Hệ thống phun nước cho chuồng bò có hai cách làm mát thường gặp. Một cách tạo giọt rất nhỏ để làm mát không khí. Cách kia phun nước lên thân bò rồi dùng quạt hỗ trợ tỏa nhiệt. Hai cách cần điều kiện lắp đặt khác nhau, nên chọn sai có thể làm chuồng ẩm mà bò vẫn nóng.
1. Phun sương làm mát không khí ra sao?
Béc phun sương tạo những giọt nhỏ. Khi nước bay hơi, nó lấy nhiệt từ không khí xung quanh, giúp nhiệt độ không khí giảm. Đồng thời, độ ẩm tăng lên. Cách này phụ thuộc nhiều vào nhiệt độ và độ ẩm ban đầu. [1]
Ở nơi khô, nước thường dễ bay hơi hơn. Ở chuồng vốn nóng ẩm và ít thay không khí, thêm nhiều sương có thể khiến độ ẩm tăng mà hiệu quả làm mát không đạt mong muốn. Nước còn có thể đọng trên thức ăn, đệm nằm và nền.
Vì vậy, trước khi chọn phun sương, cần xem hệ thống sẽ đưa khí ẩm ra ngoài bằng cách nào. Chỉ quan sát nhiệt độ giảm ngay cạnh béc chưa đủ để biết khu bò nằm có được cải thiện hay không.
2. Phun ướt thân bò khác ở điểm nào?
Phun ướt trực tiếp dùng giọt lớn hơn để nước đi qua lớp lông và tiếp xúc với da ở vùng cần làm mát. Nước nhận nhiệt từ cơ thể; khi bay hơi, nó tiếp tục mang nhiệt ra ngoài. Quạt giúp không khí chuyển động qua vùng da ướt.
Cách này thường được bố trí dọc máng ăn hoặc tại khu làm mát. Cần làm ướt đúng vùng thân mà vẫn giữ thức ăn, bầu vú và ô nằm tránh bị nước tạt không cần thiết. Hướng dẫn của Wisconsin và Kansas State đều lưu ý các yêu cầu này. [2][3]
Phun ướt cũng cần nơi thoát nước và trao đổi không khí tốt. Nếu nước tràn xuống nền liên tục còn gió không đến được bò, phải kiểm tra lại thiết kế.
3. Kiểm tra nước có đến đúng chỗ không
Khi chạy thử, quan sát nhiều con đứng ở đầu, giữa và cuối tuyến. Nước cần đến vùng thân dự kiến, thay vì chỉ đọng ở ngọn lông hoặc bay lệch ra ngoài. Kiểm tra xem bò có né béc, hạ đầu hoặc bỏ máng khi phun không.
Tránh để tia nước phun vào mặt, mắt và tai. Nếu nước bắn mạnh khiến bò khó chịu, cần xem lại béc, áp lực hoặc góc đặt. Tăng áp không phải lúc nào cũng làm mát tốt hơn.
Hãy nhìn cả thức ăn và nền dưới máng. Thức ăn bị ướt hoặc nền giữ phân loãng là dấu hiệu cần chỉnh lại. Làm mát phải đi cùng khả năng giữ vệ sinh và đi lại an toàn.
4. Chọn béc theo lưu lượng và áp lực thực tế
Lưu lượng là lượng nước béc phun ra trong một phút. Áp lực nước ảnh hưởng lượng phun và dạng giọt. Khi mua béc, cần yêu cầu thông tin về hai chỉ tiêu này, góc phun và yêu cầu bộ lọc.
Áp lực đo ở phòng bơm có thể khác áp lực tại béc cuối đường ống. Đường ống nhỏ, bộ lọc bẩn hoặc nhiều tuyến mở cùng lúc có thể làm béc cuối phun yếu.
Có thể hứng nước trong một phút để so các béc. Ví dụ béc đầu được 1,8 lít còn béc cuối chỉ 1,0 lít thì hai vùng đang nhận lượng nước khác nhau. Cần kiểm tra cặn, van, đường ống và khả năng cấp của bơm trước khi tăng thời gian phun cho cả tuyến.
Việc đo nên thực hiện khi mở số tuyến giống lúc sử dụng bình thường. Thử riêng một béc rồi kết luận cả hệ thống đủ nước dễ bỏ qua tình trạng thiếu cấp khi chạy đồng thời.
5. Cài thời gian phun và khoảng nghỉ
Một chu kỳ thường gồm một đợt phun và một khoảng không phun để gió tiếp tục giúp nước bay hơi. Thời gian phù hợp phụ thuộc lượng nước, vùng thân được làm ướt, độ ẩm và dòng khí.
Phun quá ít có thể không làm ướt được vùng da cần thiết. Phun quá lâu có thể làm phần lớn nước chảy xuống nền. Cần quan sát cả độ ướt trên bò và nhịp thở, thay vì chọn lịch chỉ vì nền nhìn nhiều nước.
Các nghiên cứu đã so sánh mức lưu lượng và cách phân bố nước theo thời gian. Kết quả cho thấy phải xét phản ứng của bò cùng lượng nước sử dụng. [4][5] Khi áp dụng tại trại, nên thử trên một khu dễ quan sát rồi hiệu chỉnh trước khi mở rộng.
6. Tính trước lượng nước hệ thống sẽ dùng
Giả sử có mười béc, mỗi béc phun 2 lít/phút. Mỗi chu kỳ dài năm phút, gồm một phút phun và bốn phút nghỉ. Hệ thống hoạt động trong mười giờ.
Trong một giờ có 12 lần phun, tức mỗi béc mở nước tổng cộng 12 phút. Một béc dùng 24 lít/giờ. Mười béc dùng 240 lít/giờ và khoảng 2.400 lít trong mười giờ.
Đây là ví dụ để tính nhu cầu cấp nước, không phải lịch phun chung cho mọi chuồng. Khi thay số béc, lưu lượng hoặc thời gian phun, cần tính lại. Nên lắp đồng hồ riêng để nhận ra van rò hoặc hệ thống dùng nước nhiều hơn dự kiến.
Kiểm tra máng uống khi hệ thống phun đang chạy. Nếu mở làm mát khiến nước uống cấp bù chậm, cần sửa nguồn hoặc đường cấp. Bò phải tiếp cận đủ nước uống trong suốt thời gian làm mát.
7. Quạt cần thổi tới thân bò
Đứng cạnh quạt thấy mát chưa cho biết bò ở cuối dãy nhận được bao nhiêu gió. Cần kiểm tra vùng giữa hai quạt, sau cột và tại vị trí bò đứng ăn. Vùng lông ướt mà ít gió thường cần được xem lại.
Dùng máy đo gió nếu có, kết hợp quan sát đàn. Sau điều chỉnh, ghi nhịp thở ở cùng nhóm và cùng thời điểm để so sánh. Nếu chỉ một con vẫn thở khác thường, kiểm tra thêm sức khỏe cá thể.
Chuồng còn cần cửa vào và cửa thoát khí phù hợp. Quạt chỉ đảo khối khí nóng ẩm trong một vùng kín có thể chưa đủ giúp cả chuồng thông thoáng.
8. Giữ nền sạch và bảo trì đường nước
Nước cần được thu gom tốt, tránh làm lối đi trơn hoặc ô nằm bị ướt. Theo dõi vùng bầu vú và thức ăn trong những lần đầu chạy. Nếu nước thường xuyên tạt sai chỗ, chỉnh góc hoặc vị trí béc trước khi tăng số chu kỳ.
Kiểm tra nguồn nước, cặn và lớp bám trong đường ống. Dùng bộ lọc phù hợp và vệ sinh theo hướng dẫn. Tránh chọc vật nhọn làm rộng lỗ béc, vì lượng nước và kiểu phun có thể thay đổi.
Khi nghiệm thu, cần xác nhận béc phun đều, quạt đưa gió tới bò, nguồn uống không bị hụt và nền thoát được nước. Quan sát xem bò có ăn thuận lợi, bớt thở nhanh và tránh được các vùng nóng hay không. Những kết quả này cho biết hệ thống có phù hợp với trại.
Tài liệu tham khảo
- UF/IFAS — Methods to Relieve Heat Stress for Florida Dairies.
- University of Wisconsin–Madison — Natural Ventilation in Dairy Buildings.
- Kansas State University — Sprinkler Systems for Cooling Dairy Cows at a Feed Line.
- Chen, Schütz và Tucker, 2016 — Cooling cows efficiently with water spray: Behavioral, physiological, and production responses to sprinklers at the feed bunk.
- Evaluation of different cooling management strategies for lactating Holstein × Gir dairy cows, nghiên cứu thực nghiệm.
Bài mới nhất
Đang tải bài mới...
0 nhận xét:
Đăng nhận xét