Muốn giảm kháng sinh, trước hết phải làm cho đàn vật nuôi ít mắc bệnh hơn. Thay bao thuốc kháng sinh bằng một bao bột thảo dược, trong khi con giống, nước uống và chuồng trại vẫn có vấn đề, thường chỉ đổi khoản chi chứ chưa giải quyết nguyên nhân. Thảo dược có thể là một phần của chương trình chăm sóc, nhưng cần chọn theo sản phẩm, bằng chứng và mục đích cụ thể.
Kháng thuốc là vi khuẩn thay đổi, không phải con vật “nhờn thuốc”
Kháng kháng sinh, thường viết tắt AMR, xảy ra khi vi sinh vật có khả năng tồn tại trước thuốc vốn có tác dụng với chúng. Trong chăn nuôi, vấn đề thường được nhắc tới là vi khuẩn kháng kháng sinh. Việc dùng thuốc tạo áp lực chọn lọc: những vi khuẩn nhạy bị loại bớt, những vi khuẩn kháng có thể sống và tiếp tục phát triển. Vi khuẩn còn có thể trao đổi vật liệu di truyền mang khả năng kháng.
Người nuôi dễ nhận thấy hiện tượng điều trị khó hơn, đàn hồi phục chậm hoặc bệnh tái phát. Tuy nhiên, thuốc không hiệu quả còn có thể do chẩn đoán sai, cho uống không đủ, sản phẩm kém chất lượng hoặc bệnh do virus. Vì vậy, không thể nhìn một lần điều trị thất bại rồi kết luận toàn bộ đàn đã “kháng thuốc”. Việc xét nghiệm và đánh giá của bác sĩ thú y giúp phân biệt các tình huống này.
AMR cũng khác tồn dư thuốc. Tồn dư là chất thuốc hoặc chất chuyển hóa còn trong thịt, trứng, sữa; thời gian ngừng thuốc giúp kiểm soát nguy cơ đó. Một lô sản phẩm đạt kiểm tra tồn dư không có nghĩa trang trại không tồn tại vi khuẩn kháng. Ngược lại, một kết quả phát hiện vi khuẩn kháng không tự động chứng minh thịt có tồn dư vượt giới hạn. Hai vấn đề cần hai cách kiểm soát.
Hiểu đúng lộ trình kháng sinh trong thức ăn tại Việt Nam
Nghị định 13/2020/NĐ-CP quy định lộ trình sử dụng kháng sinh để phòng bệnh trong thức ăn chăn nuôi, với mốc cuối được nêu là hết ngày 31/12/2025 đối với nhóm còn lại. Khi tổ chức sản xuất sau mốc này, cơ sở cần đối chiếu văn bản hiện hành và các sửa đổi liên quan, đồng thời phân biệt thức ăn có kháng sinh để phòng bệnh với việc điều trị động vật mắc bệnh theo quy định thú y.
Không nên diễn giải mốc thời gian trên thành “từ nay mọi hình thức dùng kháng sinh đều bị cấm”. Cách hiểu đó có thể khiến vật nuôi bị trì hoãn điều trị. Trại nên yêu cầu nhà cung cấp thức ăn xác nhận thành phần, mục đích sử dụng và hồ sơ sản phẩm; lưu riêng đơn điều trị, số đàn, thời gian dùng và thời gian ngừng thuốc. Phần pháp lý của một sản phẩm phải được kiểm tra trước khi mua, không suy ra từ tên thương mại.
Những việc giảm nhu cầu dùng thuốc có thể làm ngay
Hãy bắt đầu bằng số liệu của các lứa gần nhất: bệnh thường xuất hiện ở tuổi nào, trong chuồng nào, sau thao tác nào? Nếu tiêu chảy tăng sau cai sữa, cần xem lượng ăn, thay đổi khẩu phần, nhiệt độ và nước uống. Nếu bệnh hô hấp tập trung ở cuối chuồng, cần kiểm tra phân bố gió, bụi và khí độc. Cùng một tên bệnh có thể chịu ảnh hưởng mạnh từ điều kiện nuôi khác nhau.
Tiếp theo là con giống có hồ sơ sức khỏe, cách ly hợp lý, vệ sinh giữa lứa, lịch vaccine và kiểm soát người, xe, dụng cụ vào trại. Nước uống phải đủ cả chất lượng lẫn lưu lượng ở đầu uống xa nhất. Thức ăn cần phù hợp giai đoạn và được bảo quản khô. Đây là những khoản đầu tư tạo nền để một phụ gia có cơ hội thể hiện tác dụng, thay vì phải bù cho sai sót quản lý.
Theo nguyên tắc sử dụng kháng sinh có trách nhiệm của WOAH, bác sĩ thú y cần dựa vào bệnh sử, khám và xét nghiệm khi thích hợp để lựa chọn can thiệp. Người nuôi cần làm đúng hướng dẫn đã được kê, theo dõi đáp ứng và báo lại khi bệnh tiến triển. Tự đổi liên tiếp nhiều thuốc hoặc ngừng tùy ý khi đàn vừa khá lên sẽ làm việc đánh giá khó hơn.
Thảo dược có thể đóng góp ở mức nào?
Một số phụ gia nguồn gốc thực vật được nghiên cứu về tiêu hóa, trạng thái chống oxy hóa hoặc thay đổi hệ vi sinh ruột. Những kết quả đó mở ra lựa chọn hỗ trợ chăn nuôi. Tuy vậy, kết quả trên gà khỏe ăn một chế phẩm chuẩn hóa không chứng minh cây tươi có thể chữa nhiễm khuẩn huyết, cũng không chứng minh hiệu quả trên lợn, bò hoặc thỏ.
Khi đánh giá sản phẩm, cần biết tên khoa học, bộ phận cây, cách chế biến, chất chỉ thị và hàm lượng. Tinh dầu tỏi, bột tỏi và chiết xuất tỏi không phải cùng một nguyên liệu. Một sản phẩm phối hợp còn có chất mang và thành phần khác. Chỉ đọc tên cây rồi áp dụng liều của một nghiên cứu khác là bỏ qua phần quyết định lượng hoạt chất thực nhận.
Không có cơ sở để hứa rằng dùng thảo dược sẽ hoàn toàn không tạo nguy cơ kháng hoặc luôn giữ nguyên mọi lợi khuẩn. Hoạt chất sinh học cũng tác động lên vi sinh vật và mô vật nuôi. Giá trị thực tế phải thể hiện bằng đàn khỏe, năng suất, mức dùng thuốc hợp lý và chi phí, đi cùng theo dõi an toàn.
Tình huống: giảm thuốc nhưng bệnh tăng thì kết luận thế nào?
Giả sử trại bỏ kháng sinh dùng thường quy rồi thêm một phụ gia thảo dược. Khoản thuốc giảm, nhưng số con phải loại tăng. Không thể báo thành công chỉ bằng tiền thuốc; cần kiểm tra bệnh, khẩu phần và mức thực hiện an toàn sinh học. Những con cần điều trị vẫn phải được xử lý, đồng thời tách ảnh hưởng của thay đổi chương trình khỏi hiệu quả phụ gia.
Trong đợt rà soát, hãy dựng một trục thời gian gồm ngày thay cám, nhập giống, vaccine, sự cố nước và bệnh. Nếu bệnh bắt đầu trước khi thêm phụ gia, không nên quy nguyên nhân cho sản phẩm đó. Nếu chỉ có một lứa trước và sau, kết luận cần giữ ở mức quan sát, chưa phải quan hệ nhân quả.
Thiết kế một đợt đánh giá có thể tin cậy
Nếu trại muốn thử phụ gia, hãy chọn đàn ổn định và sản phẩm có hướng dẫn phù hợp loài nuôi. Giữ giống, tuổi, khẩu phần nền, vaccine và chăm sóc tương đương giữa nhóm thử và nhóm so sánh. Không rút biện pháp phòng bệnh đang cần thiết chỉ để “thử cho rõ”. Các trường hợp mắc bệnh vẫn phải được chăm sóc và điều trị theo đánh giá thú y.
Ghi lượng thức ăn, lượng sản phẩm thực dùng, tăng trọng, tỷ lệ chết và loại thải, số con điều trị, nguyên nhân điều trị và chi phí. Đơn vị so sánh cần phù hợp: nhiều ô chuồng độc lập tốt hơn một ô duy nhất mỗi bên. Nếu cả nhóm thử nằm ở khu chuồng mát hơn, rất khó biết kết quả đến từ phụ gia hay môi trường.
Khi kết thúc, so sánh chi phí trên mỗi kilôgam sản phẩm bán được, đồng thời kiểm tra sức khỏe và phúc lợi. “Không dùng thuốc” chỉ là một thông tin về cách nuôi, chưa phải thước đo đủ cho thành công. Mục tiêu đáng theo đuổi là giảm bệnh, giảm việc dùng thuốc không cần thiết và vẫn điều trị kịp thời cho con vật cần điều trị.
Bảng theo dõi để áp dụng tại trại
| Điểm cần kiểm tra | Cách ghi và quyết định |
|---|---|
| Sử dụng thuốc | Ghi hoạt chất, lý do, số con, thời gian và đơn điều trị; không chỉ tổng tiền. |
| Sức khỏe và sản lượng | Đối chiếu chết loại, tăng trưởng và sản phẩm bán được cùng giai đoạn. |
Tài liệu tham khảo
- Nghị định 13/2020/NĐ-CP — văn bản trên Công báo Chính phủ; cần đối chiếu các văn bản sửa đổi khi áp dụng
- WOAH, Chương 6.10 — sử dụng kháng sinh có trách nhiệm trong thú y
Bài mới nhất
Đang tải bài mới...
0 nhận xét:
Đăng nhận xét