Sữa vẫn trắng, bầu vú không sưng nhưng số tế bào soma của một con liên tục cao. Đây là tình huống cần kiểm tra viêm vú tiềm ẩn. Nếu chỉ chờ nhìn thấy sữa vón cục mới hành động, trại có thể bỏ sót những con đang mang nhiễm trùng và có khả năng làm lây sang con khác.
CMT là phép thử nhanh tại chuồng, giúp nhận biết phần tư vú có dấu hiệu tăng tế bào soma. Giá trị của nó nằm ở việc phát hiện và định vị vấn đề. CMT không cho biết tên vi khuẩn, không đo chính xác số tế bào và không tự quyết định loại thuốc cần dùng.
1. “Tiềm ẩn” nghĩa là chưa nhìn thấy biểu hiện rõ
Viêm vú tiềm ẩn không có biến đổi rõ của sữa hoặc bầu vú khi quan sát thông thường. Trong khi đó, tình trạng viêm có thể làm tăng tế bào soma, tức các tế bào hiện diện trong sữa, chủ yếu tăng do bạch cầu được huy động để bảo vệ tuyến vú.[1]
Khả năng tạo sữa và chất lượng sữa có thể bị ảnh hưởng, nhưng không có một mức giảm cố định 15–20% cho mọi con. Tác động phụ thuộc tác nhân, mức viêm, thời gian mắc và giai đoạn tiết sữa. Muốn tính tổn thất của trại, phải dùng số liệu thật.
SCC là số tế bào soma trong một mililít sữa. SCC của cả con được gộp từ bốn phần tư vú, nên chưa chỉ ra phần nào đang có vấn đề. Đây là chỗ CMT hỗ trợ tốt: thử riêng từng phần để chọn nơi cần kiểm tra tiếp.[2]
2. Hiểu cơ chế để không đọc nhầm
Thuốc thử CMT phản ứng với thành phần của tế bào trong sữa, tạo mức đặc hoặc gel khác nhau. Phản ứng mạnh thường tương ứng với lượng tế bào cao hơn. Điểm CMT là mức đánh giá bằng mắt nên chịu ảnh hưởng của thao tác và người đọc.[3]
Bọt khí tạo ra khi lắc mạnh không phải gel do phản ứng. Màu tím đậm cũng không đủ để xác định loại mầm bệnh. Khi đánh giá, tập trung vào sự thay đổi độ đặc theo thang của bộ thử, không chỉ nhìn màu.
Kết quả còn cần được đặt trong bối cảnh, nhất là sữa đầu sau đẻ hoặc giai đoạn cuối chu kỳ sữa. Một lần CMT âm tính không chứng minh chắc chắn không có nhiễm trùng; một lần dương tính cũng chưa chứng minh cần điều trị kháng sinh ngay.
3. Chuẩn bị trước khi thử
Dùng khay CMT sạch, thuốc thử đúng loại còn hạn, găng tay và bảng ghi có số tai. Quy ước rõ bốn ô khay ứng với trước trái, trước phải, sau trái và sau phải theo cơ thể con bò. Giữ một hướng cầm khay thống nhất để không ghi đảo bên.
Thử vào thời điểm phù hợp trong quy trình vắt và giữ cách lấy mẫu nhất quán giữa các lần. Chuẩn bị núm vú theo quy trình vệ sinh của trại. Nếu cần lấy mẫu nuôi cấy trong cùng buổi, lấy mẫu vô trùng theo hướng dẫn phòng xét nghiệm trước khi dùng thuốc thử hoặc điều trị.
Không lấy sữa từ xô đã gộp bốn phần rồi đổ vào bốn ô. Cách đó chỉ lặp lại một mẫu, không xác định được phần tư nào đang bất thường.
4. Thực hiện phép thử theo hướng dẫn bộ sản phẩm
Lấy sữa riêng từng núm vào ô tương ứng. Điều chỉnh lượng sữa theo hướng dẫn khay, rồi thêm thuốc thử theo tỷ lệ nhà sản xuất quy định; tỷ lệ lượng sữa và thuốc thử bằng nhau là cách thường gặp. Giữ khay ngang và xoay nhẹ để trộn.[3,4]
Đọc phản ứng trong khoảng thời gian quy định, khi hỗn hợp còn đang chuyển động. Không để khay sang một bên vài phút rồi mới quay lại chấm điểm. Hướng dẫn giữa các bộ có thể khác nhau, nên không ghép lượng thuốc của bộ này với thời gian đọc của bộ khác.
Ghi ngay kết quả từng phần tư. Sau thử, bỏ hỗn hợp đúng nơi, làm sạch khay và tránh mang sữa, thuốc thử sang con tiếp theo. Sữa đã tiếp xúc thuốc thử không được đưa trở lại dòng sữa thu mua.
5. Đọc thang N, T, 1+, 2+, 3+
| Mức | Biểu hiện thường thấy | Cách sử dụng thông tin |
|---|---|---|
| N, âm tính | Hỗn hợp còn lỏng, không đặc rõ | Ghi nhận và theo dõi theo kế hoạch |
| T, vết | Hơi đặc, có thể khó thấy hoặc mất khi tiếp tục xoay | Đối chiếu bối cảnh và cân nhắc kiểm tra lại |
| 1+ | Đặc rõ hơn nhưng chưa thành khối gel bền | Xác định phần cần kiểm tra tiếp |
| 2+ | Đặc nhanh, có gel; hỗn hợp có xu hướng dồn về giữa khi xoay | Ghi phần tư và phối hợp đánh giá sức khỏe vú |
| 3+ | Gel mạnh, phần giữa có thể giữ gờ nhô sau khi ngừng xoay | Ưu tiên kiểm tra, đồng thời xem có biểu hiện lâm sàng không |
Đây là mô tả để nhận biết thang thường dùng, cần đối chiếu bảng của bộ thử.[3] Không đổi từng điểm thành một số SCC chính xác. Đặc biệt, CMT 3+ không có nghĩa con bò đang bệnh toàn thân nặng; mức độ cấp cứu phải dựa thêm vào sức khỏe thực tế.
6. Lập hồ sơ từng phần tư thay vì chỉ đánh dấu cả con
Ví dụ giả định, bò số 125 có ba phần N và phần sau phải 2+. Bảng ghi cần giữ thông tin “sau phải”, ngày thử và người thực hiện. Ghi mỗi chữ “bò 125 dương” sẽ làm mất dữ liệu để theo dõi diễn biến hoặc lấy đúng mẫu.
Ghép kết quả với SCC định kỳ, lần viêm vú trước, thuốc đã dùng và kết quả xét nghiệm. Nếu chỉ một phần liên tục tăng, cách xem xét khác với tình huống nhiều con mới tăng sau cùng một thay đổi trong quy trình vắt.
Nuôi cấy có thể giúp xác định vi sinh vật còn sống trong mẫu. PCR tìm vật liệu di truyền và cần cách diễn giải phù hợp. Chọn xét nghiệm theo câu hỏi cần trả lời, nhất là khi nghi tác nhân lây trong đàn hoặc kết quả lặp lại chưa rõ.[5]
7. Hạn chế lây trong lúc chờ kết quả
Với nhóm nghi hoặc xác nhận tác nhân lây trong quá trình vắt, bố trí vắt sau nhóm khỏe hoặc dùng thiết bị riêng theo kế hoạch trại. Nhân viên cần nhận diện đúng nhóm và vệ sinh tay, găng, khăn cùng thiết bị theo quy trình.
Dùng khăn riêng, chuẩn bị núm vú sạch và khô, nhúng sau vắt đúng cách và bảo dưỡng máy vắt. Đồng thời giữ chỗ nằm sạch, khô vì không phải mọi trường hợp đều lây chủ yếu từ con sang con.[6]
Tụ cầu vàng, tên khoa học Staphylococcus aureus, có thể gây nhiễm dai dẳng và khó điều trị ở một số con. Liên cầu Streptococcus agalactiae lại có đặc điểm kiểm soát khác. Vì vậy, cần xác định tác nhân thay vì gọi tất cả là “viêm vú tiềm ẩn” rồi dùng cùng một phương án.[1,6]
8. Quyết định điều trị hay loại thải cần thêm dữ liệu
Bác sĩ thú y cần cân nhắc tác nhân, thời gian nhiễm, số phần tư bị ảnh hưởng, giai đoạn tiết sữa và khả năng đáp ứng. Không phải mọi ca tiềm ẩn đều có lợi khi điều trị ngay trong chu kỳ đang vắt.
Với con nhiễm mạn tính, xem xét cách ly, xử lý khi cạn sữa hoặc loại thải theo hồ sơ và điều kiện trại. Không loại một con chỉ dựa vào một lần thử CMT. Nếu quyết định bán, vẫn phải bảo đảm điều kiện vận chuyển và thời gian ngừng thuốc.
Sau can thiệp, tiếp tục theo dõi SCC, CMT và xét nghiệm khi được chỉ định. Bầu vú nhìn bình thường hoặc SCC giảm một lần chưa chứng minh đã loại được tác nhân. Mục tiêu cuối cùng là giảm nhiễm mới và giữ sức khỏe vú ổn định cho cả đàn.
Tài liệu tham khảo
Bài mới nhất
Đang tải bài mới...
0 nhận xét:
Đăng nhận xét