ĐO ĐỂ HIỂUHIỂU ĐỂ CHỦ ĐỘNG

Thứ Sáu, 14 tháng 8, 2026

Dinh dưỡng, gan tụy và tiêu hóa ở tôm: cần nhìn như một hệ thống

Dinh dưỡng, gan tụy và tiêu hóa ở tôm: cần nhìn như một hệ thống

Ao nuôi và hệ thống quản lý nước

BÀI 35 / 50 · KIẾN THỨC NUÔI TÔM

Đường tiêu hóa của tôm phản ánh rất nhanh chất lượng thức ăn và sức khỏe của gan tụy.

Bà con thường nhận ra các vấn đề tiêu hóa qua

  • tôm giảm ăn
  • ruột không đầy
  • thức ăn trong ruột không liên tục
  • phân bất thường
  • tăng trưởng kém.
[Hình 9.6. So sánh đường ruột của tôm ăn tốt với đường ruột ít thức ăn và không liên tục.]

Nguyên nhân không chỉ nằm ở đường ruột

Một con tôm có ruột rỗng có thể do

  • thức ăn không hấp dẫn
  • tôm đang stress
  • môi trường xấu
  • gan tụy hoạt động kém
  • bệnh truyền nhiễm
  • EHP
  • AHPND
  • các vấn đề hệ vi sinh đường tiêu hóa.

Do đó, “ruột xấu” không nên được xử lý như một bệnh độc lập.

Vai trò của enzyme tiêu hóa

Gan tụy và đường tiêu hóa của tôm tiết nhiều enzyme để phân giải

  • protein
  • lipid
  • carbohydrate.

Khi gan tụy bị tổn thương hoặc tôm chịu stress kéo dài, hiệu quả tiêu hóa và hấp thu có thể giảm.

Không nên diễn đạt đơn giản rằng EHP luôn trực tiếp “ức chế amylase, lipase và trypsin” như một cơ chế cố định cho mọi trường hợp. Tác động của EHP đến dinh dưỡng chủ yếu liên quan đến việc ký sinh và làm tổn thương tế bào gan tụy, từ đó ảnh hưởng chức năng tiêu hóa – hấp thu.

[Hình 9.7. Vai trò của gan tụy và đường ruột trong quá trình tiêu hóa – hấp thu dinh dưỡng.]

SUY GIẢM CHỨC NĂNG GAN TỤY

Gan tụy là một trong những cơ quan trung tâm của hệ tiêu hóa tôm.

Nó tham gia

  • tiết enzyme tiêu hóa
  • hấp thu chất dinh dưỡng
  • dự trữ lipid và glycogen
  • chuyển hóa
  • xử lý nhiều chất đi vào cơ thể.
[Hình 9.8. Các chức năng chính của gan tụy tôm.]

Vì sao gan tụy dễ bị ảnh hưởng?

Gan tụy tiếp xúc trực tiếp với nhiều chất từ thức ăn và đường tiêu hóa, đồng thời là cơ quan đích của một số tác nhân quan trọng như:

  • AHPND
  • EHP
  • NHP
  • một số độc tố
  • thức ăn kém chất lượng
  • stress kéo dài.

Khi gan tụy suy giảm chức năng, bà con có thể thấy

  • giảm ăn
  • gan tụy nhạt hoặc teo
  • ruột ít thức ăn
  • tăng trưởng chậm
  • tôm yếu.
[Hình 9.9. So sánh gan tụy khỏe với một số dạng gan tụy bất thường.]

Có thể “bổ gan” để tái tạo gan tụy không?

Đây là chỗ cần rất thận trọng.

Nhiều thảo dược như atisô, diệp hạ châu, tỏi, gừng và các chiết xuất thực vật có các hợp chất sinh học đáng quan tâm và đã được nghiên cứu trong dinh dưỡng thủy sản.

Nhưng không nên chuyển thành các khẳng định kiểu

“dùng atisô để tái tạo tế bào gan”hoặc“mật gấu giúp gan tôm nâu bóng đẹp”.

Màu gan không phải chỉ tiêu duy nhất phản ánh chức năng gan tụy, và hiện không có bằng chứng đủ để coi một loại thảo dược cụ thể là thuốc phục hồi gan tụy trong mọi trường hợp.

Nguyên tắc đúng hơn là

tìm nguyên nhân gây tổn thương gan tụy → loại bỏ nguyên nhân → tối ưu thức ăn và môi trường → hỗ trợ dinh dưỡng phù hợp.

THIẾU HOẶC MẤT CÂN BẰNG DINH DƯỠNG

Tôm cần một khẩu phần cân đối giữa

  • protein
  • lipid
  • carbohydrate
  • vitamin
  • khoáng
  • acid béo thiết yếu
  • amino acid thiết yếu.
[Hình 9.10. Các nhóm dinh dưỡng chính cần thiết cho tăng trưởng và sức khỏe của tôm.]

Không phải cứ tăng protein hoặc tăng lượng thức ăn là tôm sẽ lớn nhanh hơn.

Nếu khẩu phần mất cân bằng, tôm có thể

  • tăng trưởng kém
  • hệ số thức ăn tăng
  • lột xác không tốt
  • sức chống chịu giảm
  • chất thải nitơ tăng
  • chất lượng nước xấu đi.

“Bệnh đói” thực chất là gì?

Tôm bị thiếu thức ăn kéo dài hoặc không tiếp cận được thức ăn đầy đủ có thể:

  • ruột thường xuyên rỗng
  • tăng trưởng chậm
  • cơ thể gầy
  • sức khỏe giảm.

Nhưng trong thực tế, hiện tượng này có thể xuất hiện ngay cả khi người nuôi đã cho đủ lượng thức ăn, nếu:

  • mật độ phân bố không đều
  • thức ăn chìm sai vị trí
  • tôm yếu không bắt mồi
  • thức ăn kém hấp dẫn
  • môi trường làm tôm giảm ăn.

Vì vậy

Cho đủ thức ăn chưa chắc tất cả tôm đều ăn đủ.

VAI TRÒ CỦA VITAMIN

Vitamin tham gia vào nhiều phản ứng chuyển hóa và giúp duy trì sức khỏe bình thường của tôm.

Trong đó, vitamin C – acid ascorbic thường được quan tâm vì có vai trò trong:

  • hình thành mô liên kết
  • chống oxy hóa
  • đáp ứng stress
  • một số quá trình miễn dịch.

Thiếu vitamin C nghiêm trọng đã được ghi nhận có thể liên quan đến các bất thường mô và sức khỏe ở giáp xác.

Tuy nhiên, không nên đơn giản hóa

“đen mang = thiếu vitamin C”.

Đen mang có rất nhiều nguyên nhân khác như nấm, vi khuẩn, chất hữu cơ, sinh vật bám và tổn thương mô mang.

[Hình 9.11. Vai trò của vitamin C trong chuyển hóa và đáp ứng stress của tôm.]

Bổ sung vitamin cũng cần hợp lý. Nhiều hơn không phải lúc nào cũng tốt hơn, đặc biệt khi thức ăn công nghiệp đã được bổ sung theo công thức hoàn chỉnh.

0 nhận xét:

Đăng nhận xét