Nhận biết và chẩn đoán bệnh tôm: đừng kết luận từ một dấu hiệu

BÀI 02 / 50 · KIẾN THỨC NUÔI TÔM

Người chăm ao mỗi ngày chính là người có cơ hội phát hiện bệnh sớm nhất.

1. Phát hiện càng sớm càng tốt

Hãy tạo thói quen quan sát tôm vào những thời điểm cố định và chú ý đến:

• lượng thức ăn và tốc độ bắt mồi
• hoạt động bơi
• sự phân bố của tôm trong ao
• màu sắc cơ thể
• mang và vỏ
• gan tụy
• đường ruột
• phân
• quá trình lột xác
• tôm yếu hoặc tôm chết xuất hiện trong vó, đáy ao và khu vực ven bờ.

Một thay đổi nhỏ nhưng xảy ra đồng loạt trong đàn đôi khi quan trọng hơn một vài con tôm có hình dạng bất thường.

2. Đừng nhìn một dấu hiệu rồi kết luận ngay một bệnh

Đây là nguyên tắc đặc biệt quan trọng.

Tôm bỏ ăn không phải là tên bệnh. Ruột rỗng không phải là tên bệnh.

Gan tụy nhạt màu cũng chưa phải là kết luận bệnh.

Phân trắng là một biểu hiện/hội chứng, không tự nó xác định được nguyên nhân.

Nhiều bệnh và sự cố môi trường có biểu hiện bên ngoài giống nhau. Vì vậy, sổ tay sẽ giúp bà con đi từ dấu hiệu → nhóm nguyên nhân nghi ngờ → kiểm tra → chẩn đoán, thay vì nhìn một biểu hiện rồi vội mua thuốc xử lý.

3. Kiểm tra nước song song với kiểm tra tôm

Khi tôm bất thường, một trong những việc đầu tiên là kiểm tra môi trường.

Đặc biệt chú ý đến DO, pH, nhiệt độ, độ mặn, độ kiềm, NH₃, NO₂⁻ và các dấu hiệu bất thường của đáy ao, tảo và màu nước.

Nếu tôm nổi đầu lúc gần sáng, chẳng hạn, việc đầu tiên không nên là tìm thuốc trị bệnh mà phải nghĩ ngay đến khả năng thiếu oxy và kiểm tra điều kiện ao.

4. Xét nghiệm để xác nhận khi cần thiết

Quan sát bên ngoài giúp nghi ngờ, nhưng nhiều trường hợp không đủ để kết luận.

PCR và qPCR là những công cụ quan trọng để phát hiện nhiều tác nhân gây bệnh trên tôm. Tùy trường hợp còn có thể cần soi tươi, kiểm tra vi khuẩn, mô bệnh học hoặc các phương pháp xét nghiệm chuyên môn khác.

Kết quả xét nghiệm cũng cần được đọc cùng với biểu hiện của đàn tôm và tình trạng ao. Việc phát hiện vật liệu di truyền của một tác nhân không phải trong mọi trường hợp đều có nghĩa tác nhân đó là nguyên nhân duy nhất gây ra vấn đề đang quan sát.

5. Xử lý nguyên nhân, không chạy theo triệu chứng

Khi tôm có vấn đề, cần xác định nguyên nhân trước khi quyết định can thiệp.

Nếu nguyên nhân chính là thiếu oxy thì ưu tiên phải là cải thiện oxy. Nếu NH₃ hoặc NO₂⁻ tăng thì phải xem lại chất lượng nước, thức ăn, sinh khối và khả năng xử lý chất thải. Nếu nghi ngờ bệnh truyền nhiễm thì cần lấy mẫu xác nhận và đồng thời tăng cường các biện pháp an toàn sinh học để tránh phát tán sang ao khác.

Đặc biệt, không nên tự ý sử dụng kháng sinh chỉ vì thấy tôm bỏ ăn, phân trắng hoặc gan tụy bất thường. Kháng sinh không điều trị được bệnh do virus và việc sử dụng không đúng có thể làm tăng nguy cơ kháng kháng sinh, ảnh hưởng môi trường và an toàn thực phẩm.

6. Phòng bệnh luôn là lớp bảo vệ đầu tiên

Đối với những bệnh virus nguy hiểm như bệnh đốm trắng, không có thuốc đặc hiệu để chữa đàn tôm đã nhiễm bệnh. Vì vậy, chiến lược hiệu quả nhất vẫn là ngăn mầm bệnh vào ao và giữ đàn tôm trong điều kiện ít stress nhất có thể.

Có thể ghi nhớ bằng một chuỗi rất đơn giản

Giống tốt → Nước tốt → Đáy sạch → Thức ăn hợp lý → Oxy đầy đủ → An toàn sinh học → Theo dõi hằng ngày → Phát hiện sớm → Chẩn đoán đúng → Xử lý đúng nguyên nhân.

Đó cũng chính là nguyên tắc xuyên suốt của cuốn sổ tay này.

Nguồn biên soạn: Nội dung được biên tập từ tài liệu “Sổ tay tôm” do Đặng Hữu Tùng cung cấp. Dấu hiệu ngoài ao chỉ giúp khoanh vùng; không dùng một dấu hiệu đơn lẻ để kết luận bệnh. Khi tôm chết tăng nhanh hoặc nghi bệnh truyền nhiễm, cần lấy mẫu và chọn xét nghiệm phù hợp.

Đọc tiếp trong mục Nuôi tôm

• Những yếu tố quyết định sức khỏe của tôm
• Tra cứu dấu hiệu bất thường ở tôm: nên kiểm tra gì trước?

Xem tất cả bài kiến thức nuôi tôm