hành, người làm có thể gọi chung là hoa cái, nhưng cần nhận diện đúng đầu nhụy để chuyển phấn, không chà vào một vị trí bất kỳ.
Nên huấn luyện bằng hoa thật của giống đang trồng. Mỗi người cần chỉ đúng hoa lấy phấn, hoa nhận phấn và phần bầu trước khi bắt đầu làm trên diện rộng.
Nhầm cấu trúc ngay từ đầu sẽ làm thao tác nhanh nhưng kém hiệu quả.
3. Chọn hoa trong vùng giữ trái của quy trình
Trước ngày thụ phấn, cần biết cây nào và vùng đốt nào được lựa chọn. Nếu vừa đi vừa quyết định tùy ý, số trái dự phòng và ngày tuổi dễ bị phân tán.
Ưu tiên cây phát triển bình thường, có bộ lá và hệ rễ phù hợp với mục tiêu giữ trái.
Hoa bị tổn thương, có côn trùng gây hại rõ hoặc nằm ở vị trí khiến việc đỡ trái khó khăn cần được đánh giá riêng.
Không cố thụ mọi hoa chỉ để tăng số lượng. Mục tiêu là số trái đạt yêu cầu trên cây đủ sức nuôi.
Nếu giữ nhiều hoa dự phòng, quy định mốc kiểm tra và thời điểm lựa chọn sau đó. Phần dự phòng cũng phải được ghi ngày, tránh nhầm với trái chính.
Chuẩn bị trước giúp buổi làm việc tập trung vào thao tác, thay vì mất phần thời gian hoa phù hợp để tìm cây và đếm đốt.
4. Chọn thời điểm bằng trạng thái hoa
Hoa dưa thường có khoảng tiếp nhận và hoạt động hữu hiệu ngắn trong ngày. Do đó, cần kiểm tra hoa vào buổi sáng và tổ chức nhân lực đủ sớm.
University of Minnesota lưu ý đặc điểm ra hoa buổi sáng và tầm quan trọng của điều kiện phù hợp đối với thụ phấn ở cây họ Bầu bí. [2]
Khung giờ trong một tài liệu phải được hiểu theo khí hậu, giống và trạng thái hoa của hệ thống đó. Không nên chờ đúng 7 giờ nếu hoa đã phù hợp sớm hơn, hoặc tiếp tục đến 10 giờ bất kể hoa đã héo.
Quan sát cánh, bộ phận mang phấn và trạng thái của hoa nhận. Nếu chưa có kinh nghiệm, thử ở một nhóm, ghi giờ và theo dõi kết quả.
Dữ liệu nhiều ngày sẽ giúp cơ sở xây dựng lịch thực tế tốt hơn một giờ “vàng” được truyền chung.
5. Chuẩn bị nguồn phấn trong buổi làm việc
Chọn hoa đực khỏe, mới phù hợp cho lấy phấn và có nguồn gốc rõ trong lô sản xuất. Không lấy hoa từ cây có dấu hiệu bệnh bất thường.
Cần có đủ hoa đực cho lượng hoa nhận dự kiến, nhưng không dùng một hoa đến khi phần mang phấn đã tổn thương hoặc không còn đáp ứng thao tác.
Không giữ hoa đã hái trong điều kiện nóng, kín rồi mặc định phấn vẫn có chất lượng như lúc đầu. Nếu cần lưu giữ, phải có quy trình đã được xác nhận.
Nghiên cứu trên dưa cho thấy nhiệt độ có liên quan đến quá trình thụ phấn và phát triển ống phấn. Điều này là cơ sở để tránh xem phấn như vật liệu không thay đổi theo môi trường. [3]
Nhà vườn nên ưu tiên tổ chức công việc liên tục, giảm thời gian chờ và ghi các tình huống bất thường như hoa bị ướt hoặc nóng mạnh.
6. Thao tác chuyển phấn nhẹ và có kiểm soát
Có thể sử dụng hoa đực được chuẩn bị phù hợp hoặc dụng cụ chuyển phấn theo quy trình. Mục tiêu là đưa phấn đến bề mặt đầu nhụy mà không làm tổn thương.
Nếu dùng hoa đực trực tiếp, xử lý cánh để phần mang phấn tiếp xúc thuận tiện. Giữ hoa nhận nhẹ, tránh kéo cuống hoặc đè bầu.
Nếu dùng cọ, chọn loại mềm, sạch và quản lý theo lô. Không dùng cọ còn dính sản phẩm khác.
Hướng dẫn của UC ANR đề cập chuyển phấn vào hoa mới mở trong phần đầu ngày và dùng phương pháp hỗ trợ khi cần. [4]
Không chà mạnh để cố bảo đảm “dính nhiều”. Tổn thương đầu nhụy hoặc bầu có thể gây bất lợi.
Người phụ trách nên kiểm tra vài thao tác đầu của mỗi nhân sự. Chất lượng và sự nhất quán quan trọng hơn việc hoàn thành nhanh nhất.
7. Tránh làm ướt hoa không cần thiết
Nước trên hoa có thể liên quan đến cách phấn được giải phóng, chuyển và tiếp xúc. Vì vậy, cần xem lịch phun sương, phun lá và vệ sinh trong giai đoạn này.
Không bố trí một lượt phun làm ướt hoa ngay trước khi đội thụ phấn làm việc nếu chưa đánh giá tác động.
Nếu sáng sớm có ngưng tụ mạnh, quan sát trạng thái hoa và điều chỉnh công việc phù hợp. Không dùng quạt thổi trực tiếp mạnh vào hoa để làm khô nhanh.
Việc phối hợp giữa các đội cần rõ: ai tưới, ai phun và ai thụ phấn. Các thao tác độc lập trên giấy có thể ảnh hưởng nhau ngoài vườn.
Nếu có sản phẩm phải sử dụng trong giai đoạn ra hoa, xem hướng dẫn và nguy cơ đối với hoa cùng côn trùng hỗ trợ nếu có.
Ghi các công việc này để giải thích kết quả giữa những ngày khác nhau.
8. Giữ vệ sinh và phân biệt từng lô
Tay, dụng cụ và vật chứa tiếp xúc liên tục với cây cần được quản lý vệ sinh. Nếu có cây nghi bệnh, đánh dấu để kiểm tra và tổ chức đường làm việc phù hợp.
Không thu gom hoa đực từ nhiều khu có tình trạng sức khỏe khác nhau rồi mang đi khắp nhà màng.
Nếu trồng nhiều giống, nên có cách nhận diện rõ. Với sản xuất trái thương phẩm, vẫn cần giữ hồ sơ để biết nguồn phấn và cách làm; với sản xuất hạt giống, yêu cầu kiểm soát lai sẽ khác và nghiêm ngặt hơn.
Không suy luận rằng dùng phấn của giống ngọt sẽ làm thịt trái hiện tại tự chuyển thành đặc tính của giống đó.
Trong mô hình thương phẩm, mục tiêu chính là thụ phấn hiệu quả và cây nuôi được trái, đồng thời giữ đúng nhận diện giống mẹ.
9. Đánh dấu ngay sau thao tác
Thẻ hoặc mã màu cần thể hiện ngày thụ phấn và liên kết được với khu, hàng hoặc cây.
Màu chỉ có ý nghĩa khi có bảng quy ước. Không dùng lại màu quá nhanh khiến hai đợt khác nhau bị nhầm.
Nếu dùng điện thoại hoặc bảng điện tử, vẫn nên có phương án nhận biết tại vườn. Khi mất mạng hoặc đổi người làm, cây đã thao tác cần được phân biệt.
Đánh dấu sao cho không siết cuống và không cản trái phát triển. Kiểm tra lại vị trí sau khi bầu lớn lên.
Một lượt đi nên kết thúc bằng đối chiếu số hoa đã làm với số ghi. Chênh lệch cần được xử lý trong ngày khi còn dễ nhớ.
Nhật ký tốt giúp lập lịch kiểm tra, chọn trái và dự kiến thu hoạch sau này.
10. Kiểm tra sự phát triển thay vì chỉ nhìn hoa tàn
Sau thụ phấn, theo dõi bầu lớn lên liên tục và hình dạng phát triển theo giống. Hoa khô hoặc cánh rụng không đủ xác nhận thành công.
Nếu bầu không tiến triển, cần xem cả trạng thái cuống và cây. Cây thiếu nước, suy rễ hoặc gặp điều kiện bất lợi có thể không giữ trái dù đã có thao tác đúng.
University of Minnesota lưu ý rằng thiếu thụ phấn phù hợp có thể liên quan đến trái hình dạng bất thường, nhưng đây không phải nguyên nhân duy nhất của mọi trái méo. [5]
Nên so sánh các nhóm theo ngày thao tác và điều kiện. Nếu một ngày cả khu có tỷ lệ thấp, xem yếu tố chung trước khi kết luận lỗi từng cây.
Không tỉa toàn bộ dự phòng quá sớm chỉ vì bầu chính vừa tăng nhẹ. Quyết định phải theo quy trình và kết quả quan sát.
11. Tính tỷ lệ thành công đúng mẫu số
Có thể theo dõi số hoa được thụ, số trái xác nhận phát triển và số trái cuối cùng được giữ hoặc bán.
Các tỷ lệ này trả lời những câu hỏi khác nhau. Không lấy số trái bán được chia số hoa rồi gọi đó là riêng “hiệu quả thao tác”.
Ví dụ minh họa: thụ 100 hoa, có 85 trái phát triển, chọn giữ 75 và cuối vụ bán được 68. Tỷ lệ xác nhận phát triển là 85%, trong khi tỷ lệ trái bán trên số hoa là 68%.
Phần chênh còn có thể do lựa chọn, sâu bệnh hoặc chăm sóc về sau.
Tài liệu chuyên ngành của Hort Innovation xem xét chất lượng thụ phấn trong liên hệ với hình thành và hình dạng trái, giúp nhà vườn nhìn kết quả vượt ra ngoài việc đếm số lượt làm. [6]
Ghi tách các giai đoạn giúp cải thiện đúng công đoạn đang hạn chế.
12. Tổ chức công việc để có thể lặp lại
Trước buổi làm, xác nhận khu và số hoa dự kiến. Trong buổi, thực hiện theo tuyến rõ, dùng nguồn phấn phù hợp và đánh dấu ngay. Sau buổi, đối chiếu số liệu và lên lịch kiểm tra.
Nếu thử thay giờ hoặc cách chuyển phấn, chỉ thay có chủ đích trên nhóm được ghi rõ. Không thay nhiều yếu tố rồi mất khả năng so sánh.
Huấn luyện bằng thao tác thật và kiểm tra kết quả qua nhiều ngày. Một nhân sự mới có thể cần được theo dõi thêm trước khi làm toàn khu.
Thụ phấn tay hiệu quả là sự kết hợp của hiểu hoa, chọn đúng trạng thái và quản lý công việc. Khi làm nhẹ, ghi đầy đủ và kiểm tra đậu trái thực tế, nhà vườn sẽ chủ động hơn trong chọn trái và tổ chức lứa thu hoạch.
13. Tổ chức một buổi thụ phấn có thể kiểm tra lại
Trước buổi làm, chia khu và giao rõ người phụ trách từng hàng. Dùng thẻ hoặc ký hiệu thống nhất để biết hoa nào đã thao tác, tránh người sau làm lại hoặc bỏ sót vì tưởng người trước đã làm. Ghi ngày thụ phấn riêng với ngày xác nhận trái tiếp tục lớn; hai mốc này phục vụ hai câu hỏi khác nhau.
Ví dụ, nếu một hàng có nhiều hoa đã thao tác nhưng tỷ lệ giữ trái thấp hơn hàng bên, kiểm tra lại chất lượng hoa, nguồn phấn, thời điểm và tình trạng cây của chính hàng đó. Không kết luận ngay người làm thiếu kỹ năng khi khu này cũng có thể nóng hơn hoặc thiếu nước.
Trong những ngày sau, quan sát bầu lớn lên và tình trạng cuống trước khi quyết định giữ. Ghi số hoa đã làm, số trái xác nhận và số trái cuối cùng được chọn. Tỷ lệ từ hoa sang trái giữ được sẽ giúp bố trí công cho vụ sau tốt hơn việc chỉ ghi tổng số giờ lao động.
Tài liệu tham khảo
- University of Maryland — Growing Melons in a Home Garden. Phân biệt cấu trúc hoa.
- University of Minnesota — Flower and Fruit Set in Cucurbits. Thời gian hoạt động của hoa và điều kiện thụ phấn.
- The Effects of Temperature on Pollination and Pollen Tube Growth in Muskmelon. Nghiên cứu ảnh hưởng nhiệt độ.
- UC ANR — Melons. Chuyển phấn hỗ trợ trên hoa phù hợp.
- University of Minnesota — Fruits and Vegetables That Require Pollination. Thụ phấn và hình dạng trái.
- Hort Innovation — Melon Pollination Manual. Đánh giá thụ phấn và chất lượng hình thành trái.
Bài mới nhất
Đang tải bài mới...
0 nhận xét:
Đăng nhận xét