Máng uống đầy vào đầu ca chưa chắc đã đủ nước cho cả đàn. Sau vắt sữa hoặc sau ăn, nhiều con có thể uống cùng lúc. Nếu nước lấy ra nhanh hơn nước cấp vào, máng sẽ cạn đúng lúc bò cần nhất.
Muốn thiết kế máng phù hợp, người nuôi cần biết hai việc: cả đàn dùng bao nhiêu nước trong ngày và nguồn cấp có theo kịp lúc uống đông hay không. Cũng phải giữ nước sạch, dễ tiếp cận và không có mùi vị khiến bò tránh uống.
1. Mỗi bò sữa cần bao nhiêu nước?
Mức 100–150 lít/con/ngày có thể dùng để hình dung nhu cầu lớn của một số nhóm bò sữa. Lượng thực tế còn thay đổi theo sản lượng, khối lượng cơ thể, thức ăn và thời tiết. Không nên xem đây là định mức cố định cho mọi con.
Bò nhận nước từ cả máng uống và độ ẩm trong thức ăn. Nhóm ăn nhiều cỏ tươi hoặc thức ăn ủ ướt có thể uống khác nhóm ăn nguyên liệu khô hơn. Khi so lượng uống, phải xem khẩu phần và điều kiện nuôi có giống nhau không. [1]
Đồng hồ nước cũng cần đo đúng khu vực. Nếu cùng một đường cấp cho uống, rửa máng và phun làm mát, số ghi được chưa cho biết riêng bò đã uống bao nhiêu.
2. Nước có sẵn trong thức ăn được tính thế nào?
Thức ăn gồm phần nước và phần chất khô. Chất khô là phần còn lại sau khi bỏ nước. Đây là cách thường dùng khi tính lượng dinh dưỡng trong khẩu phần.
Giả sử một con ăn 45 kg hỗn hợp, trong đó 45% là chất khô và 55% là nước. Lượng nước từ thức ăn là 45 × 55% = 24,75 kg, xấp xỉ 24,75 lít.
Nếu mẻ thức ăn sau khô hơn, lượng nước từ thức ăn sẽ giảm. Khi đó bò có thể uống nhiều hơn dù sản lượng sữa không đổi. Ngược lại, nếu cả ăn và uống cùng giảm, cần kiểm tra nước, môi trường và sức khỏe đàn.
3. Vì sao đủ lượng nước ngày vẫn có thể thiếu lúc cao điểm?
Giả sử 100 bò dùng trung bình 120 lít/con/ngày. Cả đàn cần khoảng 12.000 lít. Nhưng bò không chia đều lượng uống vào từng phút trong 24 giờ. Nhu cầu thường tập trung thành những đợt.
Xét một máng có sáu con cùng uống. Để minh họa, giả sử mỗi con uống 15 lít/phút trong ba phút. Cả nhóm lấy ra 270 lít. Nếu van cấp vào chỉ được 20 lít/phút, ba phút đó chỉ bù được 60 lít. Máng phải có ít nhất 210 lít dự trữ hữu dụng để bù phần chênh trong tình huống này.
Các số trên là ví dụ tính thiết kế, không phải tốc độ uống của mọi bò. Chúng cho thấy cần xem cả lượng dự trữ trong máng và tốc độ cấp bù. Penn State cũng nhấn mạnh khả năng nhiều con cùng uống khi chọn van và bố trí máng. [2]
4. Kiểm tra máng và van phao tại chỗ
Quan sát ngay sau vắt sữa hoặc cấp thức ăn. Mực nước có tụt quá thấp không? Bò có phải chờ hoặc chen nhau không? Van có cấp đều hay phao bị kẹt?
Thử cho máng hồi nước trong lúc quạt phun làm mát và các điểm cấp khác đang chạy. Nếu máng hồi nhanh lúc dùng riêng nhưng chậm khi cả trại dùng nước, cần kiểm tra bơm và đường cấp chung.
Thể tích ghi trên máng có thể lớn hơn lượng bò dùng được trước khi mực nước xuống thấp. Vì vậy, hãy nhìn cả mực nước làm việc và thời gian hồi, thay vì chỉ chọn máng theo dung tích.
Cần phân bố điểm uống để bò yếu hoặc bò lứa đầu dễ tiếp cận. Máng đặt gần đường về sau vắt sữa có thể thuận tiện, nhưng phải tránh làm tắc lối đi.
5. Bố trí để bò uống thoải mái
Chiều cao và mép máng cần phù hợp tầm vóc đàn. Bò phải đứng vững, tiếp cận tự nhiên và không bị vật cản làm khó uống. Nền quanh máng cần thoát nước, tránh trơn và tích phân.
Đặt máng ở nơi ít bị thức ăn rơi hoặc phân bắn vào. Che nắng cho bể, máng và đường ống ở những vị trí dễ nóng. Ưu tiên nước sạch, đủ lượng và sẵn có trong ngày.
Khoảng cách từ nơi ăn, nằm đến máng cần thuận tiện. Tuy nhiên, khoảng cách ngắn vẫn chưa đủ nếu chỉ có một cạnh tiếp cận hoặc một số con thường bị đẩy ra ngoài.
6. Nước trong chưa chắc đã đạt chất lượng
Nước có thể chứa vi sinh vật hoặc các chất hòa tan mà mắt thường không nhận ra. Tùy nguồn, cần xét nghiệm vi sinh, pH, tổng chất hòa tan và những chất có nguy cơ như nitrate, sulfate, sắt hoặc mangan.
TDS là tổng chất rắn hòa tan. Máy đo TDS giúp theo dõi một chỉ tiêu chung nhưng không xác định chất nào có trong nước. Hai nguồn có cùng TDS vẫn có thành phần khác nhau. Nước cần được đánh giá theo kết quả đầy đủ và tình trạng đàn. [3]
Một số khoáng trong nước phải được tính cùng thức ăn. Nếu đã nhận nhiều từ nước mà tiếp tục bổ sung nhiều qua cám, tổng lượng có thể không phù hợp. Người phối trộn khẩu phần cần biết kết quả xét nghiệm nguồn uống. [4]
7. Đọc đúng phiếu xét nghiệm
Chú ý đơn vị và cách ghi tên chỉ tiêu. Ví dụ nitrate có thể được báo theo toàn bộ ion nitrate hoặc chỉ tính phần nitơ trong nitrate. Hai cách ghi cho ra con số khác nhau nên phải so với bảng hướng dẫn dùng cùng đơn vị.
Khi phiếu không rõ, hỏi phòng xét nghiệm trước khi kết luận. Các khoảng tham khảo từ nước ngoài giúp nhận biết nguy cơ nhưng cần được đánh giá theo nguồn nước, thức ăn và yêu cầu áp dụng tại trại.
Cũng cần phân biệt nước tại nguồn và nước trong máng. Nguồn đạt nhưng máng bẩn có thể cho thấy vấn đề nằm ở đường ống, bể chứa hoặc vệ sinh điểm uống.
8. Lấy mẫu và vệ sinh đúng cách
Khi cần tìm nguyên nhân, có thể lấy mẫu tại nguồn, sau xử lý và ở máng đang dùng. Ghi mã máng, giờ lấy và thời điểm vệ sinh gần nhất. Mẫu vừa lấy sau khi cọ sạch máng sẽ phản ánh điều kiện khác với mẫu cuối ngày.
Với mẫu vi sinh, dùng chai và cách bảo quản theo hướng dẫn phòng xét nghiệm. Không dùng chai tùy ý rồi để mẫu nóng lâu trước khi gửi. Nếu nước đã khử trùng, hỏi phòng xét nghiệm về chai lấy mẫu phù hợp.
Vệ sinh máng cần loại thức ăn, phân và lớp bám trên thành. Chỉ xả nước chưa chắc đã làm sạch. Nếu dùng hóa chất, cần đúng sản phẩm và làm theo yêu cầu tráng, cấp lại nước trước khi bò sử dụng.
Sắp xếp vệ sinh luân phiên để đàn còn điểm uống khác. Sau vệ sinh, thử lại phao và quan sát rò rỉ. Hướng dẫn Nebraska cũng lưu ý theo dõi dấu hiệu lượng uống không phù hợp và kiểm tra chất lượng nguồn. [5]
9. Những việc cần ghi hằng ngày
- Lượng nước qua đồng hồ và số bò đang được đường cấp đó phục vụ.
- Máng cạn, hồi chậm, van hỏng hoặc rò nước.
- Những lần đổi thức ăn, thay nguồn nước và vệ sinh bể.
- Biểu hiện bò tránh máng, chen uống hoặc ăn uống giảm.
Khi lượng nước thay đổi đột ngột, kiểm tra cả đàn và thiết bị. Đồng hồ lỗi, rò nước, thức ăn ướt hơn hoặc thời tiết nóng hơn đều có thể làm số liệu đổi. Nếu bò có biểu hiện bệnh, cần đánh giá sức khỏe thay vì chỉ sửa hệ thống nước.
Tài liệu tham khảo
- National Academies, Nutrient Requirements of Dairy Cattle — Water.
- Penn State Extension — Clean Drinking Water Is Essential to Cows.
- Penn State Extension — Interpreting Drinking Water Tests for Dairy Cows.
- Ontario — Water quality for dairy cattle.
- University of Nebraska–Lincoln — Water Quality and Requirements for Dairy Cattle.
Bài mới nhất
Đang tải bài mới...
0 nhận xét:
Đăng nhận xét