Một bảng tính dưa lưới có thể trông rất hấp dẫn nếu lấy toàn bộ số cây nhân với khối lượng đẹp và giá bán cao. Nhưng cách đó thường bỏ qua cây không có hàng bán, trái bị loại, công gia đình, khấu hao và khoảng thời gian nhà màng không tạo doanh thu.
Muốn quyết định đầu tư hoặc cải thiện vụ đang làm, cần tách vốn ban đầu, chi phí từng vụ và dòng tiền. Sau đó kiểm tra điều gì xảy ra khi năng suất, giá hoặc số vụ giảm.
Toàn bộ số tiền, số cây, tỷ lệ và thời gian sử dụng trong bài là giả định minh họa. Chúng không phải báo giá hiện hành, mức năng suất cam kết hay dự báo lợi nhuận tại một địa điểm. Khi áp dụng, phải thay bằng báo giá, điều kiện kỹ thuật và dữ liệu bán hàng thực tế.
1. Xác định đúng diện tích và số cây đưa vào mô hình
Diện tích nhà màng 1.000 m² không đồng nghĩa cả 1.000 m² đều là diện tích cây. Cần dành chỗ cho lối đi, bồn, thao tác và những hạng mục theo thiết kế.
Trong mô hình giả định, tổng số cây trồng là 2.200. Đây chỉ là đầu vào để tính, không phải khuyến nghị mật độ.
Giả sử quy trình giữ một trái mỗi cây và 90% số cây ban đầu cho một trái bán được. Số trái thương phẩm là 2.200 × 90% = 1.980 trái.
Cách tính này gộp các nguyên nhân làm mất hàng vào tỷ lệ cuối. Nếu đã dùng tỷ lệ 90% là tỷ lệ có trái bán được, không trừ thêm một tỷ lệ loại tương tự lần nữa rồi vô tình tính hai lần tổn thất.
2. Tách vốn ban đầu khỏi tiền chi trong vụ
Giả định đầu tư kết cấu và hạng mục dài hạn là 300 triệu đồng. Nhóm thiết bị và hạng mục có thời gian sử dụng ngắn hơn là 120 triệu đồng.
Tổng vốn tài sản trong ví dụ là 420 triệu đồng. Chưa cộng tiền mua đất, vốn lưu động dự phòng hoặc những khoản không có trong phạm vi giả định.
Không đưa toàn bộ 420 triệu đồng vào chi phí một vụ rồi kết luận vụ đầu lỗ tương ứng. Tuy nhiên, cũng không được bỏ chúng khỏi đánh giá chỉ vì tiền đã chi từ trước.
Penn State phân biệt chi phí hoạt động với chi phí sở hữu tài sản và sử dụng khấu hao phù hợp trong lập ngân sách. [1] Bảng của vườn cần có danh mục, số tiền, thời gian dùng và cách phân bổ riêng cho từng nhóm tài sản.
3. Tính khấu hao theo giả định có thể giải thích
Để đơn giản, ví dụ giả sử nhóm 300 triệu dùng 10 năm, nhóm 120 triệu dùng 5 năm và giá trị còn lại cuối thời gian bằng không. Đây là khấu hao kinh tế minh họa, không phải hướng dẫn kê khai thuế.
Khấu hao năm của hai nhóm lần lượt là 30 triệu và 24 triệu, tổng 54 triệu đồng.
Nếu thực hiện ba vụ mỗi năm, phân bổ đều là 18 triệu đồng/vụ. Nếu chỉ thực hiện hai vụ, mức phân bổ thành 27 triệu đồng/vụ.
Số vụ không nên được chọn chỉ để làm chi phí mỗi vụ thấp đi. Cần tính đủ thời gian ươm nếu chiếm khu, chăm, thu, dọn, sửa và nghỉ giữa vụ. Tài sản còn có thể phải thay từng phần trước khi hết thời gian giả định.
4. Lập bảng chi hoạt động đầy đủ
Bảng sau chỉ là một bộ giả định để minh họa phương pháp. Trong thực tế, cần tách dòng chi tiết hơn và tránh ghi trùng.
| Khoản hoạt động giả định | Triệu đồng/vụ |
|---|---|
| Hạt hoặc cây giống | 9 |
| Giá thể và vật tư liên quan trong vụ | 8 |
| Phân bón | 7 |
| Quản lý sâu bệnh và vật tư liên quan | 4 |
| Công lao động, gồm phần công gia đình được định giá | 14 |
| Điện và nước | 3 |
| Bao bì, vận chuyển và bán hàng | 7 |
| Thuê đất, quản lý, sửa chữa nhỏ và khoản hoạt động khác trong phạm vi ví dụ | 5 |
| Tổng chi hoạt động giả định | 57 |
Không coi tất cả dòng này đều thay đổi tỷ lệ thuận với sản lượng. Chẳng hạn, tiền thuê và một phần công vẫn có thể phát sinh dù thu ít. Khi cần phân tích chi tiết, tách chi phí theo tính chất thực.
University of Minnesota khuyến nghị điều chỉnh ngân sách bằng số liệu của chính cơ sở. [2] Bảng mẫu chỉ giúp không bỏ sót câu hỏi, không thay hóa đơn và nhật ký công.
5. Tính sản lượng bán được và doanh thu
Giả sử 1.980 trái bán được có khối lượng bình quân 1,7 kg. Sản lượng thương phẩm là:
1.980 × 1,7 = 3.366 kg/vụ.
Với giá bán bình quân thực nhận giả định 30.000 đồng/kg, doanh thu là:
3.366 × 30.000 = 100.980.000 đồng/vụ.
Cần dùng giá bình quân sau những điều kiện giao dịch đã xác định, tránh lấy giá niêm yết bán lẻ để tính cho toàn bộ hàng bán sỉ. Nếu chiết khấu hoặc phí đã trừ trong giá thực nhận, không cộng lại vào chi phí lần nữa.
Nếu có nhiều loại hàng, tính doanh thu từng loại rồi cộng. Không dùng giá loại đẹp cho cả trái loại hai, hàng nhỏ và sản lượng không được thanh toán.
6. Phân biệt phần tiền còn lại và lợi nhuận mô hình
Doanh thu 100,98 triệu trừ chi hoạt động 57 triệu còn 43,98 triệu đồng. Đây chưa phải lợi nhuận sau toàn bộ chi phí.
Trừ thêm khấu hao phân bổ 18 triệu, kết quả còn:
100,98 − 57 − 18 = 25,98 triệu đồng/vụ.
Trong phạm vi ví dụ, đây là phần chênh sau chi hoạt động và khấu hao, trước thuế và chi phí vốn chưa được đưa vào bảng. Nếu có lãi vay hoặc chi phí khác, phải bổ sung.
Iowa State giải thích dòng tiền và lợi nhuận là hai khái niệm khác nhau. [3] Tiền còn trong tài khoản không tự chứng minh cơ sở đã tạo đủ phần bù cho tài sản hao mòn, và khấu hao là chi phí không đồng nghĩa tiền mặt phải chi đúng ngày phân bổ.
7. Tính giá hòa vốn theo sản lượng giả định
Tổng chi phí mô hình là 57 + 18 = 75 triệu đồng/vụ. Với sản lượng 3.366 kg, giá hòa vốn của phạm vi đang tính là:
75.000.000 ÷ 3.366 ≈ 22.282 đồng/kg.
Nếu giá thực nhận thấp hơn mức này, mô hình không bù đủ các khoản đã đưa vào. Nếu còn chi phí bỏ ngoài bảng, giá hòa vốn đầy đủ sẽ cao hơn.
University of Missouri trình bày phân tích hòa vốn và độ nhạy của chi phí, giá, sản lượng. [4] Khi dùng, cần hiểu giả định chi phí nào giữ nguyên và chi phí nào thay đổi.
Không coi giá hòa vốn là mức bán nên chấp nhận trong mọi trường hợp. Cơ sở còn cần phần bù rủi ro, đầu tư mới và mục tiêu thu nhập; hòa vốn chỉ trả lời một câu hỏi hẹp.
8. Tính sản lượng cần bán để bù chi phí
Ở giá giả định 30.000 đồng/kg, giữ tổng chi phí mô hình 75 triệu đồng, sản lượng hòa vốn là:
75.000.000 ÷ 30.000 = 2.500 kg.
Nếu trái bình quân 1,7 kg, cần bán khoảng 1.471 trái, làm tròn lên từ 2.500 ÷ 1,7.
So với 2.200 cây ban đầu, đó tương đương khoảng 66,8% số cây cho một trái bán được theo giả định một trái/cây. Chỉ số này thay đổi nếu cỡ trái, giá hoặc chi phí đổi.
Cách tính đang tạm giữ tổng chi không đổi để minh họa. Trong thực tế, bao bì, vận chuyển hoặc một số khoản có thể giảm theo lượng hàng; mô hình chi tiết cần cập nhật phần đó thay vì xem 2.500 kg là ngưỡng cố định vĩnh viễn.
9. Kiểm tra kịch bản bất lợi và thuận lợi
Kịch bản bất lợi giả định vẫn có 90% cây cho hàng bán, nhưng trái bình quân chỉ 1,5 kg và giá thực nhận 25.000 đồng/kg. Doanh thu là 74,25 triệu đồng.
Nếu giữ tổng chi phí mô hình 75 triệu để so đơn giản, kết quả là âm 0,75 triệu đồng/vụ.
Kịch bản thuận lợi giả định tỷ lệ có hàng bán 95%, trái 1,8 kg và giá 35.000 đồng/kg. Doanh thu là 131,67 triệu, chênh sau cùng phạm vi chi phí là 56,67 triệu đồng.
Hai kịch bản không phải dự báo. Chúng cho thấy giá, cỡ và tỷ lệ hàng bán có thể thay đổi kết quả mạnh. Nếu các khoản chi thay theo tình huống, phải tính lại thay vì giữ nguyên để trình bày một con số lợi nhuận đẹp.
10. Số vụ mỗi năm cần dựa trên lịch khả thi
Với ba vụ giống hoàn toàn kịch bản cơ sở, kết quả mô hình là 3 × 25,98 = 77,94 triệu đồng/năm, trước các khoản đã nêu là chưa tính.
Nếu chỉ hai vụ, khấu hao phân bổ mỗi vụ là 27 triệu. Mỗi vụ còn 100,98 − 57 − 27 = 16,98 triệu; cả năm là 33,96 triệu đồng.
Sự khác biệt không chỉ nằm ở cách chia khấu hao: cơ sở thực sự có ít đợt doanh thu hơn trong khi tài sản vẫn hao mòn theo thời gian.
Không ép lịch ba hoặc bốn vụ nếu vệ sinh, khí hậu, nguồn cây và thị trường không hỗ trợ. Dữ liệu nghiên cứu kinh tế dưa trong nhà che ở Cornell cũng gắn kết quả với hệ thống, công và các đầu vào cụ thể. [5] Không chuyển số vụ hoặc lợi nhuận của nơi khác thành cam kết cho mô hình Việt Nam.
11. Lập dòng tiền và khoản dự phòng
Vốn đầu tư tài sản chưa đủ để bắt đầu vận hành. Cần tiền trả những khoản phát sinh trước khi bán, cùng dự phòng cho chậm thu, chậm thanh toán hoặc sửa thiết bị.
Nếu vay, lập riêng lịch nhận vốn, lãi và trả gốc. Trả gốc làm giảm tiền mặt nhưng không được tính lại như một chi phí sản xuất nếu đã hạch toán tài sản phù hợp.
Nếu gia đình làm công chưa rút tiền, vẫn nên định giá công để biết mô hình có trả công hợp lý hay không. Tiền chưa chi ra không có nghĩa lao động không có giá trị.
Tài liệu University of Maryland khuyến nghị đưa đủ các khoản sở hữu và hoạt động vào ngân sách. [6] Không tính hoàn vốn bằng cách lấy 420 triệu chia một khoản tiền dư chưa điều chỉnh rồi gọi đó là kết quả chắc chắn.
12. Thay số giả định bằng dữ liệu để ra quyết định
Thu báo giá cùng phạm vi công việc, điều kiện bảo hành và hạng mục chưa gồm. So sánh những báo giá có cùng cơ sở thay vì chỉ nhìn tổng tiền.
Trong vụ, ghi số cây trồng, trái giữ, trái bán theo loại, khối lượng, công, vật tư và tiền thực nhận. Cuối vụ đối chiếu kế hoạch với thực tế để biết biến động đến từ đâu.
Trước đầu tư, chạy thêm tình huống mất một phần vụ, giảm giá, tăng công hoặc chỉ làm được hai vụ. Nếu dòng tiền không chịu được tình huống có khả năng xảy ra, cần điều chỉnh quy mô hoặc phương án trước khi chi.
Mô hình 1.000 m² không có một mức lãi chung. Một bảng tính hữu ích phải cho thấy giả định, phần đã tính và phần còn thiếu, để người trồng quyết định bằng dữ liệu của mình thay vì một con số lợi nhuận được kể lại.
13. Đối chiếu cuối vụ để không ghi trùng doanh thu và chi phí
Bắt đầu từ bảng cân hàng: tổng khối lượng đã thu, lượng bán theo loại, lượng loại và phần còn tồn. Đối chiếu với phiếu cân và hóa đơn. Nếu có hàng gửi bán chưa quyết toán, ghi riêng thay vì coi toàn bộ giá dự kiến là tiền đã nhận.
Tiếp theo đối chiếu chi phí với phạm vi giá bán. Ví dụ, nếu giá thực nhận đã trừ phí vận chuyển do bên mua khấu trừ, không trừ lại đúng phí đó lần nữa ở dòng chi. Ngược lại, nếu báo giá bán tại vườn nhưng cơ sở thực tế phải trả thêm giao hàng, cần bổ sung phần chưa có.
Với công gia đình, ghi số giờ và cách định giá, đồng thời tách số đã trả tiền khỏi phần tính kinh tế. Với vật tư mua còn dư, phân biệt lượng dùng cho vụ này và tồn cho vụ sau. Mua một lần nhiều bao không có nghĩa mọi bao đều là chi phí tiêu dùng của cùng vụ.
Sau cùng so chênh lệch kế hoạch với thực tế theo ba nhóm: sản lượng hàng bán, giá thực nhận và chi phí. Nếu doanh thu giảm vì tỷ lệ loại tăng, tăng giá bán giả định trên bảng sẽ không sửa nguyên nhân kỹ thuật. Nếu chi tăng do sửa chữa bất thường, cần ghi rõ đó là sự kiện nào để đánh giá khả năng lặp lại. Bảng cuối vụ tốt phải giúp chọn công việc cần thay đổi ở vụ tới, bên cạnh việc cho biết còn bao nhiêu tiền.
Tài liệu tham khảo
- Penn State Extension — Budgeting for Agricultural Decision Making. Chi phí hoạt động, sở hữu tài sản và khấu hao kinh tế.
- University of Minnesota Extension — Crop Budgets. Ngân sách mẫu và nhu cầu thay số của cơ sở.
- Iowa State University — Cash Flow and Profitability Are Not the Same. Phân biệt dòng tiền và lợi nhuận.
- University of Missouri — Break-even Pricing, Revenue and Units. Nguyên tắc hòa vốn và phân tích thay đổi.
- Cornell Small Farms — Systems and Economic Data for High Tunnel Melon Production. Chi phí và kết quả gắn với hệ thống thử nghiệm cụ thể; không dùng số tiền làm giá tham khảo Việt Nam.
- University of Maryland Extension — Enterprise Budgeting. Lập đủ khoản chi và đánh giá hoạt động sản xuất.
Bài mới nhất
Đang tải bài mới...
0 nhận xét:
Đăng nhận xét