Một con bò đang ăn bình thường bỗng căng hông trái, bồn chồn và thở nặng. Đây là tình huống cần gọi thú y ngay, nhất là khi bụng phình nhanh hoặc con vật há miệng thở. Chướng hơi dạ cỏ có thể tiến triển rất nhanh; chờ đủ các dấu hiệu quen thuộc mới gọi người hỗ trợ sẽ làm mất thời gian quan trọng.
Điều người nuôi cần hiểu là khí bị giữ lại theo cách nào. Có trường hợp khí tụ thành một khoảng tự do, có trường hợp khí nằm trong lớp bọt bền. Hai tình huống này có thể trông gần giống nhau nhưng không đáp ứng giống nhau với ống thông hoặc dụng cụ chọc thoát khí.
1. Khí lên men bình thường thoát ra bằng cách nào?
Vi sinh vật trong dạ cỏ lên men thức ăn và tạo khí. Bình thường, bò tống phần lớn lượng khí này ra qua động tác ợ. Khi cơ chế thoát khí bị cản trở, dạ cỏ căng lên và gây áp lực lên các cơ quan xung quanh.[1]
Trong chướng hơi thể khí tự do, khí không thoát được dù không bị giữ trong bọt. Nguyên nhân có thể là tắc thực quản hoặc một rối loạn ảnh hưởng đến khả năng ợ. Vì vậy, giải phóng khí chỉ là một phần của xử lý; còn phải tìm nguyên nhân khiến bò không ợ được.
Trong thể bọt, nhiều bọt nhỏ giữ khí lẫn trong chất chứa dạ cỏ. Bọt không dễ nhập thành túi khí để bò ợ ra. Một lỗ thoát khí nhỏ vì thế có thể không giải quyết được áp lực như người nuôi tưởng.[1]
2. Những tình huống cho ăn nào làm tăng nguy cơ?
Đồng cỏ có nhiều cây họ đậu non, chẳng hạn cỏ linh lăng hoặc một số loại cỏ ba lá, có thể tạo nguy cơ chướng hơi thể bọt. Nguy cơ còn phụ thuộc cây, giai đoạn sinh trưởng, đàn bò và cách chuyển bãi. Không phải mọi cây họ đậu hay mọi loại cỏ xanh đều gây bệnh như nhau.[2]
Không đưa đàn đang đói thẳng vào bãi có nguy cơ cao. Chuẩn bị thức ăn thô phù hợp, chuyển đổi có kế hoạch và quan sát sát hơn sau khi chuyển bãi. Một đàn đã từng ăn bãi đó không có nghĩa sẽ luôn an toàn khi cây thay đổi theo mùa.[3]
Ở bò vỗ béo, thức ăn nhiều hạt và hạt nghiền quá mịn cũng cần được kiểm tra. Chướng hơi trong điều kiện này có thể đi cùng rối loạn lên men, nên chỉ quy lỗi cho cỏ họ đậu sẽ bỏ sót vấn đề của khẩu phần.[4]
3. Nhìn vào hông trái và nhịp thở
Hõm hông trái là vùng lõm phía trước chân sau bên trái. Khi chướng hơi, vùng này có thể phồng lên rõ. Bò có thể đạp bụng, bồn chồn, ngừng ăn hoặc liên tục thay đổi tư thế. Mức độ căng tăng nhanh đáng lo hơn một bụng đầy ổn định sau ăn.
Thở gắng sức, há miệng, thè lưỡi, đứng không vững hoặc ngã là dấu hiệu nặng. Không chờ bụng phải vượt cao hơn lưng mới coi là nguy hiểm. Sự căng dạ cỏ có thể cản trở hô hấp và tuần hoàn.[3,4]
Không thể khẳng định thể khí hay thể bọt chỉ bằng một bức ảnh. Bác sĩ thú y cần khám và có thể dùng ống thông phù hợp để đánh giá. Nếu nghi tắc thực quản, phải xử lý nguyên nhân thay vì tiếp tục đổ chất lỏng vào miệng.
4. Người nuôi nên làm gì khi phát hiện?
Gọi thú y và mô tả ngắn gọn: bò còn đứng được không, thở như thế nào, bụng phình từ lúc nào, vừa ăn gì và có bao nhiêu con tương tự. Gửi ảnh hoặc đoạn quay ngắn nếu không làm chậm việc hỗ trợ.
Ngăn đàn tiếp cận nguồn thức ăn đang nghi gây sự cố. Với những con chưa có dấu hiệu nặng, chuyển khỏi bãi nguy cơ theo hướng dẫn chuyên môn, nhẹ nhàng và tránh làm đàn chạy. Không cố dắt một con đang khó thở đi quãng xa để “cho vận động ra hơi”.
Giữ khu vực đủ rộng để người xử lý tiếp cận an toàn. Không đứng ở vị trí dễ bị bò đang bồn chồn ép vào vách. Chuẩn bị thông tin thuốc đã dùng, loại thức ăn và địa điểm chính xác để thú y đến nhanh.
5. Vì sao không nên tự đổ dầu hoặc bài thuốc dân gian?
Thuốc phá bọt có thể giúp giải phóng khí trong một số trường hợp thể bọt. Tuy nhiên, việc chọn sản phẩm, đưa thuốc vào đúng nơi và đánh giá đáp ứng cần phù hợp với con bệnh. Các sản phẩm dùng phòng bệnh cũng không mặc nhiên thay được thuốc xử lý cấp cứu.[1,5]
Bò đang khó thở, yếu hoặc nuốt bất thường có nguy cơ hít chất lỏng vào đường hô hấp khi bị ép uống. Việc ghì đầu rồi đổ dầu, rượu, nước gừng tỏi hoặc nước muối có thể gây thêm tổn thương và trì hoãn xử lý đúng.
Không dùng nước rửa chén hoặc hóa chất gia dụng để thay sản phẩm thú y. Tên gọi “phá bọt” không chứng minh một hóa chất an toàn cho bò và thực phẩm. Nếu trại được cấp thuốc dùng trong tình huống khẩn, phải có hướng dẫn bằng văn bản cho sản phẩm và người đã được huấn luyện.
6. Ống thông và trocar có tác dụng khác nhau
Ống thông đưa qua đường miệng có thể giúp giải phóng khí tự do khi được đặt đúng và nguyên nhân cho phép. Với thể bọt, khí không thoát thành luồng như một túi khí thông thường. Kết quả này giúp người khám định hướng xử lý, nhưng người chưa được đào tạo không nên tự luồn ống vì có thể gây tổn thương hoặc đặt sai đường.[1]
Trocar là dụng cụ xuyên vào dạ cỏ để tạo đường giải áp trong tình huống được chỉ định. Nó không phải cách chữa chung cho mọi bụng phình. Đặc biệt, bọt đặc có thể không thoát đủ nhanh qua dụng cụ nhỏ, khiến con vật vẫn nguy kịch dù đã chọc.
Đây là thủ thuật cấp cứu do thú y hoặc người có năng lực được huấn luyện và phân công thực hiện. Bài viết không thể thay cho đào tạo về xác định vị trí, kiểm soát nhiễm bẩn, đánh giá thể bệnh và chăm sóc sau thủ thuật. Không dùng dao hay vật nhọn bất kỳ để làm theo đoạn phim trên mạng.
7. Hết căng bụng chưa có nghĩa đã khỏi
Sau giải áp, vẫn cần theo dõi thở, khả năng đứng, ăn uống và việc bụng có phình trở lại không. Một con bị tắc thực quản hoặc rối loạn vận động dạ cỏ có thể tái chướng nếu nguyên nhân còn tồn tại.
Nếu đã dùng thuốc hay làm thủ thuật, lưu toàn bộ thông tin vào hồ sơ bò. Thực hiện chăm sóc vết can thiệp và thời gian ngừng thuốc theo chỉ định. Không xuất bán ngay chỉ vì nhìn bụng đã xẹp.
Với sự cố liên quan thức ăn, kiểm tra cả đàn chứ không chỉ con nặng nhất. Một số con có thể đang ở giai đoạn sớm hoặc tiếp tục ăn nguồn nguy cơ nếu máng chưa được kiểm soát.
8. Chuẩn bị kế hoạch phòng cho từng trại
Lập danh sách bãi hoặc lô thức ăn từng liên quan đến chướng hơi. Ghi thời điểm xảy ra, cách đưa đàn vào ăn, mức đói trước đó và những thay đổi khẩu phần. Hồ sơ này giúp chọn biện pháp phòng phù hợp hơn việc mua một sản phẩm rồi cho dùng quanh năm.
Thuốc phòng qua khối liếm, thức ăn hoặc nước cần bảo đảm từng con nhận đủ theo hướng dẫn. Lượng tiêu thụ bình quân của đàn không chứng minh mọi con đều được bảo vệ. Sản phẩm được sử dụng tại nước khác cũng cần kiểm tra điều kiện lưu hành và nhãn áp dụng trong nước.[5]
Trại nên có số liên hệ thú y, người dự phòng, đường tiếp cận khu nuôi và hướng dẫn nhận biết dấu hiệu khẩn. Tập cho nhân viên báo sớm một trường hợp hông trái phình bất thường hữu ích hơn việc chỉ truyền nhau một công thức cho uống.
Tài liệu tham khảo
Bài mới nhất
Đang tải bài mới...
0 nhận xét:
Đăng nhận xét