Giảm mê-tan trong chăn nuôi cần đi cùng giữ sức khỏe và hiệu quả sản xuất của đàn. Nếu khí giảm vì bò ăn ít, cho ít sữa hoặc tăng trọng chậm, trại chưa chắc đạt lợi ích mong muốn.
Thức ăn tốt, khẩu phần cân đối và một số phụ gia có thể góp phần giảm phát thải. Tuy nhiên, mỗi giải pháp cần được đánh giá đúng loại bò, công thức và cách đo; không có một mức giảm 30–50% dùng chung cho mọi sản phẩm.
1. Mê-tan từ dạ cỏ hình thành thế nào?
Vi sinh vật dạ cỏ lên men thức ăn, tạo các chất bò dùng làm năng lượng cùng những sản phẩm khác, trong đó có hydro. Một nhóm vi sinh vật cổ gọi là Archaea sinh mê-tan sử dụng các chất này để tạo CH4, tức khí mê-tan.
Phần lớn mê-tan từ tiêu hóa được thải qua miệng khi bò ợ và thở. Đây là nguồn khác với khí hình thành khi phân được lưu trữ. Tài liệu kỹ thuật của USDA NRCS giải thích mối liên hệ giữa loại thức ăn, lên men và sự hình thành mê-tan. [1]
Vì vậy, xây hầm khí sinh học để xử lý phân không đồng nghĩa đã thu được khí bò ợ ra. Hai nguồn cần có biện pháp và cách tính riêng.
2. Phân biệt lượng khí mỗi con và lượng khí trên một kg sữa
Ba cách báo cáo thường gặp là gam CH4/con/ngày, gam CH4 trên kg chất khô ăn vào và gam CH4 trên kg sản phẩm. Mỗi cách trả lời một câu hỏi khác nhau.
Ví dụ giả định, bò A thải 300 g CH4/ngày và cho 30 kg sữa, tương ứng 10 g/kg sữa. Sau thay đổi, bò thải 315 g nhưng cho 35 kg sữa, tương ứng 9 g/kg. Lượng khí mỗi con tăng 5%, trong khi lượng trên mỗi kg sữa giảm 10%.
Ngược lại, nếu khí từ 300 xuống 270 g nhưng sữa từ 30 xuống 25 kg, lượng khí trên kg sữa lại tăng từ 10 lên 10,8 g. Không chọn một chỉ tiêu thuận lợi rồi bỏ chỉ tiêu còn lại.
Khi so đàn có thành phần sữa khác nhau, nghiên cứu có thể quy đổi sữa theo năng lượng hoặc chất béo và protein. Cần giữ cùng cách quy đổi giữa các giai đoạn.
3. Sửa chất lượng thức ăn và quản lý trước
Thu hoạch cỏ phù hợp, giảm phần hỏng và bảo đảm bò tiếp cận thức ăn giúp khẩu phần được thực hiện ổn định. Kiểm tra chất khô, phân bố nguyên liệu và lượng ăn thực tế trước khi thử phụ gia.
USDA NRCS mô tả quản lý chất lượng đồng cỏ và cân đối thức ăn như các phần của chương trình giảm khí nhà kính. [1] Điều này không có nghĩa càng tăng cám càng tốt. Khẩu phần vẫn cần chất xơ phù hợp và bảo vệ chức năng dạ cỏ.
Không cắt giảm thức ăn để đạt lượng khí thấp trong ngắn hạn. Trại cần đồng thời xem sản lượng, thể trạng, nhai lại và các rối loạn tiêu hóa.
4. 3-NOP có bằng chứng, nhưng phải đọc đúng điều kiện
3-NOP là viết tắt của 3-nitrooxypropanol, một chất tác động vào quá trình sinh mê-tan. Trong nghiên cứu năm 2015 trên 48 bò Holstein đang tiết sữa, nhóm dùng 3-NOP có phát thải thấp hơn trung bình khoảng 30% trong thời gian theo dõi 12 tuần, không giảm lượng ăn hoặc sản lượng sữa. [2]
Đây là kết quả của thí nghiệm xác định, không phải cam kết cho mọi đàn. Sản phẩm thương mại, cách phân bố trong khẩu phần và hướng dẫn sử dụng cần được kiểm tra riêng.
Trước khi áp dụng một phụ gia, xác minh sản phẩm được phép dùng tại nơi chăn nuôi, đúng đối tượng và đúng hướng dẫn. Không mua hoạt chất trôi nổi rồi tự quy đổi liều từ bài nghiên cứu.
5. Rong đỏ cần phân biệt đúng loài và loại vật nuôi
Một nghiên cứu năm 2021 dùng rong Asparagopsis taxiformis trên 21 bò đực thiến nuôi thịt ghi nhận mức giảm mê-tan lớn trong điều kiện thử nghiệm. [3] Không lấy mức cao nhất của bò thịt làm mức chắc chắn cho bò sữa.
Rong biển ăn thông thường không thay thế tương đương cho sản phẩm được nghiên cứu. Loài, chất lượng, thành phần hoạt tính và cách bảo quản đều phải được xác định.
Đánh giá cần bao gồm mức bò ăn, sức khỏe, thành phần sản phẩm chăn nuôi và chất lượng phụ gia. Một kết quả trong bình lên men chưa đủ để quyết định hiệu quả khi nuôi cả chu kỳ tại trại.
6. Tannin, tinh dầu và chất béo không có hiệu quả chung
Tannin là nhóm chất thực vật có thể tương tác với protein và vi sinh vật. Phân tích tổng hợp 58 thí nghiệm trên bò sữa không cho thấy tăng sản lượng sữa đã hiệu chỉnh, đồng thời ghi nhận ảnh hưởng đến tiêu hóa đạm. [4] Vì vậy không xem tannin vừa giảm khí vừa chắc chắn tăng sữa.
Với tinh dầu, kết quả phụ thuộc loại hỗn hợp được nghiên cứu. Phân tích tổng hợp về một hỗn hợp cụ thể không chứng minh tỏi, quế hoặc đinh hương tự phối tại trại sẽ có tác dụng tương đương. [5]
Chất béo cũng cần nằm trong giới hạn phù hợp của toàn khẩu phần. Không đổ thêm dầu theo cảm tính để giảm khí vì có thể ảnh hưởng lượng ăn và tiêu hóa xơ. Người làm dinh dưỡng phải xem dạng chất béo, các nguồn đã có và mục tiêu của nhóm bò.
7. Cần phương pháp đo phù hợp với câu hỏi
Không thể xác định lượng CH4 từ mùi chuồng hoặc số lần bò ợ. Cảm biến đo nồng độ khí tại một chỗ cũng không tự cho ra gam mỗi con mỗi ngày nếu chưa biết dòng khí và cách tính.
Wisconsin trình bày các phương pháp như buồng hô hấp và hệ thống GreenFeed, cùng các hạn chế về điều kiện nuôi, lịch lấy mẫu và tính đại diện. [6] Đơn vị đo cần giải thích thiết bị hiệu chuẩn ra sao, đo những con nào và kết quả đại diện giai đoạn nào.
Nếu chỉ dùng mô hình dự báo từ lượng ăn và khẩu phần, ghi rõ là ước tính. Không gọi số mô hình là phát thải đã đo trực tiếp tại trại.
8. Đổi sang CO2 tương đương cần ghi cách tính
CO2 tương đương là cách quy đổi tác động khí nhà kính theo một phương pháp và khoảng thời gian. Hệ số cho mê-tan phụ thuộc bộ hướng dẫn, nguồn khí và mốc thời gian, nên không ghi đơn giản “mạnh gấp 28 lần” trong mọi tình huống.
Phụ lục IPCC AR6 trình bày hệ số GWP trong khung 100 năm và phân biệt nguồn mê-tan. [7] Báo cáo của trại nên giữ cả lượng CH4 gốc, hệ số đã dùng và phạm vi tính.
Nếu chỉ tính khí từ tiêu hóa, cần gọi đúng phạm vi đó. Đánh giá toàn bộ sản phẩm còn có thể phải tính thức ăn mua vào, điện, phân bón và quản lý phân theo phương pháp được chọn.
9. Lập thử nghiệm và tính tiền trước khi mở rộng
Chọn nhóm đại diện, ghi dữ liệu trước thử và có nhóm so sánh phù hợp nếu có thể. Giữ công thức, lịch cho ăn và cách lấy mẫu ổn định; ghi rõ các thay đổi thời tiết hoặc bệnh.
Theo dõi đồng thời khí, chất khô ăn vào, sữa hoặc tăng trọng, thể trạng và chi phí. Nếu bò giảm ăn, cần tìm nguyên nhân trước khi coi khí giảm là thành công.
Ví dụ giả định, phụ gia tăng chi phí 2.000 đồng/con/ngày cho 100 bò thì cần 200.000 đồng/ngày, khoảng 6 triệu đồng trong 30 ngày. Lợi ích từ tiền sữa, thức ăn hoặc hợp đồng môi trường cần có cơ sở tương ứng. Không đưa tiền tín chỉ chưa có hợp đồng vào dòng tiền chắc chắn.
Giảm năng lượng mất dưới dạng khí không tự có nghĩa toàn bộ năng lượng ấy chuyển thành sữa hoặc thịt. Quyết định áp dụng nên dựa vào phát thải được kiểm chứng, sức khỏe đàn và hiệu quả kinh tế sau khi cộng đủ chi phí.
Tài liệu tham khảo
- USDA NRCS — Feed and Animal Management for Greenhouse Gas Reduction.
- Hristov và cộng sự, 2015 — Thử nghiệm 3-NOP trên bò sữa, PNAS.
- Roque và cộng sự, 2021 — Red seaweed supplementation reduces enteric methane in beef steers.
- Phân tích tổng hợp về tannin, sản lượng sữa và sử dụng nitơ ở bò sữa.
- Phân tích tổng hợp về hỗn hợp tinh dầu Agolin Ruminant và phát thải ở bò sữa.
- University of Wisconsin — How can we measure methane emissions from commercial farms?
- IPCC AR6 — Definitions, Units and Conventions, Annex II.
Bài mới nhất
Đang tải bài mới...
0 nhận xét:
Đăng nhận xét