Chọn giống cỏ chỉ theo lời giới thiệu “một hecta nuôi được rất nhiều bò” dễ dẫn đến thiếu thức ăn vào mùa khô. Trại cần biết cỏ cho bao nhiêu chất khô dùng được, ở những tháng nào và với chi phí bao nhiêu.
Pakchong 1 và VA06 thường được chọn cho hệ thống cắt cỏ mang về chuồng. Ruzi có thể dùng làm đồng cỏ hoặc thu cắt. Stylo là cây thức ăn họ đậu, có vai trò khác với các loại cỏ hòa thảo. Cần chọn theo đất, nước, cách sử dụng và đàn bò thay vì tìm một giống thay thế tất cả.
1. Phân biệt đúng các nhóm cây thức ăn
Pakchong 1 là giống cỏ lai được phát triển tại Thái Lan. Philippine Carabao Center giới thiệu nguồn gốc lai giữa cỏ voi và kê ngọc trai, theo báo cáo của người phát triển giống thuộc cơ quan chăn nuôi Thái Lan. [1]
VA06 là giống được sử dụng trong chăn nuôi tại Việt Nam. Khi mua hom, cần có thông tin nơi cung cấp và hướng dẫn tại vùng trồng. Không thể nhận diện chắc chắn giống chỉ bằng lời mô tả “cỏ ngọt, không ngứa”.
Ruzi, tên khoa học Urochloa ruziziensis, thuộc nhóm cỏ hòa thảo. Stylo, thường là Stylosanthes guianensis trong các tài liệu trồng làm thức ăn, thuộc họ đậu. Vì vậy không gọi cả Ruzi và Stylo là “cỏ họ đậu giàu đạm”.
2. Đánh giá đất và nước trước khi mua giống
Lập sơ đồ diện tích có thể tưới, chỗ trũng, phần đất dốc, đường máy đi và khoảng cách về chuồng. Diện tích trên giấy cần trừ phần không thể thu hoạch hoặc phải dành cho đường, mương.
Ruzi cần đất thoát nước và độ phì phù hợp; khả năng tồn tại kém trên đất úng là một hạn chế cần cân nhắc. Hồ sơ giống trong Tropical Forages mô tả rõ đặc điểm này. [2]
Không nên trồng cả diện tích bằng một giống chưa thử tại trại. Bắt đầu ở ô đủ để theo dõi tỷ lệ sống, sâu bệnh, công cắt và mức bò ăn. Có thể giữ ô giống đang dùng bên cạnh để so trong cùng điều kiện.
3. Tính diện tích theo chất khô dùng được
Chất khô là phần thức ăn không tính nước. Giả sử trại có 20 bò, mỗi con cần 6 kg chất khô từ cỏ trồng mỗi ngày. Nhu cầu một năm là 20 × 6 × 365 = 43.800 kg, tức 43,8 tấn chất khô. Phần còn lại của khẩu phần được tính riêng.
Giả sử đồng cỏ thu được 25 tấn chất khô mỗi hecta mỗi năm, và 15% bị mất từ thu hoạch đến cho ăn. Lượng dùng được là 25 × 0,85 = 21,25 tấn. Diện tích tương ứng là 43,8 ÷ 21,25 = khoảng 2,06 ha, chưa tính dự phòng biến động mùa vụ.
Các số trên đều là giả định để minh họa cách tính, không phải năng suất hứa hẹn của bất kỳ giống nào. Trại cần thay bằng năng suất đã cân, chất khô đã đo và tỷ lệ bỏ thực tế.
Với chăn thả, còn phải tính phần để lại giúp cỏ hồi phục và phần bò không ăn. Không dùng nguyên năng suất cắt sát đất để suy ra số bò thả được quanh năm.
4. Đọc con số năng suất đúng cách
Giả sử hai lô đều cho 100 tấn cỏ tươi. Lô A có 15% chất khô, tương ứng 15 tấn chất khô; lô B có 22%, tương ứng 22 tấn. Cân tươi bằng nhau nhưng lượng vật chất làm thức ăn khác đáng kể.
Năng suất cỏ voi và các giống lai thay đổi theo giống, nước, phân bón, nhiệt độ và tuổi cắt. Tropical Forages lưu ý năng suất rất cao trong điều kiện lý tưởng có thể khó lặp lại ở trại; nhiều thân già cũng không đồng nghĩa nuôi bò hiệu quả. [3]
Nghiên cứu VA06 tại Ea Kar có báo cáo cả năng suất tươi và chất khô trong điều kiện thí nghiệm cụ thể. [4] Khi tham khảo, cần xem nơi trồng và cách chăm sóc, không lấy số lớn nhất làm cơ sở vay vốn hoặc tăng đàn.
5. Chọn tuổi cắt theo chất lượng và khả năng mọc lại
Cỏ để lâu thường có nhiều thân hơn. Với nhóm cỏ voi, chất lượng giảm khi phần thân già tăng; cắt quá sát lặp lại cũng có thể làm suy gốc. [3] Cần theo dõi cả năng suất lứa sau, không chỉ cân lứa vừa cắt.
Mốc 35–45 ngày chỉ có thể là điểm tham khảo trong một số điều kiện. Mùa khô thiếu nước và mùa mưa sinh trưởng mạnh không nhất thiết dùng cùng lịch. Stylo cũng không cần cắt cùng ngày với cỏ voi chỉ để thuận tiện đi một lượt.
Nhật ký mỗi lứa nên ghi ngày cắt trước, ngày cắt hiện tại, chiều cao để lại, tỷ lệ thân già, khối lượng và phần bò bỏ. Khi thay lịch, so kết quả qua nhiều lứa và cả chi phí thu hoạch.
6. Dùng Stylo như một thành phần của khẩu phần
Stylo có thể bổ sung nguồn thức ăn họ đậu, nhưng hàm lượng đạm thay đổi theo tỷ lệ lá, giống và điều kiện trồng. Không mặc định mọi lứa đều có 16–18% đạm thô rồi tự bỏ nguồn đạm khác khỏi khẩu phần.
Tropical Forages lưu ý Stylo có thể bị cỏ cao che bóng và giảm tồn tại nếu cắt hoặc chăn thả quá mức. [5] Khi trồng phối hợp, cần kiểm tra phần họ đậu có còn trong ruộng qua từng mùa hay đã bị lấn át.
Với trại cắt mang về, trồng ô riêng có thể giúp chủ động cân tỷ lệ từng loại. Người phối khẩu phần quyết định lượng sử dụng theo phân tích thức ăn và nhu cầu đàn, thay vì xem một loại cây là thức ăn hoàn chỉnh.
7. Bón phân và tưới theo lượng thu đi
Thu cắt liên tục mang chất dinh dưỡng ra khỏi ruộng. Cần xét nghiệm đất, tính cả lượng phân chuồng và dùng kế hoạch bón phù hợp địa phương. Không coi phân hữu cơ là nguồn có thể tưới bao nhiêu cũng được.
Phân cần được quản lý để hạn chế nhiễm bẩn thức ăn và dòng chảy ra nguồn nước. Với phân khoáng hoặc thuốc bảo vệ thực vật, chỉ dùng sản phẩm phù hợp cây thức ăn và tuân thủ hướng dẫn thu hoạch sau sử dụng.
Đo lượng nước tưới, theo dõi độ ẩm và thoát nước sau mưa. Một giống có tiềm năng cao nhưng chi phí bơm quá lớn hoặc thường xuyên bị úng có thể kém phù hợp hơn giống có năng suất vừa phải nhưng ổn định.
8. Chia lô để có thức ăn và thời gian dự trữ
Chia ruộng thành các phần thu hoạch nối tiếp giúp không phải cắt quá nhiều cùng ngày. Kế hoạch phải tính cả thời gian vận chuyển, máy băm và số người cho ăn.
Lập bảng theo tháng, gồm nhu cầu, sản lượng dự kiến và lượng có thể chuyển vào kho. Tổng năm đủ vẫn có thể thiếu trong ba tháng khô. Phần dư mùa thuận lợi cần được chuyển thành thức ăn bảo quản phù hợp, hoặc có nguồn mua dự phòng đã tính chi phí.
Nếu cỏ dư chủ yếu là thân quá già mà bò bỏ, đó không phải lượng dự trữ có chất lượng. Cần xem lại lịch cắt trước khi mở rộng diện tích.
9. Làm cỏ khô và bảo quản rơm cuộn
Cỏ khô được thu và làm giảm nước để bảo quản; rơm là phụ phẩm sau thu hạt. Hai loại không mặc nhiên có cùng giá trị dinh dưỡng. Cỏ thân to cũng khó phơi đều hơn loại thân nhỏ, nên cần chọn cách bảo quản phù hợp.
Minnesota hướng dẫn kiểm soát độ ẩm khi đóng kiện và tránh để kiện hút nước từ nền. Cỏ đóng quá ướt có thể nóng, mốc và có nguy cơ cháy. [6] Mức độ ẩm phù hợp còn phải xét loại và kích thước kiện; không chỉ sờ mặt ngoài thấy khô.
Ghi lô, ngày đóng, kết quả độ ẩm và vị trí kho. Kho cần ngăn mưa tạt, thoát nước và thuận tiện kiểm tra. Khi đưa vào khẩu phần, dùng kết quả phân tích và phần bò thực sự ăn để đánh giá hiệu quả của cả vùng cỏ.
Tài liệu tham khảo
- Philippine Carabao Center — Giới thiệu giống Pakchong 1.
- Tropical Forages — Urochloa ruziziensis.
- Tropical Forages — Cenchrus purpureus and hybrids.
- Phạm Thế Huệ, 2017 — Sinh trưởng và phát triển của cỏ VA06 và Ghine TD58 tại Ea Kar, Đắk Lắk.
- Tropical Forages — Stylosanthes guianensis var. guianensis.
- University of Minnesota — Preserving the value of dry stored hay.
Bài mới nhất
Đang tải bài mới...
0 nhận xét:
Đăng nhận xét