Khi kiểm tra chuồng, người nuôi thường chú ý bò ăn được bao nhiêu và cho bao nhiêu sữa. Thời gian nằm nghỉ cũng cần được theo dõi. Bò phải đứng chờ lâu, thiếu chỗ nằm hoặc đau khi nằm xuống sẽ khó sinh hoạt bình thường.
Để tìm nguyên nhân, cần xem bò nằm ở đâu, đứng dậy thế nào và nhai lại có đều không. Chỉ ghi tổng số giờ nằm trong ngày sẽ bỏ sót nhiều thông tin.
1. Nằm nghỉ khác với ngủ
Bò có thể nằm nhưng vẫn thức và nhai lại. Vì vậy, 12 giờ nằm không đồng nghĩa 12 giờ ngủ. Giấc ngủ chỉ chiếm một phần thời gian nghỉ và thường được chia thành nhiều đợt trong ngày. [1]
Cảm biến gắn ở chân có thể nhận biết tư thế đứng, nằm hoặc bước đi tùy loại thiết bị. Tuy nhiên, số liệu tư thế không đủ để xác định bò đang ngủ sâu. Người xem ứng dụng cần hiểu thiết bị đang đo điều gì.
Nhai lại là quá trình bò ợ thức ăn lên miệng, nhai thêm, trộn với nước bọt rồi nuốt xuống. Bò có thể nhai lại khi đứng hoặc nằm. Do hai hoạt động có thể diễn ra cùng lúc, không cộng thời gian nằm và thời gian nhai lại như hai phần riêng biệt của một ngày.
2. Bò cần bao nhiêu thời gian nằm?
Khoảng 12–14 giờ nằm nghỉ mỗi ngày thường được dùng làm mục tiêu khi tạo điều kiện nghỉ cho bò sữa. Nhưng lượng nằm thực tế thay đổi theo tuổi, giai đoạn cho sữa, thai kỳ và sức khỏe. Bò cạn sữa có thể có nhịp sinh hoạt khác bò vừa đẻ. [2]
Do đó, hãy so các con có điều kiện tương tự và theo dõi thay đổi của chính từng con. Một con đang nằm ổn định rồi giảm nhiều giờ cần được kiểm tra. Nếu cả nhóm cùng giảm sau khi đổi lịch vắt, hãy xem lại thời gian đi lại và đứng chờ.
Thời gian nhai lại cũng cần được đọc theo cách đó. Mức 450–550 phút/ngày có thể được nhắc trong một số tài liệu, nhưng không phải con số bắt buộc cho mọi bò. Lượng ăn, loại thức ăn và sức khỏe đều có thể làm thay đổi kết quả.
3. Đi vắt sữa quá lâu sẽ lấy bớt thời gian ăn và nghỉ
Tính từ khi rời khu nằm đến khi trở về, một lượt vắt gồm cả đi đường, chờ và lên giàn. Nếu chỉ ghi thời gian máy vắt hoạt động, người quản lý sẽ không thấy bò đã đứng chờ bao lâu.
Ví dụ, trại vắt ba lần mỗi ngày. Mỗi lần một con mất 80 phút để đi, chờ và trở về, tổng cộng là bốn giờ. Nếu tổ chức lại để còn 50 phút mỗi lần, con đó có thêm 90 phút ở khu chuồng. Khoảng thời gian này có thể được dùng để ăn, uống hoặc nghỉ.
Hãy theo dõi cả con đi đầu và con về cuối trong nhóm. Nhóm quá đông so với năng lực giàn vắt thường khiến một số con phải chờ lâu. Có thể cần chia nhóm nhỏ hơn hoặc đổi thời điểm dồn bò.
Khi bò đang nóng, hạn chế việc gom quá sớm hoặc để đứng chật tại sân chờ. Quạt và nước làm mát cần được kiểm tra ở chính khu vực này.
4. Xem bò sử dụng ô nằm để biết thiết kế có phù hợp
Đứng quan sát một vài con từ lúc đi vào ô đến khi nằm xuống. Chú ý bò có do dự lâu, va đầu vào thanh chắn, quỳ khó hoặc phải nằm lệch không. Khi đứng dậy, đầu và thân cần có đủ khoảng trống để chuyển tư thế.
Nếu nhiều con chỉ đặt hai chân trước vào ô rồi đứng lâu, hãy kiểm tra bề mặt, độ nóng và các thanh chắn. Nếu bò nằm ngoài lối đi, cần xem ô có quá chật, ướt hoặc khó tiếp cận không. Những dấu hiệu lặp lại ở nhiều con đáng chú ý hơn một lần quan sát riêng lẻ.
Bề mặt cần đủ êm và khô. Kiểm tra cả phần đệm nơi bầu vú tiếp xúc, vì mặt trên nhìn khô vẫn có thể ẩm bên dưới. Xem gối chân có sưng, trầy hoặc mất lông không. Những tổn thương này giúp nhận ra vấn đề tiếp xúc với nền. [4]
5. Đếm số ô dùng được
Chuồng có đủ số ô trên bản vẽ chưa chắc đủ chỗ nghỉ. Ô hỏng, ngập ướt hoặc bị đồ vật chắn không được tính như một chỗ nằm bình thường.
Giả sử chuồng có 100 ô và 110 bò. Nếu cả 100 ô đều dùng được, số bò đã nhiều hơn số ô. Khi mười ô bị hỏng hoặc thường xuyên ướt, chỉ còn 90 chỗ nghỉ cho 110 bò. Việc tranh chỗ sẽ tăng, nhất là với bò yếu hoặc bò lứa đầu.
Hãy kiểm tra số ô hữu dụng và sự cạnh tranh ở nhiều thời điểm. Ngoài chỗ nằm, còn cần đủ chỗ ăn, uống và đường đi. Bò có giường nhưng phải chờ ăn hoặc chờ nước vẫn bị mất thời gian sinh hoạt. [5]
6. Đọc số phút nhai lại như thế nào?
Trước hết, xác định mức thường ngày của cá thể khi khỏe và ăn ổn định. Nếu một con thường nhai lại khoảng 500 phút/ngày rồi giảm còn 350 phút, mức giảm là 150 phút, tương đương 30%. Đây là lý do để đi kiểm tra con đó.
Khi kiểm tra, xem bò có ăn ít, sốt, đi đau chân hoặc có vấn đề sau đẻ không. Giảm nhai lại có thể đi cùng nhiều tình trạng khác nhau. Chỉ từ số phút trên ứng dụng chưa thể xác định bệnh và chọn thuốc.
Nếu cả nhóm giảm cùng lúc, hãy xem thức ăn có vừa đổi, nước có thiếu hoặc chuồng có nóng hơn không. Đồng thời kiểm tra thiết bị: vòng đeo lỏng, pin yếu hoặc chậm gửi dữ liệu cũng có thể làm số liệu thay đổi.
Người nuôi nên kiểm tra trực tiếp một số bò có cảnh báo để biết phần mềm có phản ánh đúng tình trạng đàn không. Khi thay thiết bị khác hãng, cần chú ý cách nhận diện hành vi có thể khác nhau.
7. Nằm nhiều hoặc nằm ít đều cần xem nguyên nhân
Bò đau chân có thể nằm lâu vì ngại đứng. Cũng có con đứng lâu vì việc hạ mình xuống gây đau. Vì vậy, số giờ nằm cần được đọc cùng dáng đi và cách đổi tư thế.
Chú ý bò cong lưng, bước ngắn, tránh chịu lực ở một chân hoặc đứng dậy khó. Kiểm tra nền trơn, chỗ va chạm và tình trạng móng. Khi có dấu hiệu bệnh, cần chăm sóc và đánh giá thú y phù hợp.
Nghiên cứu thực nghiệm về hạn chế nằm và hạn chế ngủ cho thấy hành vi và năng suất có thể bị ảnh hưởng khác nhau tùy điều kiện. [3] Người nuôi không nên quy đổi mỗi giờ thiếu nằm thành một lượng sữa mất cố định. Hãy dùng dữ liệu để tìm điều cần sửa trong chăm sóc.
8. Một buổi kiểm tra tại chuồng nên làm gì?
- Đếm số ô sạch, khô và dùng được; ghi riêng ô hỏng hoặc bị chắn.
- Quan sát bò nằm xuống và đứng dậy ở một số ô khác nhau.
- Kiểm tra gối chân, dáng đi và độ sạch bầu vú.
- Đo tổng thời gian bò rời khu nằm để đi vắt, gồm cả thời gian chờ.
- Xem lại thay đổi nhai lại, lượng ăn và những con có biểu hiện bất thường.
Sau khi sửa ô, giảm thời gian chờ hoặc chỉnh làm mát, tiếp tục theo dõi trong các khung giờ giống nhau. Ghi bò chuyển nhóm và thay đổi thức ăn để việc so sánh có ý nghĩa. Cần thấy bò sử dụng chỗ nghỉ thuận lợi hơn, ăn uống bình thường và bớt những dấu hiệu đau hoặc khó chịu.
Tài liệu tham khảo
- University of Kentucky — Are Your Cows Getting Enough Sleep Each Night?
- Cornell Cooperative Extension — Understanding Dairy Cow Lying Behavior.
- Kull và cộng sự, 2019 — Effects of acute lying and sleep deprivation on the behavior of lactating dairy cows. PLOS ONE.
- University of Wisconsin–Madison — Hoof Health and Housing.
- University of Minnesota Extension — How overstocking affects cow performance.
Bài mới nhất
Đang tải bài mới...
0 nhận xét:
Đăng nhận xét