Bò động dục có thể tăng vận động, tìm con khác và đứng cho nhảy lên. Nhưng người chăm sóc khó quan sát liên tục, nhất là vào ban đêm. Cảm biến giúp theo dõi những thay đổi này và gửi danh sách bò cần kiểm tra.
Cảnh báo có ích khi đi cùng hồ sơ sinh sản và người kiểm tra tại chuồng. Nó chưa tự xác nhận thời điểm rụng trứng, tình trạng có thai hay lý do một con bò vận động nhiều.
1. Thiết bị nhận biết bằng cách nào?
Vòng cổ, vòng chân hoặc thẻ tai có thể chứa cảm biến gia tốc, tức thiết bị ghi thay đổi chuyển động. Phần mềm tổng hợp dữ liệu để nhận biết mức hoạt động, bước đi hoặc một số hành vi tùy sản phẩm.
Hệ thống thường so con bò với mức hoạt động bình thường của chính nó. Khi tăng khác thường trong khoảng thời gian nhất định, phần mềm có thể tạo cảnh báo động dục. Loại có chức năng nhận biết nhai lại còn sử dụng thêm thông tin đó.
Không phải mọi vòng cổ đều đo cùng một việc hoặc dùng cùng cách tính. Nghiên cứu so sánh nhiều thiết bị đã ghi nhận các loại thông tin và phản ứng khác nhau trong giai đoạn động dục. [1] Khi mua, cần hỏi rõ thiết bị đo gì và cảnh báo được kiểm chứng thế nào.
2. Quan sát những dấu hiệu tại chuồng
Đứng cho con khác nhảy lên là một dấu hiệu đáng chú ý. Có thể thấy thêm tìm con khác, đi nhiều hoặc thay đổi sinh hoạt. Tuy nhiên, không phải lần động dục nào cũng được quan sát đầy đủ.
Khi nhận cảnh báo, tìm đúng mã bò, xem hành vi và đối chiếu hồ sơ. Hỏi người trực có vừa lùa, chuyển nhóm, cân hoặc thực hiện việc làm tăng vận động không. Những hoạt động đó có thể khiến dữ liệu thay đổi.
Giảm nhai lại cũng có thể liên quan ăn ít, nóng hoặc bệnh. Vì vậy, không dùng riêng chỉ số này để kết luận động dục. Bò có biểu hiện sức khỏe bất thường cần được đánh giá phù hợp trước khi đưa vào kế hoạch phối.
3. Gắn đúng và duy trì dữ liệu đầy đủ
Mỗi thiết bị phải liên kết với một mã cá thể chính xác. Khi chuyển vòng từ bò này sang bò khác, cập nhật trên phần mềm ngay. Sai mã có thể dẫn đến kiểm tra hoặc phối nhầm con.
Gắn theo hướng dẫn để tránh quá chặt, quá lỏng hoặc gây cọ xát. Kiểm tra pin, kết nối và thời gian cập nhật. Một con không có cảnh báo vì thiết bị mất tín hiệu khác với con được theo dõi đầy đủ nhưng chưa có biểu hiện.
Hệ thống cần có thời gian ghi nhận mức hoạt động bình thường theo thiết kế. Người vận hành phải biết lúc nào dữ liệu còn thiếu, nhất là sau khi gắn mới, chuyển thiết bị hoặc hệ thống ngừng hoạt động.
4. Danh sách kiểm tra trước khi quyết định phối
- Xác nhận đúng mã bò và thiết bị đang gắn trên con đó.
- Đọc giờ bắt đầu cảnh báo, mức hoạt động và dữ liệu có bị gián đoạn không.
- Xem ngày đẻ, lần phối gần nhất, kết quả khám thai và kế hoạch phối của trại.
- Quan sát hành vi, sức khỏe và những thay đổi quản lý vừa diễn ra.
- Trao đổi với kỹ thuật viên để chọn xử lý và thời điểm phù hợp, rồi ghi kết quả.
Nghiên cứu thực địa trên hai trại cho thấy hiệu quả khác nhau giữa các hệ thống và cách sử dụng. Việc kết hợp dấu hiệu khác cùng hồ sơ có thể cải thiện chất lượng quyết định. [2]
5. Hiểu hai tỷ lệ khi xem quảng cáo
Thứ nhất là trong số đợt động dục thực sự, thiết bị phát hiện được bao nhiêu. Thứ hai là trong số lần thiết bị báo, có bao nhiêu lần đúng. Hai tỷ lệ trả lời hai câu hỏi khác nhau.
Ví dụ giả định có 50 đợt được xác nhận trong thời gian đánh giá. Thiết bị phát hiện đúng 40 đợt và bỏ sót mười, nên tỷ lệ phát hiện là 80%. Nhưng thiết bị còn tạo 20 cảnh báo sai. Tổng cảnh báo là 60, trong đó 40 đúng, tương đương khoảng 66,7%.
Ví dụ cho thấy tỷ lệ phát hiện cao vẫn có thể đi cùng nhiều lần kiểm tra không cần thiết. Cần biết mẫu dùng để kiểm chứng là gì, số đàn và điều kiện thử. Một tỷ lệ trên 90% từ một nghiên cứu không phải bảo đảm cho mọi trại.
Khi đánh giá tại trại, cách xác nhận động dục cần được thống nhất với chuyên môn sinh sản. Các nghiên cứu có thể dùng kết hợp progesterone, quan sát, hồ sơ phối và khám thai để xây dựng cơ sở so sánh. [3]
6. Không có cảnh báo chưa xác định bò không rụng trứng
Một số con có thể biểu hiện ít, vận động bị hạn chế hoặc bị bỏ sót. Ngược lại, sau đẻ cũng có con chưa trở lại hoạt động sinh sản bình thường. Hai tình huống cần cách đánh giá khác nhau.
Nghiên cứu theo dõi bò đầu giai đoạn sau sinh cho thấy khả năng cảm biến nhận ra sự trở lại chu kỳ có giới hạn. [4] Khi đã đến mốc kiểm tra của trại mà chưa có cảnh báo, cần xem dữ liệu và khám theo kế hoạch.
Không tự dùng hormone vì phần mềm im lặng. Trước tiên cần xác định sức khỏe, tình trạng sinh sản và mục tiêu điều trị nếu có. Cảm biến giúp chọn con cần kiểm tra, còn chẩn đoán cần bằng chứng phù hợp.
7. Chọn giờ phối theo đúng loại thông tin
Giờ phần mềm gửi tin có thể khác giờ bắt đầu tăng vận động. Một hệ dùng thời điểm bắt đầu, hệ khác dùng đỉnh hoạt động hoặc khoảng khuyến nghị riêng. Người phối phải hiểu dữ liệu của sản phẩm đang dùng.
Không áp một số giờ cố định sau mọi thông báo. Cần thống nhất với kỹ thuật viên theo hệ thống, loại tinh, đàn và các dấu hiệu xác nhận. Nếu cảnh báo đến chậm vì mất mạng, phải xem mốc gốc thay vì lấy giờ điện thoại vừa nhận.
Ghi giờ nhận, giờ quan sát, giờ phối và mã tinh. Sau đó đối chiếu kết quả để biết cách làm đang phù hợp hay cần điều chỉnh. Giữ lịch kiểm tra thai đúng quy trình để không xem một cảnh báo là bằng chứng đã đậu.
8. Theo dõi từ cảnh báo đến kết quả có thai
Cần ghi số bò đủ điều kiện phối, số có cảnh báo, số được xác nhận và số thực sự phối. Tiếp theo là kết quả khám thai, mất thai nếu ghi nhận và lần phối lại. Mỗi tỷ lệ phải có số đếm phía sau.
Tỷ lệ có thai trên số lần phối khác tỷ lệ bò đủ điều kiện đã có thai trong một giai đoạn. Nếu thay cách tính giữa hai tháng, có thể tưởng hệ thống cải thiện dù thực tế chỉ đổi mẫu số.
Ghi cả lý do không phối sau cảnh báo, chẳng hạn bò đang có thai theo hồ sơ, chưa đến mốc phối hoặc cần kiểm tra sức khỏe. Những lý do này giúp chỉnh danh sách và giảm thông báo không cần thiết.
9. Tính chi phí và khối lượng công việc
Chi phí gồm thiết bị gắn trên bò, bộ nhận, phần mềm, thay pin, hỏng mất và công quản lý. Cần biết khi mất mạng dữ liệu có được lưu và gửi lại không, ai hỗ trợ sửa và phí hằng năm là bao nhiêu.
Lợi ích có thể đến từ bớt bỏ sót và tổ chức người kiểm tra tốt hơn, nhưng cần đo thực tế. Nhiều cảnh báo sai có thể tăng công và tốn tinh nếu quyết định vội. Khoảng cách lứa đẻ còn chịu ảnh hưởng của dinh dưỡng, bệnh, khả năng phối và mất thai.
Khi chạy thử, chọn nhóm có hồ sơ tốt và giữ cách kiểm tra nhất quán. Cần có người đọc danh sách đúng giờ, quan sát bò và ghi kết quả. Khi quá trình đó được duy trì, thiết bị mới hỗ trợ được quản lý sinh sản.
Tài liệu tham khảo
- Automated estrous detection using multiple commercial precision dairy monitoring technologies in synchronized dairy cows. Journal of Dairy Science, 2019.
- Using activity-based monitoring systems to detect dairy cows in oestrus: a field evaluation.
- Field evaluation of 2 collar-mounted activity meters for detecting cows in estrus on a large pasture-grazed dairy farm.
- Efficacy of an automated technology at detecting early postpartum estrus events: Can we detect resumption of cyclicity?
Bài mới nhất
Đang tải bài mới...
0 nhận xét:
Đăng nhận xét