Quạt quay mạnh nhưng bò vẫn nóng có thể do gió không đến được chỗ bò đứng hoặc nằm. Người nuôi cần kiểm tra vùng giữa các quạt, cuối dãy và sau cột, thay vì chỉ đứng trước quạt để thử.
Tốc độ 2,5 m/s thường được nhắc khi nói về làm mát chuồng bò. Muốn dùng con số này, cần biết đo ở đâu và cho loại hệ thống nào. Một điểm đo đạt 2,5 m/s chưa đủ để kết luận cả chuồng được làm mát tốt.
1. Phân biệt thay không khí và tạo gió cho bò
Thông gió giúp đưa không khí nóng ẩm ra ngoài và đưa không khí bên ngoài vào chuồng. Còn quạt tuần hoàn chủ yếu đẩy không khí chuyển động trong một vùng. Hai việc này có liên quan nhưng cần được kiểm tra riêng.
Chuồng có nhiều quạt nhưng cửa vào, cửa ra bị chắn vẫn có thể tích nóng và ẩm. Ngược lại, chuồng mở thoáng vẫn có chỗ bò nằm nhận ít gió. Vì vậy, cần xem cả đường không khí đi qua chuồng và gió ngay tại thân bò. [1]
Trước khi mua thêm quạt, hãy kiểm tra tường, rèm, nhà kho và các vật cản. Nếu đường thoát khí bị bịt, lắp thêm quạt có thể chưa giải quyết được nguyên nhân.
2. Gió giúp bò tỏa nhiệt như thế nào?
Khi không khí đi qua da và lông, nó hỗ trợ trao đổi nhiệt với cơ thể. Nếu thân bò được làm ướt đúng cách, gió còn giúp nước bay hơi và mang nhiệt đi. Hiệu quả phụ thuộc nhiệt độ, độ ẩm và vùng thân nhận được gió.
Quạt không thay thế bóng che hoặc nước uống. Trong những ngày rất nóng, cần xem thêm khả năng kết hợp phun ướt thân bò, giữ đủ nước và giảm thời gian đứng chờ.
Khi kiểm tra, chú ý gió tại độ cao bò nằm nghỉ. Quạt thổi mạnh phía trên đầu nhưng ít gió xuống ô nằm vẫn có thể khiến bò khó chịu. Wisconsin khuyến nghị đánh giá gió tại vùng bò sử dụng và kiểm tra sự đồng đều giữa các ô. [2]
3. Hiểu con số 2,5 m/s
Tốc độ 2,5 m/s tương đương khoảng 9 km/h. Các tài liệu có thể đưa ra dải tốc độ khác nhau tùy khu vực và cách thông gió. Chuồng dùng quạt hút dọc đường hầm và chuồng bán hở dùng quạt thổi từng dãy cần cách kiểm tra khác nhau.
Điều cần biết là phần lớn bò có nhận đủ gió theo thiết kế hay không. Đừng chỉ lấy trung bình vài điểm. Ví dụ, ba điểm đo lần lượt là 4,0; 3,0 và 0,5 m/s. Trung bình đúng 2,5 m/s, nhưng bò ở điểm thứ ba vẫn nhận ít gió.
Hãy ghi từng điểm lên sơ đồ chuồng. Cách này giúp nhìn ngay dãy nào được thổi tốt và dãy nào cần sửa.
4. Cách kiểm tra gió tại trại
- Vẽ đơn giản vị trí ô nằm, máng ăn, cột và quạt.
- Chọn điểm đo ở đầu, giữa và cuối dãy, nhất là khoảng giữa hai quạt.
- Đo ở độ cao đại diện cho bò nằm và bò đứng.
- Ghi quạt nào đang chạy, cửa nào đang mở và lúc đó có gió tự nhiên hay không.
- Đo lại sau khi chỉnh quạt để biết vùng yếu đã được cải thiện chưa.
Khi cầm máy đo, tránh đứng chắn ngay phía trước đầu đo. Theo hướng dẫn thiết bị và quan sát trong một khoảng thời gian, thay vì chọn riêng số lớn nhất vừa xuất hiện.
Nên kiểm tra cả khi có bò trong chuồng. Cơ thể đàn và các thiết bị có thể chắn gió, khiến điều kiện khác với lúc chuồng trống.
5. Khoảng cách treo quạt cần theo khả năng thổi
Hai quạt cùng công suất điện có thể đưa gió đi xa khác nhau. Đường kính, thiết kế cánh, lưới bảo vệ và tốc độ quay đều ảnh hưởng. Vì thế, khoảng cách 10–12 m hoặc một góc nghiêng cố định chỉ phù hợp khi đã kiểm tra với loại quạt và chuồng cụ thể.
Khi mua, yêu cầu thông tin lượng khí quạt chuyển được, điện tiêu thụ và tốc độ gió ở các khoảng cách. Với quạt hút, cần xem lượng khí khi làm việc qua cửa, lưới hoặc các bộ phận tạo cản trở. Số công bố khi thổi tự do có thể khác lúc lắp thực tế.
Sau lắp đặt, chỉnh hướng để gió đi tới bò và nối tiếp hợp lý giữa các quạt. Nếu quạt đầu thổi lên mái còn quạt sau thổi xuống lối đi, nhiều bò có thể bị bỏ sót.
6. Tính điện để so phương án
Giả sử trại có sáu quạt, mỗi quạt thực tế dùng 0,9 kW, chạy 14 giờ mỗi ngày. Điện tiêu thụ là 6 × 0,9 × 14 = 75,6 kWh/ngày, tức 75,6 số điện.
Một phương án khác có sáu quạt, mỗi chiếc dùng 0,7 kW trong cùng thời gian, tiêu thụ 58,8 kWh/ngày. Chênh lệch là 16,8 số điện. Để biết tiền tiết kiệm, nhân số điện chênh với đơn giá thực tế của trại.
Chỉ nên so tiền khi hai phương án đều đưa đủ gió đến bò. Quạt dùng ít điện nhưng làm xuất hiện vùng nóng có thể khiến đàn ăn kém và tăng chi phí khác. Penn State hướng dẫn đánh giá hiệu quả quạt theo lượng khí chuyển được trên mỗi đơn vị điện. [3]
Nếu giảm tốc quạt bằng biến tần, cần đo lại vùng xa quạt. Tiết kiệm điện ở lúc trời mát có thể phù hợp, nhưng lịch điều khiển phải giữ được khả năng làm mát khi nóng.
7. Quạt có giúp giảm ruồi, muỗi không?
Gió có thể làm một số côn trùng khó đậu hoặc tiếp cận bò ở vùng được thổi. Tuy nhiên, quạt không xử lý được ruồi đang sinh sản trong chất hữu cơ hoặc ve đã bám trên cơ thể. Cần có chương trình kiểm soát riêng.
Quan sát côn trùng thường xuất hiện ở chân, mặt hay khu chứa phân. Dọn thức ăn rơi, vật liệu đệm bẩn, chất hữu cơ đang phân hủy và xử lý nước đọng. Những việc này giúp giảm nơi sinh sản của các nhóm gây hại. [4]
Theo dõi thêm hiện tượng giậm chân, quẫy đuôi và tụ đàn. Nếu cần sử dụng sản phẩm kiểm soát côn trùng, lựa chọn theo loài và hướng dẫn phù hợp cho vật nuôi. Không dựa vào tốc độ gió để kết luận trại đã phòng được bệnh do côn trùng truyền.
8. Bảo trì và đánh giá lại
Bụi bám cánh, lưới bẩn, dây đai trượt hoặc chiều quay sai có thể làm quạt hoạt động kém. Vệ sinh và sửa theo hướng dẫn, ngắt và cách ly nguồn điện trước khi làm. Lưới bảo vệ cần được giữ đúng để tránh nguy hiểm cho người và bò.
Sau khi xây thêm vách, kho hoặc kéo rèm, kiểm tra lại đường gió. Những thay đổi này có thể làm vùng trước đây đủ gió trở nên bí. Cửa lấy khí và hiệu suất quạt đều cần được xem khi đánh giá thông gió. [5]
Trong vài ngày sau điều chỉnh, theo dõi nhịp thở, lượng ăn và nơi bò chọn đứng, nằm. Nếu bò bớt dồn về một vài điểm có gió và nghỉ thuận lợi hơn, tiếp tục ghi nhận để đánh giá. Khi vẫn còn vùng nóng, dùng sơ đồ đo để sửa đúng vị trí.
Tài liệu tham khảo
- Ontario — Dairy housing: ventilation options for free stall barns.
- University of Wisconsin–Madison — Heat Stress Abatement in Dairy Facilities.
- Penn State Extension — Ventilation Systems, Efficiency, and Maintenance for Dairy Housing.
- University of Minnesota — Managing flies on cattle farms.
- University of Wisconsin–Madison — Ventilation in Dairy Buildings.
Bài mới nhất
Đang tải bài mới...
0 nhận xét:
Đăng nhận xét