Sân chờ vắt sữa có thể là nơi bò nóng nhất trong cả lượt đi vắt. Đàn tập trung, cơ thể sát nhau, ít gió và khó chọn chỗ mát. Nếu chờ lâu, bò còn mất thời gian ăn, uống và nằm nghỉ.
Cải thiện khu này cần làm cùng hai việc: giảm thời gian, mật độ chờ và đưa gió, nước làm mát đến được bò. Chỉ lắp quạt mà vẫn dồn cả đàn quá sớm có thể chưa giải quyết được nguyên nhân.
1. Đo thời gian từ khi rời ô đến khi trở về
Thời gian đi vắt gồm đường đi, đứng chờ, vắt và trở lại chuồng. Nếu chỉ ghi giờ máy vắt chạy, người quản lý sẽ bỏ qua phần lớn thời gian một số con phải đứng.
Theo dõi cả bò đầu và bò cuối nhóm. Một giàn hoạt động đều vẫn có thể khiến nhóm cuối chờ lâu khi số bò gom vào quá lớn. Ghi vào nhiều lượt, vì lượt sáng và lượt chiều có thể có số bò hoặc nhân công khác nhau.
Wisconsin khuyến nghị cân đối quy mô sân chờ và giàn vắt, có thể chia nhóm để giảm thời gian ở ngoài khu chuồng. [1] Khi đánh giá, xem tổng thời gian của từng nhóm và những con thường về sau cùng.
2. Tính số bò phù hợp với tốc độ vắt thực tế
Giả sử giàn thực tế hoàn thành 60 bò mỗi giờ. Nếu gom 60 con cùng lúc, con cuối có thể phải chờ gần một giờ mới đến lượt, chưa tính đi và về. Đây là ví dụ đơn giản, vì tốc độ còn thay đổi theo quy trình và đàn.
Chia thành nhóm nhỏ hơn có thể rút ngắn thời gian chờ nhưng tăng số lần đưa bò. Cần thử cách tổ chức không làm giàn trống lâu, đồng thời tránh dồn quá sớm. Người đưa bò và người vắt nên thống nhất tín hiệu gọi nhóm tiếp theo.
Cũng kiểm tra các điểm gây chậm: cửa hẹp, nền trơn, góc cua khó đi, thiết bị hoặc vật lạ khiến bò ngại. Lùa mạnh không sửa được các vấn đề thiết kế này.
3. Giữ đủ khoảng trống và thao tác nhẹ nhàng
Khi đứng chật, bò khó chuyển vị trí và không khí khó đi qua cơ thể. Cần xem diện tích sử dụng thực tế, trừ phần thiết bị và chỗ không thể đứng. Mật độ phù hợp còn phụ thuộc tầm vóc và thiết kế khu chờ.
Cổng dồn cần hỗ trợ giữ đàn theo cách đã thiết kế, không ép sát bò để thúc vào giàn. Khi đàn dừng, kiểm tra phía trước thay vì tiếp tục tăng lực dồn. Bò yếu và bò lứa đầu có thể bất lợi hơn trong khu đông.
Giữ đường đi yên tĩnh, hạn chế tiếng đột ngột và hành động làm bò sợ. Đau, sợ và thao tác thô có thể cản trở phản xạ xuống sữa. Wisconsin giải thích vai trò của hormone oxytocin trong quá trình này. [2]
4. Đưa gió đến cả giữa đàn
Chọn vị trí quạt theo hình dạng sân và đường bò vào giàn. Cần kiểm tra tại vùng thân, gồm giữa sân, góc và sát cửa lên giàn. Đứng cạnh quạt thấy mát chưa cho biết bò trong cùng có đủ gió.
Đo hoặc quan sát khi có đàn, vì cơ thể bò tạo vật cản. Quạt treo quá cao hoặc hướng không đúng có thể làm gió đi qua phía trên. Các cột, vách và cửa cũng ảnh hưởng phân bố.
Khu chờ còn cần đưa không khí nóng ẩm ra ngoài. Quạt chỉ quay vòng khí trong một vùng kín có thể làm gió rõ nhưng vẫn bí. University of Georgia lưu ý sân chờ chịu ảnh hưởng đồng thời của chen chúc, nhiệt cơ thể và nhiệt môi trường. [3]
5. Phun nước đúng vùng và giữ vệ sinh bầu vú
Có thể kết hợp phun ướt thân với gió nếu hạ tầng phù hợp. Nước cần đến vùng thân dự kiến, tránh phun vào mặt hoặc làm bò né. Kiểm tra bò ở dưới béc và ở khoảng giữa các béc.
Không để nước bẩn bắn lên bầu vú trước khi vắt. Nền cần thoát tốt, không tạo phân loãng đọng ở đường vào. Thức ăn và vật liệu sạch gần đó cũng phải được bảo vệ.
Đo lượng nước béc phun thực tế và áp lực khi mở đủ vùng. Nếu đầu sân rất ướt còn cuối sân khô, cần sửa phân bố. Lịch phun phải đi cùng gió và phản ứng bò, không tăng nước chỉ vì cảm giác cần làm mát mạnh hơn.
6. Không kéo dài thời gian chờ chỉ để đủ phút làm mát
Một lịch thử nghiệm có thể dùng phiên 30 hoặc 45 phút, nhưng chưa đủ cơ sở để bắt mọi đàn phải đứng chờ ít nhất từng đó trước khi vắt. Nếu phải chờ thêm, cần xét phần thời gian nghỉ và ăn bị mất.
Nghiên cứu Israel về phun nước kết hợp quạt đã cho thấy thời gian và mật độ cùng ảnh hưởng mức hạ nhiệt. [4] Trại nên dùng nguyên lý này để bố trí phù hợp, thay vì sao riêng số phút.
Nếu thời gian trước vắt quá ngắn để đạt nhu cầu làm mát, xem lại cả chương trình ở máng ăn và khu nằm. Giữ bò mát xuyên ngày có thể giảm tình trạng đàn đã nóng rõ khi đến sân chờ.
7. Quan sát trước và sau khi vào khu chờ
Chọn một số bò đại diện, ghi nhịp thở và hành vi lúc rời chuồng, trong sân và sau vắt. Cần cùng cách quan sát qua các lượt để so sánh. Nếu cả nhóm nóng lên rõ ở sân, xem lại mật độ, gió và giờ đưa đàn.
Ghi bò thở há miệng, chảy dãi nhiều, đi không vững hoặc suy kiệt để xử lý kịp thời và liên hệ thú y. Không tiếp tục dồn con đang gặp khó khăn theo luồng bình thường.
Đánh giá thêm dấu hiệu bò chen, quay đầu, trượt hoặc ngại bước vào giàn. Những biểu hiện này giúp nhận ra vấn đề về lối đi, thao tác và nền. Chỉ số nhiệt ẩm không giải thích được tất cả.
8. Làm mát hỗ trợ vắt sữa nhưng vẫn cần quy trình đúng
Xuống sữa là quá trình sữa được đẩy từ nơi tạo sữa vào phần có thể lấy ra khi vắt. Cơ thể cần phản xạ phù hợp sau kích thích núm vú. Bò bình tĩnh và thao tác đều giúp quá trình thuận lợi hơn.
Nếu sữa chảy chậm, cần xem cả khâu chuẩn bị bầu vú, thời điểm gắn cụm vắt, máy và sức khỏe. Không quy mọi trường hợp cho sân nóng hoặc tự xử lý bằng thuốc kích thích xuống sữa.
University of Minnesota hướng dẫn phối hợp các bước chuẩn bị và thời gian trong quy trình vắt. [5] Làm mát và quy trình vắt phải được kiểm tra cùng nhau khi muốn giảm thời gian lên giàn.
9. Những số liệu cần ghi sau cải thiện
| Thông tin | Cách dùng |
|---|---|
| Tổng thời gian ngoài khu chuồng | Nhận ra nhóm và cá thể phải chờ lâu |
| Số bò mỗi lượt, diện tích dùng được | Điều chỉnh mức chen chúc |
| Gió, nước, thoát nước | Kiểm tra hiệu quả tại giữa sân và cuối sân |
| Nhịp thở và hành vi | Biết bò nóng lên hay bớt nóng khi chờ |
| Vắt và vệ sinh bầu vú | Phát hiện chậm xuống sữa, ướt bẩn hoặc vấn đề thao tác |
Sau khi chia nhóm hoặc chỉnh thiết bị, theo dõi qua nhiều lượt và các ngày có thể so sánh. Cần thấy bò bớt đứng chờ, đi lại bình tĩnh và được làm mát đều hơn. Sản lượng và sức khỏe phải được đọc cùng những thay đổi khác của đàn.
Tài liệu tham khảo
- University of Wisconsin–Madison — Crowd gates done right: Best practices for cow comfort and welfare.
- University of Wisconsin–Madison — The Role of Predictability and Calm Handling in Milk Letdown.
- University of Georgia — Management Strategies to Reduce Heat Stress, Prevent Mastitis and Improve Milk Quality in Dairy Cows and Heifers.
- Flamenbaum và cộng sự, 1986 — Cooling dairy cattle by a combination of sprinkling and forced ventilation and its implementation in the shelter system.
- University of Minnesota — Timing the milking procedure.
Bài mới nhất
Đang tải bài mới...
0 nhận xét:
Đăng nhận xét