Thấy sữa vón cục, người vắt cần dừng đưa sữa của con bò đó vào hệ thống thu mua và kiểm tra ngay. Việc tiếp theo không phải luôn là chọn kháng sinh mạnh nhất. Trước hết phải xác định bò chỉ có sữa bất thường hay đã đau, sốt, bỏ ăn và suy yếu toàn thân.
Viêm vú lâm sàng có biểu hiện nhìn thấy ở sữa, có thể kèm thay đổi bầu vú và tình trạng con vật. Một ca nhẹ và một ca có dấu hiệu sốc cần cách xử lý khác nhau. Kế hoạch trại phải giúp nhân viên nhận ra sự khác biệt này và báo đúng người kịp thời.
1. Phân ba mức để quyết định mức khẩn
Mức nhẹ thường chỉ có sữa bất thường, chẳng hạn xuất hiện cục, vảy hoặc sữa loãng khác thường. Mức vừa có thêm thay đổi ở phần tư vú như sưng, nóng hoặc đau. Mức nặng có ảnh hưởng toàn thân: bò bỏ ăn, suy sụp, mất nước, sốt hoặc thậm chí thân nhiệt giảm khi tình trạng xấu.[1,2]
Không dựa riêng vào màu sữa để đánh giá. Một con chỉ có ít sữa loãng nhưng nằm không đứng được có thể nguy hiểm hơn con còn tỉnh táo với nhiều cục sữa. Cũng không thể nhận diện chắc vi khuẩn chỉ bằng việc sữa có mủ hay có máu.
Bò yếu nhanh, lạnh đầu chi, khó đứng hoặc không uống được phải được thú y đánh giá khẩn. Không chờ kết quả nuôi cấy mới cứu ca nặng. Ngược lại, không lấy sự khẩn cấp của ca nặng để áp dụng cùng một tổ hợp thuốc cho mọi ca nhẹ.
2. Đánh dấu, ghi nhận và tách dòng sữa ngay
Đánh dấu bò theo quy ước mà tất cả ca vắt đều hiểu. Ghi số tai, phần tư bị ảnh hưởng, thời điểm phát hiện, biểu hiện sữa, bầu vú và sức khỏe chung. Kiểm tra lịch sử để biết đây là ca mới hay một phần tư đã tái phát nhiều lần.
Bố trí vắt riêng hoặc sau nhóm khỏe theo kế hoạch kiểm soát lây. Bảo đảm sữa bất thường không vào bồn. Nếu đã dùng thuốc, thực hiện loại sữa của con bò theo nhãn và chỉ định, không tự giữ sữa từ ba phần còn lại để giao.
Đối chiếu bảng điều trị khi đổi ca làm. Một dấu sơn đơn độc không đủ nếu nhân viên không biết nó có nghĩa gì hoặc bao giờ được xóa. Dữ liệu bàn giao cần có thời điểm dùng thuốc cuối và thời điểm sớm nhất được xét đưa sữa trở lại.
3. Lấy mẫu trước điều trị khi điều kiện cho phép
Mẫu sữa lấy vô trùng từ phần tư bệnh giúp xác định tác nhân và cải thiện quyết định điều trị. Chuẩn bị lọ phù hợp, ghi đúng mã bò và vị trí vú, tránh chạm vào miệng lọ, giữ và chuyển mẫu theo hướng dẫn phòng xét nghiệm.
Nếu có thể lấy mẫu nhanh trước điều trị, giá trị chẩn đoán thường tốt hơn lấy sau nhiều lần dùng thuốc. Nhưng việc lấy mẫu không được làm chậm cấp cứu con bò đang suy sụp. Trại nên có dụng cụ sẵn và người được huấn luyện để phối hợp hai việc.[2]
Nuôi cấy tại trại chỉ hữu ích khi có quy trình, điều kiện bảo quản và người đọc được đào tạo. Không dùng đĩa nhiễm bẩn hoặc tự nhìn một khuẩn lạc rồi đoán tên vi khuẩn. Kết quả “không mọc” cũng cần diễn giải cùng lịch sử, cách lấy mẫu và diễn biến bệnh.[3]
4. Điều trị theo tác nhân và mức bệnh
Kháng sinh có vai trò với những trường hợp thích hợp, nhưng không phải mọi tác nhân đều đáp ứng. Một số ca nhẹ hoặc vừa có thể được quản lý theo kết quả nuôi cấy trong chương trình do bác sĩ thú y xây dựng, với điều kiện theo dõi sát và có ngưỡng chuyển xử lý rõ.[3]
Ca nặng có thể cần bù dịch, giảm đau, chống viêm và những hỗ trợ khác cùng điều trị tác nhân theo đánh giá chuyên môn. Mục tiêu là ổn định toàn con bò, không chỉ làm sữa bớt vón. Lượng dịch và đường dùng phụ thuộc mất nước, tuần hoàn và khả năng uống.[1,4]
Không có quy tắc mọi ca phải phối hợp kháng sinh nội vú với cephalosporin thế hệ mới đường tiêm. Chọn thuốc còn phụ thuộc sản phẩm được phép dùng, tác nhân, lịch sử đáp ứng và yêu cầu kiểm soát tồn dư. Thuốc kháng viêm cũng cần xét tình trạng mất nước và sức khỏe con vật.
5. Bơm thuốc nội vú đòi hỏi thao tác sạch
Ống thuốc nội vú là sản phẩm được bào chế cho đường dùng này. Không rút thuốc tiêm từ lọ nhiều liều rồi tự bơm vào núm vú. Một thao tác bẩn có thể đưa thêm vi sinh vật vào tuyến vú và gây ca bệnh khó xử lý hơn.[5]
Người thực hiện phải được hướng dẫn trực tiếp: cố định an toàn, mang găng sạch, chuẩn bị và sát trùng đầu núm vú đúng cách, không để đầu ống chạm vật bẩn, đưa thuốc theo hướng dẫn sản phẩm. Nếu đầu ống đã nhiễm bẩn, không tiếp tục sử dụng chỉ vì còn thuốc.
Sản phẩm cho bò đang vắt sữa khác với sản phẩm dùng lúc cạn sữa. Không đổi qua lại vì thấy cùng một hoạt chất. Cách đưa thuốc, lịch dùng và yêu cầu ngừng sữa có thể khác. Kỹ thuật đưa đầu ống và việc phân tán thuốc cần theo sản phẩm và đào tạo của thú y.[5,6]
6. Chăm sóc để bò tiếp tục ăn, uống và nằm nghỉ
Giữ khu nằm khô, sạch và giảm nóng. Đặt nước, thức ăn trong tầm tiếp cận; với bò yếu, cần theo dõi khả năng tự đứng và uống. Không để con đang đau phải cạnh tranh ở cuối máng.
Việc vắt phần tư bệnh và tần suất vắt thêm phải nằm trong kế hoạch điều trị. Không mặc định cứ vắt mạnh hoặc xoa bóp nhiều là tốt. Thao tác gây đau, vắt quá mức hoặc làm tổn thương núm vú có thể gây thêm bất lợi.
Không tự đổ dung dịch sát trùng vào tuyến vú để “rửa mủ”. Chất dùng ngoài da không mặc nhiên an toàn khi đưa vào mô tiết sữa. Nếu bầu vú đổi màu, lạnh bất thường hoặc tổn thương tiến triển nhanh, báo thú y ngay.
7. Quản lý sữa và tồn dư đến hết đợt
Ghi từng lần dùng thuốc, kể cả thuốc tiêm và thuốc hỗ trợ có yêu cầu ngừng sữa. Nếu điều trị lại, phải cập nhật mốc theo lần dùng cuối phù hợp. Khi dùng nhiều sản phẩm, đáp ứng đầy đủ yêu cầu của tất cả thuốc liên quan.
Sữa nhìn bình thường không chứng minh đã hết tồn dư. Ngược lại, đã hết thời gian ngừng thuốc cũng chưa đủ nếu sữa vẫn bất thường hoặc chưa đáp ứng điều kiện tiếp nhận. Chỉ đưa trở lại khi thỏa cả yêu cầu thuốc, sức khỏe và thu mua.
Không pha loãng sữa loại với sữa tốt. Việc xử lý sữa bỏ phải theo kế hoạch của trại và yêu cầu địa phương; không tự chuyển cho người dùng hoặc cho bê uống như một cách tận dụng mặc định. Trường hợp nghi sữa thuốc đã vào bồn cần giữ lô và báo người phụ trách trước khi giao.
8. Đánh giá khỏi bệnh và phòng tái phát
Sữa hết cục là cải thiện lâm sàng, chưa luôn đồng nghĩa tác nhân đã được loại bỏ. Tiếp tục theo dõi sức khỏe, sản lượng, SCC và xét nghiệm theo chỉ định. Nếu phần tư đó tái phát, xem lại tác nhân, tổn thương, cách dùng thuốc và khả năng nhiễm mới.[2]
Không có bảo đảm rằng điều trị trong sáu giờ sẽ luôn cứu được phần tư vú. Phát hiện sớm có ích nhưng kết quả còn tùy bệnh. Thay vì chạy theo một mốc bảo đảm, trại cần giảm thời gian từ phát hiện đến đánh giá đúng.
Hằng tháng, xem số ca mới, mức nặng, số ca điều trị lại, lượng sữa phải bỏ và các tác nhân thường gặp. Dùng kết quả để sửa vệ sinh vắt, máy vắt, chỗ nằm và quản lý bò mới đẻ. Một chương trình tốt làm giảm ca mới chứ không chỉ làm đầy đủ tủ thuốc.
Tài liệu tham khảo
- DairyNZ: Phát hiện và phân mức viêm vú.
- American Association of Bovine Practitioners: Điều trị viêm vú lâm sàng ở bò đang tiết sữa.
- Penn State: Nuôi cấy tại trại để lựa chọn điều trị viêm vú.
- University of Melbourne: Hướng dẫn chuyên môn về viêm vú.
- Cornell Cooperative Extension: Tầm quan trọng của thao tác bơm thuốc nội vú.
- DairyNZ Healthy Udder: Hướng dẫn thao tác và quản lý điều trị tại khu vắt.
Bài mới nhất
Đang tải bài mới...
0 nhận xét:
Đăng nhận xét