Trong mô hình dưa lưới trồng đứng, tỉa chồi giúp tổ chức tán, tạo không gian chăm sóc và điều chỉnh số trái cây phải nuôi. Nhưng tỉa đúng không có nghĩa cắt càng nhiều càng tốt.
Nếu bỏ quá nhiều lá hoặc giữ trái khi cây chưa đủ sức, cây có thể thiếu nguồn nuôi trái. Ngược lại, để chồi phát triển không kiểm soát khiến tán rậm, khó thụ phấn, khó kiểm tra sâu bệnh và tăng công chăm sóc.
Nhiều quy trình hướng dẫn bỏ chồi thấp, sau đó chọn trái ở vùng đốt nhất định, chẳng hạn đốt 9–13. Đây có thể là cách tổ chức phù hợp cho một giống và mô hình cụ thể. Tuy nhiên, vị trí đó không tự bảo đảm trái lớn nhất hoặc ngọt nhất trong mọi điều kiện.
Bài viết này giải thích cách nhận biết bộ phận cần giữ, tổ chức thao tác và lựa chọn vị trí trái dựa trên giống, sức cây cùng mục tiêu sản xuất.
1. Nhận biết thân chính, chồi nách và lá
Thân chính là trục cây được lựa chọn để dẫn theo dây. Tại các đốt trên thân có lá; vùng giữa cuống lá và thân có thể phát triển chồi nách.
Chồi nách lớn lên thành cành bên, mang lá và có thể mang hoa. Vì vậy, chồi nách và lá là hai bộ phận khác nhau.
Một lỗi dễ gặp là nghe “bỏ chồi dưới thấp” rồi cắt luôn cả lá tại các đốt đó. Nếu lá còn khỏe và đang phục vụ cây, việc loại bỏ đồng loạt có thể làm giảm diện tích quang hợp không cần thiết.
Trước khi giao công việc, nên dùng một cây mẫu để chỉ rõ thân, cuống lá, chồi và hoa. Người thực hiện cần biết bộ phận nào phải giữ trước khi bắt đầu.
Trong hướng dẫn nội bộ, tránh dùng một chữ “tỉa” cho nhiều thao tác mà không giải thích. Tỉa chồi, tỉa lá, tỉa trái và bấm ngọn có mục tiêu khác nhau.
2. Hiểu mối quan hệ giữa lá và trái
Lá tạo ra sản phẩm quang hợp; trái đang phát triển là một nơi tiếp nhận quan trọng. Rễ và phần cây khác cũng cần nguồn cung này.
Nếu giữ nhiều trái nhưng diện tích lá khỏe hạn chế, cây có thể khó đáp ứng mục tiêu khối lượng và chất lượng. Nếu tán quá rậm, một phần lá lại bị che và môi trường chăm sóc trở nên bất lợi.
Do đó, cần quản lý cả số trái và tán lá. Không chỉ đếm số lá rồi bỏ qua kích thước, sức khỏe hoặc mức nhận sáng.
Nghiên cứu về số lá và số trái trên dưa nhà kính cho thấy các quyết định này có liên quan đến sinh trưởng và chất lượng. Tuy nhiên, kết quả thuộc điều kiện nghiên cứu, không tạo ra một tỷ lệ bắt buộc cho mọi giống. [1]
Đối với nhà vườn, câu hỏi thực tế là cây có đủ nguồn lá hoạt động tốt để nuôi số trái đã chọn hay chưa.
3. Vì sao nhiều quy trình bỏ chồi ở phần thấp?
Loại chồi thấp có thể giúp cây xây dựng một trục thân dễ quản lý, đồng thời tránh giữ trái quá sớm khi nền thân lá chưa đáp ứng mục tiêu.
Thao tác này còn tạo khoảng làm việc quanh gốc và giảm sự đan chéo của cành.
University of Missouri mô tả một phương án tỉa dưa trong nhà che có xử lý các chồi ở vùng thấp đến đốt thứ tám. Cách tổ chức của tài liệu cần được hiểu cùng giống và hệ thống được hướng dẫn. [2]
Điều đó không có nghĩa mọi vườn phải bỏ chính xác cùng số đốt. Cây ghép, giống khác hoặc phương án giữ nhiều trái có thể cần quy trình riêng.
Cũng không nên cắt bỏ toàn bộ lá thấp cùng lúc với chồi. Mỗi lá cần được đánh giá về chức năng và tình trạng.
Mục tiêu là hình thành cấu trúc cây theo kế hoạch, không phải tạo thân trống càng dài càng tốt.
4. Đếm đốt thống nhất trước khi chọn vị trí trái
Nếu quy trình sử dụng số đốt, toàn bộ nhân sự phải đếm theo cùng một quy ước.
Cần làm rõ bắt đầu từ vị trí nào, có tính lá mầm hay không và nhận diện thế nào khi lá đã bị loại. Nếu mỗi người đếm khác, vùng chọn trái sẽ không đồng nhất.
Nên đánh dấu sớm trên cây mẫu hoặc dùng cách ghi phù hợp trong giai đoạn huấn luyện. Khi cây phát triển nhanh, chỉ dựa vào trí nhớ dễ gây nhầm.
Cũng phải phân biệt đốt trên thân chính với đốt trên cành bên. Một chỉ dẫn “giữ trái ở đốt thứ nhất” có thể nói về cành mang trái, không phải phần thấp nhất của thân chính.
Khi nhận hướng dẫn từ nhà cung cấp giống, yêu cầu sơ đồ hoặc hình minh họa nếu cách gọi chưa rõ.
Thống nhất cách đếm là việc đơn giản nhưng giúp tránh sai lệch trên cả lô.
5. Chọn vùng mang trái theo giống và sức cây
Vùng đốt 9–13 được dùng trong một số quy trình dưa trồng đứng. Tuy nhiên, không nên giải thích rằng đây luôn là nơi có “dinh dưỡng dự trữ lớn nhất”.
Khả năng nuôi trái phụ thuộc toàn cây, gồm rễ, diện tích lá, ánh sáng, mức sinh trưởng và số trái đang giữ.
Một nghiên cứu về dưa có lưới trong nhà che ghi nhận tương tác giữa giống, phương pháp dẫn cây và vị trí đậu trái. Kết quả cho thấy lựa chọn vị trí cần gắn với tổ hợp canh tác. [3]
Trong thực hành, ưu tiên hoa và trái nằm trong vùng quy trình của giống, trên cây đang phát triển bình thường.
Nếu cây suy, không nên cố giữ trái chỉ vì đã đến đúng số đốt. Ngược lại, cũng không giữ trái cao hơn vô hạn mà không xem lịch vụ và phần tán còn lại.
Mỗi trường hợp lệch quy trình cần được ghi để theo dõi riêng.
6. Tỉa chồi khi còn nhỏ và dễ xử lý
Chồi nhỏ thường thuận tiện xử lý hơn cành đã dài, đan vào cây bên và mang nhiều lá.
Nên tổ chức lượt tỉa theo tốc độ sinh trưởng thực tế. Nếu chờ quá lâu, công việc tăng và vết cắt có thể lớn hơn.
Khi thao tác, giữ cây để tránh truyền lực làm gập thân. Không kéo giật chồi dài với hy vọng nó đứt đúng chỗ.
Nếu dùng dao hoặc kéo, dụng cụ phải phù hợp và có quy trình vệ sinh. Nếu dùng tay, cần kiểm soát vệ sinh và tránh làm tổn thương phần được giữ.
Đừng đặt mục tiêu cắt thật sát đến mức phạm vào thân chính. Vết thương trên thân có thể tạo vấn đề lớn hơn phần chồi cần bỏ.
Sau một đoạn hàng, kiểm tra lại chất lượng thao tác. Sửa kỹ thuật sớm sẽ giảm lỗi lặp trên nhiều cây.
7. Quản lý vệ sinh trong lúc tỉa
Tỉa tạo vết thương và làm người thao tác tiếp xúc liên tục với nhiều cây. Vì vậy, cần tổ chức đường làm việc và xử lý cây nghi bệnh.
Nên chăm sóc khu bình thường trước, khu có vấn đề sau theo phương án quản lý của cơ sở. Cây có biểu hiện bất thường cần được đánh dấu, kiểm tra thay vì tiếp tục thao tác như mọi cây khác.
Dụng cụ phải được làm sạch và xử lý theo quy trình phù hợp với nguy cơ tác nhân. Không dùng một cách khử trùng chung rồi mặc định hiệu quả với mọi bệnh.
UF/IFAS lưu ý một số tác nhân có thể được truyền qua dụng cụ cắt tỉa, nhấn mạnh vai trò của vệ sinh. [4]
Thu phần chồi, lá và trái loại ra khỏi vùng sản xuất kịp thời. Không để thành đống ở chân hàng rồi tiếp tục đi qua.
Vệ sinh giúp giảm đường lan truyền, nhưng không thay thế việc xác định và quản lý tác nhân đang có trong vườn.
8. Giữ cành mang trái theo phương án đã chọn
Khi hoa xuất hiện trong vùng dự kiến, cần phân biệt cành được giữ để mang trái với chồi cần loại.
Thời điểm bấm cành bên và số lá giữ trên cành phụ thuộc quy trình của giống, vị trí trái và cách tạo tán. Không nên cắt bỏ mọi lá trên cành mang trái theo một công thức truyền miệng.
Nếu cành bị bấm quá sớm hoặc thao tác làm tổn thương hoa, cơ hội đậu trái có thể bị ảnh hưởng.
Nếu giữ nhiều cành dự phòng, phải có mốc kiểm tra và lựa chọn. Không để tất cả tiếp tục phát triển đến khi cây đã phân tán nguồn lực mạnh rồi mới xử lý.
Nghiên cứu trên dưa vàng ‘Apollo’ đã xem xét việc tỉa chồi và bố trí vị trí trái như các phần liên quan của phương pháp canh tác. [5]
Kết quả nghiên cứu giúp định hướng thử nghiệm, nhưng số đốt cụ thể vẫn cần được đối chiếu với giống đang trồng.
9. Chọn trái sau khi xác nhận sự phát triển
Bầu hoa phình sẵn không đồng nghĩa trái đã đậu ổn định. Cần theo dõi sự lớn lên sau thụ phấn.
Khi chọn, xem tốc độ phát triển liên tục, hình dạng theo đặc tính giống, tình trạng cuống và dấu hiệu tổn thương.
Một trái đẹp ở thời điểm đầu nhưng ngừng lớn cần được phân biệt với trái chỉ chậm hơn do thụ phấn muộn. Nhãn ngày giúp đánh giá công bằng hơn.
Trong mô hình một trái mỗi cây, phải có thời điểm quyết định để tránh giữ đồng thời nhiều trái lâu hơn kế hoạch. Tuy nhiên, thời điểm cụ thể cần theo quy trình và tình trạng đậu của lô.
Không tỉa trái chỉ theo một hình dạng chuẩn áp cho mọi giống. Trái tròn, hơi dài hay oval có thể đều là đặc tính bình thường tùy giống.
Trái được giữ cần được đánh dấu để những lượt chăm sóc sau không nhầm.
10. Bấm ngọn và giữ lá theo mục tiêu
Bấm ngọn làm thay đổi sự phát triển của trục cây. Thao tác có thể nằm trong phương án quản lý chiều cao và phân bố nguồn lực, nhưng không nên thực hiện chỉ vì mọi cây đã chạm cùng một vạch.
Cần xem số lá khỏe còn lại, vùng mang trái và tình trạng cây. Bấm quá thấp có thể giới hạn tán; để tiếp tục phát triển không kiểm soát lại làm giàn khó quản lý.
Một nghiên cứu về diện tích lá ở dưa phương Đông cho thấy quan hệ giữa lượng lá giữ và kết quả trái trong điều kiện cụ thể. Không nên chuyển trực tiếp số lá của nhóm dưa đó sang mọi giống dưa lưới. [6]
Trong vườn, dùng quy trình giống làm điểm xuất phát, sau đó kiểm tra sức lá và ánh sáng.
Không đếm lá bệnh như thể chúng có khả năng hoạt động tương đương lá khỏe. Chất lượng tán quan trọng cùng với số lượng.
11. Tránh tỉa mạnh để sửa mọi vấn đề sinh trưởng
Tán rậm có thể liên quan đến giống, mật độ, nước, dinh dưỡng và điều kiện ánh sáng. Cắt thật nhiều lá có thể làm vườn nhìn thoáng ngay nhưng chưa sửa nguyên nhân.
Nếu cây liên tục phát triển chồi mạnh, cần xem toàn bộ chương trình. Không chỉ tăng số lượt cắt mà bỏ qua sự mất cân đối đang lặp lại.
Nếu cây yếu, cũng không nên giữ mọi chồi với hy vọng có thêm lá sẽ tự phục hồi. Cần xác định điểm hạn chế và ưu tiên cấu trúc phù hợp.
Thay đổi lớn nên được thử có theo dõi. Ghi số lá loại, thời điểm, trạng thái cây và kết quả sau đó.
Khi cần xử lý lá bệnh, phối hợp với phương án quản lý bệnh. Giữ hay loại phải xét nguy cơ lan truyền và phần tán còn phục vụ trái.
Một quyết định tỉa tốt cần có mục tiêu sinh học rõ, không chỉ mục tiêu hình thức.
12. Đánh giá quy trình bằng kết quả thu hoạch
Sau vụ, đối chiếu vị trí giữ trái, ngày thụ phấn, số lá, số trái loại và chất lượng thu được.
Nếu muốn so hai vùng đốt, cần bố trí thử có đối chứng và giữ các điều kiện khác đủ tương đương. Không lấy cây khỏe ở vùng thấp so với cây yếu ở vùng cao rồi quy khác biệt cho vị trí.
Theo dõi cả tỷ lệ trái bán được và công chăm sóc. Một phương án cho trái nhỉnh hơn nhưng làm lịch thụ phấn kéo dài hoặc tăng công nhiều cần được đánh giá kinh tế.
Ghi rõ những cây lệch quy trình để tránh kết luận chung từ dữ liệu trộn.
Tỉa chồi và chọn vị trí trái là cách tổ chức nguồn lực của cây trong một hệ thống cụ thể. Khi nhận biết đúng bộ phận, thao tác nhẹ, giữ vệ sinh và dựa vào sức cây, nhà vườn sẽ kiểm soát tán tốt hơn mà vẫn bảo vệ nguồn lá cần thiết để nuôi trái.
Tài liệu tham khảo
- Productivity and Quality of Muskmelon with Different Fruit and Leaf Numbers. Nghiên cứu quan hệ số lá, số trái và kết quả sản xuất.
- University of Missouri — High Tunnel Melon and Watermelon Production. Phương án tỉa và dẫn cây trong nhà che.
- Net Melon Training in Greenhouse. Tương tác giữa giống, vị trí trái và phương pháp dẫn.
- UF/IFAS — Clean Your Pruning Tools. Nguyên tắc vệ sinh dụng cụ; không phải quy trình khử trùng chung cho mọi tác nhân.
- Universitas Brawijaya — Leaf Bud Trimming and Fruit Position in Golden Melon. Nghiên cứu trên giống ‘Apollo’.
- China Vegetables — Relationship between Leaf Area and Fruit Yield and Quality of Oriental Melon. Kết quả trên nhóm dưa và điều kiện nghiên cứu riêng.
Bài mới nhất
Đang tải bài mới...
0 nhận xét:
Đăng nhận xét