Người nuôi thường thấy cá tra ngoi lên mặt nước lấy không khí. Đây là khả năng tự nhiên của cá, giúp chúng sống trong nước thiếu oxy tốt hơn nhiều loài khác. Tuy vậy, khả năng này có giới hạn. Cá vẫn có thể bị ngộ độc, tổn thương mang hoặc chết khi môi trường ao xấu.
1. Cá tra lấy oxy bằng hai cách
Cá tra có thể lấy oxy hòa tan trong nước qua mang, đồng thời lấy thêm oxy từ không khí nhờ bóng hơi. Bóng hơi là cơ quan chứa khí nằm trong cơ thể. Ở cá tra, cơ quan này còn tham gia hô hấp, giúp cá nhận oxy khi ngoi lên lấy không khí.
Một nghiên cứu công bố năm 2023 đã đo sự trao đổi khí của cá tra trong nước và không khí. Kết quả cho thấy khi nước thiếu oxy, cá tăng sử dụng nguồn oxy từ không khí. Tuy nhiên, cá vẫn thải phần lớn khí CO2 qua nước. Vì vậy, ngoi lên thở không giúp cá tách khỏi ảnh hưởng của môi trường ao.
2. Nước thiếu oxy và nước có chất độc là hai vấn đề khác nhau
Khi nước thiếu oxy, cá khó lấy đủ oxy qua mang. Khả năng thở khí trời giúp cá bù lại một phần. Nhưng nếu nước có chất độc, lấy thêm không khí chưa chắc giải quyết được vấn đề. Cần kiểm tra chất gì đang gây hại, thay vì gọi chung mọi trường hợp là cá bị ngạt.
Chẳng hạn, nitrit là chất hòa tan có thể làm máu vận chuyển oxy kém. Cá vì thế vẫn có thể khó thở dù nước còn oxy. H2S, thường được gọi là khí độc có mùi trứng thối, cũng có thể gây ngộ độc. Không thể chỉ tăng quạt rồi mặc định cả hai nguy cơ này đã được xử lý.
3. Cá ngoi lên nhiều hơn thường ngày cần được chú ý
Một vài lần ngoi lên lấy khí chưa đủ kết luận cá đang bệnh. Điều cần theo dõi là sự thay đổi so với hoạt động thường ngày của đàn: cá lên dày hơn, tập trung một góc, ăn giảm, bơi yếu hay có số chết tăng. Ghi cả thời điểm để đối chiếu với mưa, mất điện hoặc thay nước.
Ví dụ, sau một đêm mất điện, cá tập trung ở mặt nước nhiều hơn thì phải kiểm tra ngay thiết bị cấp oxy và đo nước. Ngược lại, nếu số đo oxy vẫn khá mà cá tiếp tục khó thở, cần xem thêm mang, nitrit và những nguyên nhân khác. Một số đo tốt không đủ loại trừ mọi vấn đề.
4. Khi cá thở bất thường, kiểm tra theo thứ tự
Trước hết, xác nhận điện và máy cấp oxy có thực sự hoạt động. Nếu cá có biểu hiện nguy cấp, thực hiện phương án duy trì oxy đã chuẩn bị và gọi người phụ trách kỹ thuật. Trong lúc đó, đo oxy hòa tan, nhiệt độ và pH tại nơi cá đang tập trung; đối chiếu thêm những vị trí khác trong ao.
Tiếp theo, ghi các việc vừa xảy ra: thay nguồn nước, tăng thức ăn, dùng hóa chất hoặc hút bùn. Tùy tình huống, cần kiểm tra nitrit, amoni hoặc gửi cá đi chẩn đoán. Hỏi nơi xét nghiệm cách lấy mẫu trước khi gửi. Không tự rải liên tiếp vôi, thuốc sát trùng và men vi sinh khi chưa biết nguyên nhân.
5. Giữ nước tốt giúp cá sử dụng khả năng hô hấp hiệu quả hơn
Quản lý lượng ăn để hạn chế phần dư, theo dõi bùn đáy và bảo trì thiết bị cấp oxy. Nước ở mặt ao có thể khác nước gần đáy, nên chọn vị trí và độ sâu đo phù hợp. Tránh khuấy mạnh lớp bùn lâu ngày khi cá đang yếu vì có thể làm chất bất lợi lan vào nước.
Cũng cần kiểm tra lưới hoặc vật chắn có cản cá tiếp cận mặt nước hay không. Ghi mức ăn, số chết và kết quả đo theo ngày để nhận ra thay đổi sớm. Khả năng thở khí trời giúp cá tra thích nghi với môi trường, nhưng người nuôi vẫn phải kiểm soát oxy, chất thải và chất độc trong ao.
Bảng kiểm tra tại ao nuôi
| Điều quan sát được | Việc cần kiểm tra |
|---|---|
| Cá ngoi lên nhiều hơn thường ngày | Thiết bị cấp oxy; số đo nước; thời điểm bắt đầu |
| Oxy chưa thấp nhưng cá vẫn khó thở | Mang; nitrit; các nguyên nhân khác theo đánh giá chuyên môn |
| Cá bất thường sau hút hoặc đảo bùn | Nước gần đáy; mức độ bùn bị khuấy; diễn biến của cá |
Tài liệu tham khảo
- Aaskov và cộng sự, 2023 — nghiên cứu trao đổi oxy và CO2 ở cá tra thở khí trời.
- UF/IFAS — nitrit và ảnh hưởng đến khả năng vận chuyển oxy của máu cá.
- UF/IFAS — thông tin và mẫu cần chuẩn bị khi chẩn đoán bệnh cá.
- USGS — tài liệu điều tra nguyên nhân cá chết, gồm các nguy cơ từ môi trường nước.
Bài mới nhất
Đang tải bài mới...
0 nhận xét:
Đăng nhận xét